TRẦN H SA

Tác giả Theodore R. Johnson...Ngày 30 tháng 9 năm 2026 ... The Washington Post.

Khi các tổng thống thuộc đảng Cộng hòa thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, những thay đổi trong nội các có thể diễn ra ngay ngày hôm sau.

Năm 2006, khi người dân Mỹ mệt mỏi với Tổng thống George W. Bush và cuộc chiến tranh tính toán sai lầm, đảng Dân chủ đã giành quyền kiểm soát Quốc hội. Sáng hôm sau cuộc bầu cử, Bush đã buộc Bộ trưởng Quốc phòng Donald H. Rumsfeld phải từ chức, ông Bush nói : “Đã đến lúc cần có sự lãnh đạo mới tại Ngũ Giác đài”,  và thêm rằng , “Cuộc chiến ở Iraq không diễn ra đủ tốt, đủ nhanh”. Mười hai năm sau, đảng Dân chủ đã giành lại quyền kiểm soát Hạ viện Hoa Kỳ vào đêm diễn ra cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump. Sáng hôm sau, ông Trump đã buộc Bộ trưởng Tư pháp Jeff Sessions phải từ chức vì không đủ trung thành , và sau đó nói rằng việc bổ nhiệm ông Jeff Sessions là “sai lầm lớn nhất” của mình.

Năm nay, các dấu hiệu cho thấy một làn sóng xanh tiềm năng khác, và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth dường như là ứng cử viên hàng đầu cho việc bị sa thải. Tại Ngũ Giác đài, các quan chức quân sự và dân sự cấp cao đã từ chức hoặc nghỉ hưu thay vì tiếp tục làm việc cho ông ta. Tại Quốc hội, các nhà lập pháp từ cả hai đảng đã đưa ra các nghị quyết luận tội trong năm nay, và đảng Dân chủ đã hứa sẽ tổ chức hàng loạt phiên điều trần công khai và điều tra, nếu họ giành lại quyền kiểm soát Hạ viện. Một cuộc thăm dò gần đây của Economist-YouGov cho thấy đa số cử tri đã đăng ký - và gần một phần tư số cử tri trước đây ủng hộ Trump - ủng hộ việc luận tội ông.

Khi những ồn ào của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ lắng xuống, tỷ lệ ủng hộ thấp của Hegseth , những lời chỉ trích gay gắt từ báo chí và vịệc ông trở thành gánh nặng cho lưỡng đảng có thể khiến Tòa Bạch Ốc muốn cắt giảm tổn thất. Nhưng dù việc sa thải Hegseth có thể giúp Trump thoát khỏi một rắc rối chính trị, nó sẽ không xóa bỏ được những hậu quả từ nhiệm kỳ của vị Bộ trưởng Quốc phòng này, những hậu quả sẽ còn tồn tại lâu dài sau khi ông ta rời đi : sự quản lý yếu kém trong cuộc chiến Iran, sự chính trị hóa quân đội , cuộc chiến văn hóa ở nội bộ Ngũ Giác đài và việc ông ta thanh trừng các lãnh đạo cấp cao. 

Đối với Trump, việc thay đổi Bộ trưởng Quốc phòng có thể là một bước ngoặt chính trị hữu ích trước những năm cuối nhiệm kỳ. Tuy nhiên, đối với quân đội, ngày hôm sau sẽ là ngày đầu tiên trên con đường dài hướng tới sự bình thường - hay sự xác nhận các chuẩn mực mới trong một thể chế vốn có truyền thống ghi nhớ sâu sắc mọi sự kiện.

Các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ thường được coi là cuộc trưng cầu dân ý đối với tổng thống đương nhiệm, vì vậy việc thay đổi nội các không phải là điều bất thường. Những động thái như vậy thường được thực hiện để đổ lỗi hoặc chuyển trách nhiệm, báo hiệu sự điều chỉnh hướng đi hoặc khẳng định lại quyền lực hành pháp. Nhưng việc thay đổi các quan chức nội các của Trump diễn ra nhanh hơn và thường xuyên hơn so với bất kỳ tổng thống nào trong suốt một thế kỷ qua. Lý do ông đưa ra hiếm khi nhất quán - đôi khi là vấn đề lòng trung thành, đôi khi là hành vi cá nhân hoặc hiệu suất kém, và đôi khi là vì quan chức đó trở thành một sự phiền nhiễu không mong muốn. Những vụ sa thải này càng giúp Trump tránh được sự giám sát của Quốc hội. Và chúng giúp giải quyết vấn đề chính trị trước mắt của ông trong khi các bộ mà các quan chức bị sa thải để lại, buộc phải gánh chịu hậu quả.

Bất cứ khi nào ông Hegseth rời khỏi Ngũ Giác đài, quân đội sẽ phải giải quyết ba cuộc khủng hoảng thể chế do ông ta gây ra. Khắc phục những sai lầm trong thời chiến và khôi phục khả năng sẵn sàng chiến đấu là vấn đề cấp bách nhất. Các lãnh đạo quân đội đã cảnh báo rằng cuộc chiến kéo dài với Iran, kho vũ khí cạn kiệt và việc thiếu tập trung vào đổi mới và chuyển đổi đã tạo ra một “khoảng trống dễ bị tổn thương”, gây nguy hiểm cho các ưu tiên an ninh khác. Khắc phục những vấn đề này sẽ đòi hỏi phải đánh giá lại một cách chiến lược về vị thế toàn cầu và cơ cấu lực lượng của quân đội - và rất nhiều kinh phí cho một Ngũ Giác đài  đang thiếu tiền .

Thứ hai là nhu cầu cấp thiết phải cân bằng lại mối quan hệ dân sự-quân sự. Hegseth đã giám sát một thời kỳ mà chế độ trọng dụng nhân tài ở cấp lãnh đạo cao nhất đã bị thay thế bởi sự thiên vị và lòng trung thành về mặt tư tưởng. Các sĩ quan cấp cao than phiền về việc gạt bỏ các luật sư quân sự và tổng thanh tra, những người bảo đảm các mệnh lệnh và hoạt động được thực thi hợp pháp. Và trong khi sự kiểm soát của dân sự đối với quân đội là một nguyên tắc nền tảng của hiến pháp, thì việc Hegseth can thiệp quá sâu vào việc thăng chức và tiêu chuẩn đào tạo, hạn chế quyền tiếp cận báo chí và thiếu minh bạch đã góp phần làm suy giảm lòng tin của công chúng đối với quân đội.

Cuộc khủng hoảng thứ ba liên quan đến việc quản lý khoảng trống nhân tài do sự ra đi hàng loạt của các nhà lãnh đạo cấp cao gây ra. Các quan chức cấp cao và chuyên gia lưu ý rằng mỗi lần sa thải đều dẫn đến sự mất mát về chuyên môn, kiến ​​thức nội bộ và nhiều năm đầu tư. Những thiếu hụt về nguồn nhân lực này không thể được khắc phục chỉ bằng cách giao công việc cho người khác.

Mặc dù Hegseth dường như vẫn được Trump ưu ái, nhưng không khó để tìm một hình mẫu về cách mà Bộ trưởng Quốc phòng có thể bị sa thải: hãy xem cựu Bộ trưởng An ninh Nội địa Kristi L. Noem . Lòng trung thành tuyệt đối và vẻ ngoài thu hút trên truyền hình của bà này, rất hợp với sở thích bổ nhiệm những nhân vật nổi bật của Trump. Nhưng những thông tin tiêu cực về các chiến dịch trục xuất, việc các nhân viên nhập cư giết hại công dân Mỹ, quản lý yếu kém về tiền bạc và nhân sự, và màn trình diễn kém cỏi trong các phiên điều trần của Quốc hội, đã trở thành những vấn đề không thể phớt lờ. Việc bà bị cách chức được ngụy trang thành một sự thăng chức lên thành đặc phái viên. Tòa Bạch Ốc cũng có thể tạo điều kiện thuận lợi tương tự cho Hegseth. Trong cả hai trường hợp, Trump đều không thể thừa nhận bất kỳ sai lầm nào về chính sách, ngầm đổ lỗi cho vị Bộ trưởng sắp mãn nhiệm và tạo cho người lính của mình một lối thoát để phần nào giữ thể diện.

Việc thực hiện một động thái táo bạo trong nội các sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ giúp Trump giảm bớt phần nào rắc rối do chính mình gây ra, và chuyển giao trách nhiệm dọn dẹp mớ hỗn độn cho người khác. Nhưng trong khi ông ta có thể giải quyết xong việc vào ngay buổi chiều hôm sau bầu cử giữa nhiệm kỳ, thì hậu quả để lại ở Ngũ Giác đài sẽ còn ảnh hưởng đến cả một thế hệ.

-------------

_ Tác giả Theodore R. Johnson, một cây bút cộng tác cho tờ The Washington Post và là một sĩ quan hải quân đã nghỉ hưu, viết về các vấn đề chủng tộc, dân chủ và bản sắc Mỹ. 

_ Trần H Sa lược dịch từ The Washington Post .... 01/10/2026.