TRẦN H SA

Tác giả Joseph Rachman... Ngày 7 tháng 10 năm 2026. ... Foreign Policy.

Trung Quốc đã thiết lập một căn cứ quân sự ở Lào. Đây là căn cứ quân sự thứ ba của nước này ở nước ngoài  và là căn cứ thứ hai ở Đông Nam Á; hai căn cứ còn lại nằm ở Campuchia và Djibouti.

Trung tâm Hỗ trợ và Huấn luyện Chung Trung - Lào và Học viện Hàng không Hữu nghị Trung - Lào nằm tại một sân bay cách thủ đô Vientiane của Lào khoảng 30 dặm, theo thông báo của Bộ Quốc phòng Bắc Kinh hồi tuần trước.

Ảnh vệ tinh cho thấy công việc đã bắt đầu từ năm ngoái, theo Reuters. Đây sẽ là căn cứ không quân ở nước ngoài đầu tiên của Trung Quốc.

Bộ này cho biết các cơ sở này tồn tại để giúp Lào huấn luyện phi công cho lực lượng không quân của mình. Thông tin về Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Lào còn khá ít ỏi, nhưng công ty tình báo nguồn mở Janes ước tính rằng lực lượng này vận hành năm máy bay huấn luyện căn bản SAIC LE500 và bốn máy bay huấn luyện phản lực tiên tiến Yakovlev Yak-130UTS.

Sự hiện diện quân sự tầm toàn cầu của Trung Quốc nhỏ hơn nhiều so với Hoa Kỳ. Nhưng vào năm 2017, nước này được công nhận đã mở căn cứ quân sự ở nước ngoài đầu tiên, một căn cứ hậu cần ở Djibouti, nơi họ có sự hiện diện thường trực.

Năm 2025, Trung Quốc đã khai trương một trung tâm huấn luyện và hỗ trợ chung tại căn cứ hải quân Ream ở Campuchia, nằm trên Vịnh Thái Lan. Tuy nhiên, Campuchia khẳng định không có nhân viên hay tàu chiến Trung Quốc đóng quân thường trực tại đây. Và các tàu chiến từ các hải quân nước khác, bao gồm cả Hải quân Mỹ, đã từng đến thăm Ream.

Nếu Trung Quốc thiết lập được sự hiện diện đáng kể tại Lào, điều này sẽ thay đổi điều gì?

Bình luận viên quân sự Rudy Lu, người chuyên tập trung vào Trung Quốc, cho rằng căn cứ này sẽ cho phép Trung Quốc định hình lực lượng không quân của Lào và khuyến khích Lào mua thiết bị của Trung Quốc. Căn cứ này cũng có thể được xử dụng trong các cuộc tập trận không quân chung hàng năm với Thái Lan. Bình luận viên này trích dẫn một bài phân tích quân sự của Trung Quốc cho rằng điều này sẽ làm cho việc huấn luyện "gần với thực chiến hơn". Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, bài phân tích cho biết căn cứ này có thể cho phép Trung Quốc "gây ảnh hưởng ở bán đảo Đông Dương trong tương lai".

Việt Nam có lẽ sẽ là quốc gia lo ngại nhất, vì từ lâu nước này đã coi Đông Dương là sân sau của mình chứ không phải của Trung Quốc. Năm 1978, Việt Nam đã xâm lược Campuchia để lật đổ chính phủ Khmer Đỏ thân Trung Quốc. Khi Trung Quốc xâm lược Việt Nam năm 1979, Lào đã công khai ủng hộ Việt Nam.

Tuy nhiên, hiện nay, Trung Quốc ít nhất cũng đã có sự hiện diện không thường trực ở cả hai quốc gia Campuchia và Lào, bên cạnh các căn cứ đang ngày càng mở rộng ở Biển Đông. Trong một cuộc khủng hoảng, điều này có thể mang lại cho Trung Quốc đòn bẩy đáng kể đối với Việt Nam, Nguyễn Khắc Giang, một nghiên cứu sinh thỉnh giảng tại Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore, nói với Bloomberg .

Đài Loan cũng lo ngại. Trong trường hợp xảy ra xung đột về Biển Đông hoặc Đài Loan, căn cứ này có thể giúp Trung Quốc chặn bắt các phương tiện của Không quân Mỹ bay qua Đông Dương từ căn cứ Diego Garcia của họ ở Ấn Độ Dương, theo nhận định của Su Tzu-yun, một chuyên gia quốc phòng tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan, trong một cuộc phỏng vấn với tờ Taipei Times .

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng căn cứ này có thể không đóng góp nhiều vào khả năng khai  triển sức mạnh quân sự vốn đã được cung cấp bởi các căn cứ quân sự ở miền nam Trung Quốc.

Cho đến nay, chỉ có chính phủ Thái Lan lên tiếng. Đây là đồng minh theo hiệp ước của Mỹ và có đường biên giới dài với Lào, nhưng nước này cũng duy trì quan hệ tốt đẹp với nước láng giềng Lào và với Trung Quốc.

Phát ngôn viên  Bộ Quốc phòng Thái Lan nói với Reuters rằng Thái Lan là đối tác thân thiết của cả Lào và Trung Quốc, và Thái Lan có quyền chủ quyền quyết định việc cho phép Trung Quốc đặt căn cứ quân sự trên lãnh thổ của mình.

“Tuy nhiên, Thái Lan sẽ tiếp tục theo dõi sát sao diễn biến và cách thức xử lý vấn đề này, đặc biệt là về việc xây dựng lòng tin lẫn nhau”, ông nói thêm.

Phó Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Thái Lan Sihasak Phuangketkeow, người đã đến thăm Lào ngay trước khi việc mở căn cứ quân sự được công bố, cho biết với truyền thông rằng Hoa Kỳ đã cảnh báo Thái Lan trước, nhưng Thái Lan không thể can thiệp. Ông không nêu vấn đề này với Lào trong chuyến thăm nhưng nói rằng sẽ làm vậy vào thời điểm khác.

Ông Sihasak cũng cho rằng sự can thiệp ngày càng tăng của các siêu cường trong khu vực khiến Thái Lan trở nên quan trọng hơn, vì Bangkok “không đứng về phe nào”.

-----------

_  Joseph Rachman , là cộng tác viên của chuyên mục Đông Nam Á hàng tuần trên tạp chí Foreign Policy .

_ Trần H Sa lược dịch từ Foreign Policy ... 07/10/2026.