TRẦN H SA

Khuya hôm qua, Tổng thống Trump tuyên bố một thỏa thuận “khổng lồ” để mua nhiên liệu diesel từ Nga. Đối với các tài xế xe tải và nông dân Mỹ mà ông Trump tuyên bố ông đang phục vụ họ, thỏa thuận này chẳng có ý nghĩa gì. Ông Trump có thể không biết hoặc không quan tâm rằng chiêu trò mới nhất của ông sẽ không làm giảm giá dầu diesel. Tỷ lệ ủng hộ ông đang giảm mạnh, xuống mức tương đương với thời Herbert Hoover. Ông cần một chiêu trò tranh cử vào phút chót.

Nhưng trong khi thỏa thuận này sẽ không mang lại lợi ích cho người tiêu dùng Mỹ, nó lại gây ra những hậu quả to lớn cho những quốc gia khác. Đối với nước Nga của Vladimir Putin, thỏa thuận này là một cứu cánh tiềm tàng. Đối với Ukraine bị tàn phá bởi chiến tranh, đây là sự phản bội trắng trợn và vô nhân đạo nhất của Trump từ trước đến nay. Đối với những người thân cận của Trump, thỏa thuận này hứa hẹn những cơ hội tham nhũng trên quy mô hàng tỷ đô la. Và đối với những người đang cố gắng hiểu về nhiệm kỳ tổng thống của Trump, thỏa thuận này là bằng chứng rõ ràng hơn nữa cho lời cáo buộc mà Nancy Pelosi đã nhắm thẳng vào Trump năm 2019: “Với ông, mọi con đường đều dẫn đến Putin.”

Hoa Kỳ là một cường quốc về dầu diesel. Đây là một trong những nhà sản xuất và xuất khẩu nhiên liệu diesel lớn nhất thế giới. Các nhà máy lọc dầu của Mỹ sản xuất khoảng 5,2 triệu thùng dầu diesel mỗi ngày. Người Mỹ tiêu thụ khoảng 3,7 triệu thùng mỗi ngày. Lượng dư thừa được bán ra nước ngoài: Trong những tháng gần đây, xuất khẩu đã vượt quá 1,5 triệu thùng mỗi ngày.

Hoa Kỳ nhập khẩu một lượng nhiên liệu diesel từ Canada, khoảng 154.000 thùng mỗi ngày, do những đặc thù của mạng lưới đường ống và vận chuyển: Việc cung cấp cho vùng New England từ nhà máy lọc dầu của Canada ở New Brunswick, rẻ hơn so với việc cung cấp từ các nhà máy lọc dầu của Hoa Kỳ dọc theo bờ biển Vịnh Mexico. Để so sánh, thỏa thuận của Trump với Nga là 2,25 triệu thùng : tương đương với lượng tiêu thụ của Hoa Kỳ trong khoảng 16 giờ, sản lượng của Hoa Kỳ trong 10 giờ, hoặc lượng nhập khẩu của Canada trong 14 ngày.

Thật không may cho người tiêu dùng dầu diesel ở Mỹ, giá nhiên liệu diesel được quyết định bởi thị trường toàn cầu, chứ không phải thị trường Bắc Mỹ. Cuộc chiến tranh Iran của Trump đã làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu từ Trung Đông, bao gồm cả nguồn cung dầu diesel. Trước chiến tranh, châu Âu nhập khẩu hơn nửa triệu thùng dầu diesel mỗi ngày từ vùng Vịnh Ba Tư. Nga từng là nhà xuất khẩu dầu diesel lớn thứ hai thế giới, với khoảng 817.000 thùng mỗi ngày vào năm 2025. Khi cuộc chiến tranh Iran đẩy giá năng lượng lên cao, Nga đã có vị thế thuận lợi để thu lợi.

Trong quá khứ, Hoa Kỳ đã cố gắng giúp đỡ Ukraine bằng cách áp đặt lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu năng lượng của Nga. Ông Trump đôi khi giả vờ ủng hộ chính sách này. Ví dụ, vào tháng 9 năm 2025, ông Trump tuyên bố áp thuế đối với Ấn Độ, bề ngoài là để trừng phạt Ấn Độ vì mua dầu của Nga - nhưng sau đó đã bãi bỏ lệnh này vào tháng 2.

Vì vậy, người Ukraine đã tự mình giải quyết vấn đề. Khi Nga tăng cường các cuộc tấn công khủng khiếp bằng máy bay không người lái và tên lửa  nhằm vào thường dân Ukraine, Ukraine đã đáp trả bằng một chiến dịch tàn phá nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga, bao gồm cả dầu diesel. Đến cuối mùa hè năm 2026, người Ukraine ước tính rằng họ đã làm tê liệt 43% công suất lọc dầu của Nga. Theo các báo cáo của Ukraine, sản lượng dầu mỏ của Nga đã giảm mạnh từ 5,6 triệu thùng mỗi ngày trước chiến tranh Iran xuống còn 4,1 triệu thùng vào cuối mùa hè năm 2026. Nga đã áp đặt lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel vào tháng 7. Lệnh cấm đó đã được gia hạn đến tháng 10.

Những người bạn của Ukraine ca ngợi các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga là một thành công làm thay đổi cục diện chiến tranh. Ông Trump lại nhìn thấy điều đó như một mối đe dọa đối với hy vọng của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Việc hạn chế xuất khẩu nhiên liệu của Nga đã đẩy giá dầu diesel tại Mỹ lên trên 5 đô la một gallon vào tháng 7, sau đó cao hơn 6 đô la một gallon vào tháng 9.

Kể từ khi Trump trở lại nắm quyền vào năm 2025, chế độ Putin đã liên tục đưa ra những thỏa thuận béo bở cho nhóm tùy tùng của tổng thống.

Tờ Wall Street Journal đưa tin vào tháng 11 năm 2025 về các cuộc hội đàm bí mật ở Miami hồi tháng trước giữa người đứng đầu quỹ đầu tư quốc gia của Nga, Kirill Dmitriev, và các nhà đàm phán của Trump, Steve Witkoff và Jared Kushner:

    “Theo các quan chức an ninh phương Tây, đối với Điện Kremlin, các cuộc đàm phán ở Miami là đỉnh điểm của một chiến lược được vạch ra trước cả khi ông Trump nhậm chức, nhằm bỏ qua bộ máy an ninh quốc gia truyền thống của Mỹ, và thuyết phục chính quyền coi Nga không phải là mối đe dọa quân sự mà là vùng đất của những cơ hội dồi dào. Bằng cách đưa ra các thỏa thuận năng lượng và đất hiếm trị giá hàng tỷ đô la, Moscow có thể định hình lại bản đồ kinh tế của châu Âu - đồng thời tạo ra sự chia rẽ giữa Mỹ và các đồng minh truyền thống của Hoa kỳ.” 

Báo cáo lưu ý rằng Dmitriev “đã tìm thấy những đối tác sẵn lòng hợp tác là Witkoff – người bạn chơi golf lâu năm của Trump – và Kushner, người có quỹ đầu tư Affinity Partners thu hút các khoản đầu tư hàng tỷ đô la từ các chế độ quân chủ Ả Rập, mà ông đã giúp làm trung gian hòa giải xung đột với Israel.” Tuần trước , tờ New York Times đưa tin về một đề nghị thậm chí còn trắng trợn hơn từ phía Nga: một thỏa thuận dầu mỏ trị giá hàng tỷ đô la cho các tài sản thuộc sở hữu của Lukoil thuộc Nga, điều này sẽ trực tiếp mang lại lợi ích cho một nhà tài trợ của Trump và hai nhóm Trung Đông đã làm ăn với Kushner hoặc gia đình Witkoff. (Một phát ngôn viên của Steve Witkoff nói về bài báo của Times rằng Witkoff “không có xung đột lợi ích và không có cổ phần tài chính trong vấn đề này.”) Về bài báo của Wall Street Journal , một nguồn tin được mô tả là “quen thuộc với suy nghĩ của Witkoff” cho biết “đặc phái viên tin tưởng rằng bất kỳ thỏa thuận nào với Nga cũng sẽ mang lại lợi ích cho nước Mỹ nói chung, chứ không chỉ một số ít nhà đầu tư.”

Nhưng tất cả những kế hoạch hấp dẫn của Nga đều đi kèm với một cái giá phải trả: Tài sản năng lượng của Nga sẽ chẳng đáng giá bao nhiêu nếu chúng thường xuyên bị máy bay không người lái của Ukraine phá hủy. Điều này cho thấy rõ sự trao đổi ngầm trong những thỏa thuận béo bở được đề nghị cho gia đình và bạn bè của Trump: Nếu các ông buộc Ukraine đầu hàng, chúng tôi sẽ làm giàu cho các ông đến mức không thể tưởng tượng nổi.

Putin đang cố gắng tận dụng tài sản chiến lược cao nhất của Nga trong cuộc chiến chống Ukraine: điểm yếu của Trump về tham nhũng. 2,25 triệu thùng dầu diesel mà Putin đề nghị cung cấp cho Trump, sẽ không có tác động ròng nào đến thị trường năng lượng thế giới hoặc giá dầu diesel thế giới. Nhưng việc chấp nhận số dầu đó sẽ làm sụp đổ chế độ trừng phạt do Mỹ dẫn đầu đối với Nga - và khiến Trump đứng về phía Putin trong cuộc chiến chống lại các cuộc tấn công trên không của Ukraine nhằm vào các cơ sở sản xuất năng lượng của Nga.

Ông Trump đã ngừng viện trợ cho Ukraine từ lâu. Nhưng Mỹ vẫn cung cấp cho Ukraine những thông tin tình báo quan trọng. Nếu Putin có thể dụ dỗ Trump cắt đứt nguồn cung cấp thông tin tình báo của Mỹ cho Ukraine, ông ta có thể gây thiệt hại nghiêm trọng đến năng lực của Ukraine. Nhiên liệu diesel của Nga chính là mồi nhử trong cái bẫy đó. Các nhà đàm phán của Trump đang đánh hơi thấy mùi vị của mồi nhử: Tờ Kyiv Post hôm nay đưa tin rằng Witkoff và Kushner đã đe dọa sẽ ngừng chia xẻ thông tin nếu Ukraine tiếp tục tấn công các cơ sở năng lượng của Nga. Trong khi đó, Giám đốc FBI Kash Patel được cho là đang lên kế hoạch cho chuyến đi riêng của ông ta đến Nga - một chuyến đi mà các thành viên Quốc hội đang thúc giục ông hủy bỏ, như đồng nghiệp Sarah Fitzpatrick của tôi đã đưa tin gần đây.

Còn nhiều điều đáng ngờ về lời đề nghị mua dầu diesel của Putin. Liệu Trump có thẩm quyền pháp lý để mua dầu của Nga, loại dầu đã bị trừng phạt trước đó? Liệu Nga thậm chí có đủ dầu diesel để bán? Nhưng ít nhất một điều vẫn rõ ràng như mọi khi: Với Trump, mọi con đường đều dẫn đến Putin.

-------------------

_David Frum là cây bút của tạp chí The Atlantic và là người dẫn chương trình podcast The David Frum Show.

_ Trần H Sa lược dịch từ The Allantic ... 12/10/2026....