TRẦN H SA

Tác giả Lottie Tellyn....Ngày 01 tháng 10 năm 2026. ... Gzero Media.

Chỉ ba năm trước, người dân trên toàn thế giới nhìn Mỹ tích cực hơn Trung Quốc. Điều đó không còn đúng nữa. Theo dữ liệu do Trung tâm Nghiên cứu Pew công bố vào mùa hè này, Trung Quốc hiện nhận được đánh giá tích cực hơn ở hầu hết trong số 36 quốc gia được khảo sát.

Đây là một sự thay đổi lớn so với chỉ một năm trước, khi 49% người được khảo sát có cái nhìn tích cực về Mỹ, trong khi 37% có cái nhìn tích cực về Trung Quốc. Ngay cả người Mỹ cũng đang dần thân thiện với Trung Quốc, đặc biệt là giới trẻ, đón nhận cái gọi là "Chinamaxxing" ("trải nghiệm Trung Quốc tối đa") trên mạng xã hội, một xu hướng hài hước, ở đó người Mỹ tiếp nhận các yếu tố văn hóa Trung Quốc.

Sự thay đổi này được đặt trong bối cảnh những gì đang diễn ra bên trong Hoa Kỳ. Tổng thống Donald Trump đã theo đuổi cách tiếp cận đơn phương và mang tính đổi chác hơn trong chính sách đối ngoại, đặt câu hỏi về các liên minh và áp thuế lên các đồng minh. Như Ian Bremmer thường nói, Mỹ đang lùi khỏi trật tự toàn cầu mà họ đã dẫn dắt suốt nhiều thập kỷ. Trong khi đó, có lý do để tin rằng Bắc Kinh có sức mạnh kinh tế, quan hệ thương mại và tầm ảnh hưởng công nghệ, để lấp đầy phần nào khoảng trống mà Washington để lại. Câu hỏi đặt ra là, liệu nó có thể hay không?

Một đối tác thương mại đáng tin cậy. Trung Quốc hiện đang thể hiện mình là đối tác đáng tin cậy và bao trùm hơn Mỹ, dù là trong thương mại, phát triển quốc tế hay AI.

Jeffery Wasserstrom, giáo sư dạy lịch sử Trung Quốc tại UC Irvine, cho biết, "Một trong những điều mà Đảng Cộng sản Trung Quốc liên tục cố gắng làm là tận dụng ý tưởng rằng họ có sự liên tục và ổn định".

Ngược lại, chính sách thương mại của Mỹ đã trở thành đồng nghĩa với sự bất định, với việc áp đặt thuế quan và đòi hỏi đàm phán thường xuyên thay đổi. Canada đã từ bỏ các cuộc đàm phán thương mại vào tháng 8 sau khi Mỹ liên tục thay đổi yêu cầu, dẫn đến việc cả hai bên áp thuế quan nặng nề lên hàng hóa của nhau.

Trung Quốc đã đi theo hướng khác, hướng tới các quan hệ đối tác thương mại khu vực. Năm 2022, Trung Quốc đã phê chuẩn Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), thỏa thuận thương mại này là kết quả sau 10 năm đàm phán giữa 10 quốc gia ASEAN, cùng với Úc, Trung Quốc, Nhật Bản, New Zealand và Hàn Quốc, chiếm hơn 30% GDP toàn cầu. Trung Quốc tiếp tục mở rộng phạm vi hoạt động thông qua các thỏa thuận thương mại và sáng kiến phát triển, nổi bật nhất là Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) đầy tham vọng, nhằm mở rộng cơ sở hạ tầng ở các nước đang phát triển. Xuất khẩu của Trung Quốc sang các nước Nam bán cầu tăng 39 lần kể từ năm 2000 đến 2024, trong khi của Mỹ chỉ tăng gấp đôi.

Một ví dụ khác là trong AI. Sáng kiến quản trị AI của Mỹ, đặt tên là Pax Silica, đã tập hợp nhiều đồng minh, bao gồm Anh, Úc và Pháp – với điều kiện là họ không tham gia sáng kiến AI của Trung Quốc. Tuy nhiên, bất chấp sáng kiến này, Mỹ đã phớt lờ lời kêu gọi quản trị AI của các đồng minh và thay vào đó thúc đẩy tăng tốc phát triển AI mà không có các cơ chế kiểm soát thực chất.

Trong khi đó, Trung Quốc đã thành lập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAICO) vào đầu năm nay, cam kết giúp các quốc gia đang phát triển hưởng lợi từ phát triển AI thay vì bị tụt lại phía sau. Các công ty Trung Quốc cũng cung cấp các mô hình AI "open-weight" (chỉ chia xẻ các tệp trọng số đã huấn luyện)  – nó là các mô hình công khai mà bất kỳ ai cũng có thể tải về, nghiên cứu và tùy chỉnh – rẻ hơn nhiều so với các mô hình của Mỹ.

Nhưng đây là lúc mà hành động giới thiệu, phát hành  của Trung Quốc bắt đầu va chạm với thành tích của họ. Bất chấp ngôn ngữ của Bắc Kinh về chủ nghĩa đa phương và quan hệ đối tác bình đẳng, quy mô kinh tế Trung Quốc mang lại cho họ đòn bẩy đáng kể đối với các quốc gia mà họ hợp tác – và họ tận dụng điều đó để có lợi cho mình.

Ông Joshua Kurlantzick, nghiên cứu viên cao cấp về Đông Nam Á và Nam Á tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, giải thích "Trung Quốc tiếp tục làm những việc rất gây tranh cãi về thương mại, bao gồm việc xử dụng cưỡng chế kinh tế đối với các quốc gia làm những việc mà họ không thích". Khi Lithuania cho phép Đài Loan mở đại sứ quán Đài Loan trên thực tế tại Vilnius vào năm 2021, Trung Quốc đã đáp trả bằng cách đóng cửa thị trường đối với các sản phẩm của Lithuania - cho thấy họ có thể chơi theo các quy tắc khác với Mỹ trước đây.

Thông điệp so với thực tế. Dù có thông điệp như vậy, Trung Quốc vẫn chưa bước vào khoảng trống mà Mỹ để lại ở nước ngoài. Phần lớn viện trợ nhân đạo và phát triển của Mỹ - bao gồm cả viện trợ của USAID hoặc của Liên Hợp Quốc đã bị cắt giảm - đều đến dưới dạng trợ cấp. Ngược lại, Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc  bắt đầu từ các khoản cho vay mà các nước đang phát triển phải trả - thường với lãi suất cao. Thêm vào đó, Trung Quốc còn bị cáo buộc coi thường nhân quyền bằng các cuộc đàn áp các nhóm xã hội dân sự và các cộng đồng thiểu số.

Kurlantzick giải thích, "Ban đầu [các khoản cho vay] rất có lợi cho Trung Quốc, nên một số quốc gia cho rằng chúng mang tính trấn lột và không giúp cải thiện hình ảnh của Trung Quốc,". Dù vậy, kể từ năm 2019, nước này đã giảm các điều khoản đó và đầu tư nhiều hơn vào viện trợ truyền thống, nhưng vẫn còn xa mới đạt được những nỗ lực nhân đạo mà Mỹ từng dẫn dắt.

Sự trỗi dậy của Trung Quốc không chỉ đơn thuần là câu chuyện của riêng Trung Quốc. Trong khi Tập Cận Bình muốn tạo ấn tượng rằng Trung Quốc đang trở thành siêu cường hàng đầu thế giới, thì câu chuyện lại phức tạp hơn.

Trên thực tế, Tập có thể không phải là nhà lãnh đạo đầy quyền uy như vẻ bề ngoài mà ông ta muốn thể hiện. Kurlantzick nói, "Điều mà mọi người thường bỏ qua là Tập Cận Bình thực ra không phải là một nhà lãnh đạo vĩ đại,"  Tập đã gặp khó khăn với nền kinh tế mất cân bằng và việc quản lý khu vực tư nhân quá mức.  Bên cạnh đó, các cuộc thanh trừng liên tục đối với các tướng lĩnh của ông ta cũng đã đặt ra câu hỏi về khả năng lãnh đạo của Tập.

Kurlantzick lập luận, "Nếu Trung Quốc có một nhà lãnh đạo tốt hơn, hiệu quả hơn kể từ năm 2012... khi đó Mỹ sẽ rơi vào tình trạng tồi tệ hơn nhiều. Thực tế, Trung Quốc có lẽ đã trở thành bá chủ toàn cầu rồi". Thay vào đó, sự trỗi dậy của Trung Quốc chỉ "phần nào phản ảnh việc Mỹ đốt cháy uy tín và sức mạnh mềm của mình."

Canada là một ví dụ nổi bật. Khi Trump liên tục đe dọa sáp nhập nước này và biến nó thành "tiểu bang thứ 51", người Canada bắt đầu không ưa Mỹ, và những đánh giá tích cực về Trung Quốc tăng lên. Giờ đây, lần đầu tiên người Canada có cái nhìn tích cực hơn về Trung Quốc sau khoảng hai thập kỷ khảo sát bởi Pew.

Đối với Canada, cũng như nhiều quốc gia đang đánh giá lại mối quan hệ với Mỹ, sự nhất quán và đáng tin cậy của Trung Quốc là một đề xuất hấp dẫn. Nhưng khi bước vào vai trò lãnh đạo thế giới, Trung Quốc có thể không phù hợp. Nhưng nếu không thì sao – ai hoặc cái gì, sẽ đến tiếp theo?

----------------

_Tác giả Lottie Tellyn....

_ Trần H Sa lược dịch từ  Gzero Media.....Ngày 03 tháng 10 năm 2026. ...