TRẦN H SA

Tác giả Owen Matthews...20 tháng 10 năm 2026. ... The Spectator

Donald Trump đã đặt một phần lớn uy tín chính trị của mình vào việc tìm kiếm hòa bình ở Ukraine - bằng cách hợp tác với Vladimir Putin, theo điều kiện của Điện Kremlin. Nhưng liệu Putin có sẵn sàng hợp tác để giúp Trump thoát khỏi tình thế khó khăn - xét cả về phương diện chính trị lẫn kinh tế – hay không?

Câu trả lời là có: Putin có lẽ sẽ tham gia vào các hành động nhỏ như ngừng bắn một phần và thả tù nhân. Nhưng khi nói đến những vấn đề trọng yếu - chẳng hạn như chấm dứt cái mà Putin gọi là 'chiến dịch quân sự đặc biệt' của y, điện Kremlin có khả năng sẽ giữ vững lập trường và phớt lờ lời khẩn cầu của Trump trong khi tiếp tục tàn phá các thành phố của Ukraine.

Một hội nghị thượng đỉnh giữa Tập Cận Bình, Putin và Trump tại Trung Quốc đang được lên kế hoạch để thảo luận chi tiết về một cuộc chia cắt Ukraine theo kiểu Yalta, được dàn xếp mà không hề có sự tham gia hay đồng thuận từ chính phía Ukraine. Điện Kremlin dường như đã đề xuất một hội nghị thượng đỉnh ba bên tại Thâm Quyến, trong khuôn khổ hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương vào tháng 11.  Marco Rubio nói với các phóng viên vào hôm thứ Hai, 'Tôi nghĩ đã có những cuộc thảo luận về một cuộc họp. Tôi không biết, mọi thứ đã được hoàn tất hay chưa.'

Ẩn sau tư duy chiến lược của Điện Kremlin là ý tưởng rằng, Kyiv chỉ còn vài tháng nữa là sụp đổ về quân sự, chính trị và kinh tế. Mặc dù những bước tiến đẫm máu của Nga ở Donbas trong năm nay, đã bị chặn đứng bởi các đợt phản công giành lại lãnh thổ của Ukraine ở những mặt trận khác, nhưng chiến dịch leo thang của Moscow nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng, hậu cần và giao thông đang khiến nhiều thành phố tại Ukraine dần trở nên không thể sinh sống được khi mùa đông cận kề. Lý do căn bản khiến Điện Kremlin từ chối nhượng bộ các mục tiêu chiến tranh chính - vốn không thay đổi kể từ năm 2022 - nằm ở giả định bên trong “bong bóng thông tin” của Putin rằng, chiến thắng đã ở rất gần.

Putin cũng ngửi thấy sự tuyệt vọng ở Washington. Khi Trump vật lộn trước cuộc bầu cử giữa kỳ, ông cần một trong hai điều  - giá dầu diesel giảm, hoặc nếu không, nhắm vào ai đó để đổ lỗi khi nó không giảm. Putin tỏ ra rất sẵn lòng hỗ trợ trong vấn đề thứ nhất sau khi Trump bãi bỏ lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel Nga ra thị trường thế giới (mặc dù khối lượng được đề cập trong thỏa thuận thấp hơn nhiều so với các con số khả dĩ làm thay đổi thị trường, và Nga có thể không có năng lực vì các cuộc không kích bằng máy bay không người lái tầm xa của Ukraine vẫn tiếp tục).

Đối với vấn đề giá nhiên liệu tăng cao, cũng như việc tìm kiếm một đối tượng để đổ lỗi cho thất bại mà ông Trump có khả năng sẽ phải hứng chịu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, Volodymyr Zelensky đã bị nhắm đến trực tiếp. Trump đã chỉ trích trong bài công kích mới nhất của mình, 'Zelensky đang xử dụng các nhà máy lọc dầu Diesel ở Nga làm mục tiêu, biết rằng những cuộc tấn công này đang gây tổn hại nghiêm trọng đến thị trường diesel thế giới, bao gồm cả ở Hoa Kỳ. Zelensky không quan tâm, và thật lòng mà nói, với tất cả số tiền mà châu Âu vẫn đang rót cho ông ta, cùng với số tiền Joe Biden gian lận đã cho ông ấy trước đây, ông ấy không muốn kết thúc cuộc chiến này, và có lẽ chưa bao giờ thực sự muốn như vậy..'

Nhưng việc biến Zelensky thành nạn nhân cho cuộc khủng hoảng giá nhiên liệu vốn thực sự do cuộc chiến của Trump với Iran gây ra, là phần dễ dàng. Việc xây dựng hòa bình ở Ukraine thực sự cần sự đồng thuận của Điện Kremlin. Điều đó sẽ thách thức hơn nhiều, không chỉ vì chiến thuật đàm phán căn bản của Trump là đưa cho Putin những phần thưởng kinh tế ngày càng lớn hơn để kết thúc chiến tranh, mà không có biện pháp trừng phạt nào với việc Putin tiếp tục từ chối thỏa hiệp. Hơn nữa, Washington đã thể hiện rõ ràng rằng họ có ý định gây áp lực buộc Kyiv chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào mà Putin cuối cùng chịu ký. Theo nguyên lý kinh điển 'hãy cho tôi thấy các động cơ và tôi sẽ cho bạn thấy hành vi', Trump thực chất đang khen thưởng Putin vì sự cứng rắn của y. Ví dụ, vào hôm Chủ nhật, Trump tuyên bố sẽ chặn hàng loạt biện pháp trừng phạt tăng cường đối với Nga do Quốc hội thông qua vì '[Tôi] không muốn làm gì khiến Nga rời khỏi bàn đàm phán một cách ngu ngốc... Những tiến bộ lớn đang được thực hiện.'

Phác thảo của thỏa thuận sẽ chấm dứt chiến tranh đã dần lộ diện. Các cuộc đàm phán gần đây giữa các đặc phái viên của ông Trump, Steve Witkoff và Jared Kushner với các đại biểu cấp cao của Ukraine tại Miami đã tập trung vào một loạt thỏa thuận kinh tế quy mô lớn. Mục tiêu là sẽ tích hợp Nga, châu Âu và Ukraine vào một mạng lưới các mối quan hệ kinh doanh đan xen nhằm bảo đảm hòa bình - đây chính là phiên bản mới nhất của "Kế hoạch Hòa bình 28 điểm" từng được thảo luận trước đó trong năm nay. Các biện pháp kinh tế này bao gồm việc nối lại nguồn cung năng lượng từ Nga sang châu Âu, giải tỏa các tài sản nhà nước của Nga đang bị phong tỏa, và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt Nga. Các cuộc thảo luận đó đã kết thúc trong sự gay gắt, sau khi các quan chức Mỹ được cho là đã đe dọa chấm dứt việc chia xẻ thông tin tình báo nếu Ukraine không ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga. Nhưng trong bối cảnh không có bất kỳ cuộc đối thoại nào giữa các đồng minh châu Âu của Ukraine và Nga, đây là kế hoạch hòa bình duy nhất hiện đang được đặt trên bàn đàm phán.

Những tuyên bố mới nhất của Trump về việc đứng về phía Putin, xét về lâu dài có thể được xem là một bước ngoặt lớn trong cuộc chiến. Nhưng giả như khi thế giới thậm chí dường như nghiêng về phía Điện Kremlin, Putin vẫn có thể làm rối tung mọi thứ bởi chính sự ngạo mạn và tham vọng thái quá - điều từng đẩy ông ta vào vũng lầy tại Ukraine ngay từ đầu. Ký một thỏa thuận hòa bình trước khi Nga chinh phục được toàn bộ Donbas sẽ đồng nghĩa với việc Putin phải từ bỏ các mục tiêu tối đa mà ông ta từng đặt ra. Khó có khả năng Putin chấp nhận dừng lại trước khi đạt được thắng lợi lớn - điều mà các tướng lĩnh của ông ta khẳng định sắp xảy ra - chỉ để mang lại một chút lợi thế chính trị cho Trump.

Nhiều khả năng hơn, Putin sẽ kéo dài thời gian. Ông ta có thể đạt được một thỏa thuận nhằm  giảm bớt các cuộc tấn công của Nga vào tàu thuyền ở Biển Đen (thực ra đó có thể chính là lý do Nga tăng cường các cuộc tấn công trong vài tuần gần đây). Trong bài đăng mới nhất, Trump đã đề cập cụ thể đến 'các cuộc đàm phán về các con tin hiện nay' , cho nên việc thả một vài tù nhân chính trị sẽ là một cử chỉ dễ dàng mà Putin có thể thực hiện. Và Trump cũng tuyên bố rằng 'Nga đang làm rất ít, nếu có, để giúp Cộng hòa Hồi giáo Iran, so với những gì họ có thể làm, và tôi muốn giữ nguyên như vậy.' Điều đó mở ra cơ hội cho Điện Kremlin giả vờ rút khỏi hợp tác với Iran theo một cách mang tính biểu tượng, giành điểm chính trị với Trump và mua thêm vài tuần, hoặc vài tháng nữa để Nga tiếp tục tấn công các thành phố của Ukraine.

Nhưng có một điều hoàn toàn rõ ràng về những động thái mới nhất của Trump đối với Nga và Ukraine. Mỹ đã chọn Nga là bên định đoạt các điều kiện để kết thúc cuộc chiến - và bằng cách đó, đã khiến cuộc chiến trở nên như thế.

--------------

_ Owen Matthews là Phó Tổng biên tập của The Spectator và là tác giả của cuốn Overreach: The Inside Story of Putin's war on Ukraine.

_ Trần H Sa lược dịch từ The Spectator .... 20/10/2026.