TRẦN H SA

Tổng thống Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp vào tối thứ Sáu, miễn trừ Nga khỏi một biện pháp trừng phạt mới mà Quốc hội đã thông qua tháng trước, mang lại một nguồn sống kinh tế khác cho Tổng thống Nga Vladimir V. Putin khi Hoa Kỳ tìm đến Nga để được hỗ trợ giảm giá xăng.

Các lệnh trừng phạt nhằm nhắm vào các quan chức, các tài phiệt và tổ chức tài chính Nga, và là một phần của luật được đặt theo tên Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, một nghị sĩ Cộng hòa đến từ South Carolina, người đã qua đời vào tháng 7 sau hơn một năm xây dựng sự ủng hộ cho biện pháp này.

Luật này, nhằm siết chặt các nguồn sống tài chính duy trì cuộc chiến của Nga chống Ukraine, cũng trao cho ông Trump thêm quyền hạn thuế quan mà ông có thể xử dụng để trừng phạt các quốc gia tiếp tục giao thương với Nga.

Tòa Bạch Ốc có quyền rộng rãi trong việc cấp các trường hợp miễn trừ hoặc từ bỏ áp dụng lệnh trừng phạt; theo luật mới, ông Trump chỉ cần thông báo cho Quốc hội nếu ông quyết định không áp đặt các hạn chế kinh tế đối với Nga.. Hai ngày trước khi luật có hiệu lực, ông Trump đã thực thi quyền đó.

Ông Trump nói trong lệnh, "Tôi chính thức từ bỏ việc áp dụng các biện pháp trừng phạt, hạn chế và thuế quan được quy định trong Đạo luật Graham. Tôi đã trình lên Quốc hội một văn bản xác nhận rằng việc cấp miễn trừ như vậy vào thời điểm này là vì lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ."

Lệnh này của ông Trump không giải thích tại sao việc miễn trừ các lệnh trừng phạt lại vì lợi ích của Hoa Kỳ, hoặc lý do mà ông Trump đưa ra cho Quốc hội để biện minh cho các quyết định miễn trừ này.

Quyết định này được đưa ra giữa bối cảnh  trong vài tuần gần đây ông Trump đã ủng hộ Nga và bày tỏ sự thất vọng khi các cuộc tấn công của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu Nga đã góp phần đẩy giá xăng và dầu diesel trên toàn thế giới tăng cao. Tuy nhiên, yếu tố lớn nhất hạn chế nguồn cung vẫn là cuộc chiến ở Iran.

Bà Sarah Raffoul, nhà phân tích sản phẩm dầu mỏ tại Argus Media, cho biết, "Vấn đề chính vẫn là eo biển Hormuz -  đó là lượng dầu diesel đi qua eo biển này không đủ đáp ứng nhu cầu,".

Việc giá cả tăng cao đã kích hoạt lạm phát trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ chỉ vài tuần, có thể khiến Đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát Quốc hội. Ukraine cho biết họ sẵn sàng ngừng các cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu nếu Nga ngừng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine. Ông Putin từ chối.

Tuần trước, ông Trump thông báo rằng ông đã đạt được thỏa thuận với ông Putin, và Hoa Kỳ sẽ bắt đầu nhập khẩu nhiên liệu diesel từ Nga. Bộ Tài chính tạm thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu dầu diesel của Nga "để cho phép cung cấp dầu diesel của Nga ra thị trường toàn cầu," và trao cho các nhà sản xuất năng lượng Nga giấy phép chung để bán nhiên liệu diesel đến tháng 4.

Quyết định đó đã khiến Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tức giận, và vấp phải phản ứng dữ dội từ các quan chức châu Âu. Tuần này, một nhóm thượng nghị sĩ lưỡng đảng đã kêu gọi ông Trump đảo ngược việc miễn trừ trừng phạt đối với nhiên liệu diesel.

Việc bãi bỏ các lệnh trừng phạt vốn được ban hành trong luật mới đã nhanh chóng bị các nhà phê bình trong Quốc hội lên án, những người đã từng dự đoán rằng ông Trump sẽ không thực thi các biện pháp này.

Dân biểu Don Beyer, Đảng Dân chủ bang Virginia, phát biểu, "Việc ông Trump nhượng bộ ông Putin một lần nữa cho thấy sự phản bội các đối tác Ukraine của chúng ta, và đi ngược lại ý định rõ ràng của Quốc hội về các dự luật nhằm trừng phạt Nga vì cuộc chiến xâm lược phi pháp".

Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren của Massachusetts, người đứng đầu đảng Dân chủ trong ủy ban ngân hàng, gọi động thái của ông Trump là một "thất bại thảm hại" trong vai trò lãnh đạo.

Bà Warren cho biết: “Bằng cách miễn trừ các biện pháp trừng phạt này, ông Trump đang thách thức chỉ đạo của Quốc hội về việc gia tăng áp lực lên Điện Kremlin, đồng thời tạo điều kiện cho Vladimir Putin tiếp tục cuộc chiến tranh xâm lược của y.”.

Tại Ukraine, một số nhân vật công chúng cho biết động thái này đồng nghĩa với việc từ bỏ một công cụ mạnh mẽ để ngăn chặn khả năng chi trả cho các tên lửa và máy bay không người lái tấn công các thành phố Ukraine hàng ngày.

Ông Trump "đang nuôi dưỡng cỗ máy chiến tranh của Nga," Oleksandr Merezhko, chủ tịch ủy ban đối ngoại Quốc hội Ukraine, nói trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại. "Thật sự quá đáng."

Vladyslav Vlasiuk, cố vấn của ông Zelensky, người đã dành nhiều tháng vận động các quan chức và thành viên Quốc hội Mỹ thông qua luật trừng phạt, đã bình luận cay đắng trên Facebook: "Đứng về phía sai của lịch sử."

Luật trừng phạt là ý tưởng của ông Graham, một nhân vật có quan điểm cứng rắn với Nga và là đồng minh thân cận của ông Trump. Dự luật này, dự kiến có hiệu lực từ ngày 18 tháng 10, đã nhận được sự ủng hộ lưỡng đảng mặc dù lo ngại tổng thống sẽ không tuân thủ các yêu cầu trừng phạt và có thể lạm dụng quyền hạn thuế quan.

Luật này trao cho ông Trump quyền nhắm vào các quốc gia nhập khẩu dầu và khí đốt Nga với mức thuế lên đến 100%, áp đặt tất cả hàng nhập khẩu từ Nga sang Hoa Kỳ lên đến 500%, và nhắm mục tiêu mạnh hơn vào "đội tàu bóng tối" của Nga gồm các tàu chở dầu và hệ thống ngân hàng Nga.

Trong sắc lệnh hành pháp, ông Trump nói rằng Hoa Kỳ sẽ "giám sát" việc các nước khác mua dầu Nga và các cố vấn của ông sẽ khuyến nghị có nên thực hiện thêm các biện pháp về thuế quan hay không.

Chưa rõ liệu việc dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt có nghĩa là Nga sẽ được chào đón trở lại hệ thống tài chính phương Tây sau nhiều năm bị ruồng bỏ hay không.

Daniel Tannebaum, đối tác tại công ty tư vấn Oliver Wyman – đơn vị chuyên tư vấn cho các ngân hàng về vấn đề chống rửa tiền và trừng phạt – nhận định: “Cấu trúc trừng phạt cốt lõi vẫn được giữ nguyên, và chẳng ai muốn gánh rủi ro nếu lệnh miễn trừ bị thu hồi. Tôi không chắc liệu điều này có mang lại tác động tích cực thực sự nào cho nền kinh tế Mỹ hay không.”

Động thái miễn trừ Nga khỏi các lệnh trừng phạt mới diễn ra sau vài ngày, khi Ukraine tuyên bố rằng một chương trình internet vệ tinh do Ngũ Giác đài tài trợ giúp quân đội Ukraine xử dụng đã bị bóp nghẹt mà không báo trước, làm gián đoạn các hoạt động quân sự và làm dấy lên lo ngại rằng Washington đang siết chặt Kyiv trong khi đã nới lỏng các biện pháp ở Moscow.

Hiện vẫn chưa rõ nguyên nhân dẫn đến việc hạn chế này. Các quan chức Ukraine cho rằng các hạn chế đối với chương trình này - một phiên bản quân sự của mạng lưới internet vệ tinh Starlink do SpaceX vận hành - đã được áp đặt một cách cố ý.

Vào hôm thứ Sáu, ông Trump phủ nhận việc đã ra lệnh hạn chế và nói rằng ông không nghĩ Elon Musk, giám đốc điều hành của SpaceX, đã làm điều đó. Một nhóm thượng nghị sĩ Hoa Kỳ lưỡng đảng đã yêu cầu tiến hành điều tra về các sự gián đoạn này.

----------------

_ Alan Rappeport là phóng viên chính sách kinh tế của The Times, sống tại Washington. Ông phụ trách Bộ Tài chính và viết về thuế, thương mại và các vấn đề tài khóa......| Constant Méheut đã đóng góp phóng sự từ Kyiv, Ukraine.

_ Trần H Sa lược dịch từ The New York Times.... 17/10/2026.