TRẦN H SA

Tác giả  Nahal Toosi......03/ 10/ 2026......Politico.

Tổng thống Donald Trump đã làm rất nhiều điều trong năm nay để xứng đáng với những chỉ trích rằng ông liều lĩnh. Nhưng trong cuộc đối đầu với một chế độ vũ trang hạng nặng, hàng động dựa trên động cơ tôn giáo, đe dọa một tuyến đường thủy quan trọng, ông lại hành động rất kềm chế.

Trump có thể không còn lựa chọn nào khác: Thật khó để đối phó với Houthi.

Khi nhóm chiến binh Yemen tiến hành một cuộc tấn công mới, nhằm vào đồng minh Mỹ là Ả Rập Xê Út, Trump - ít nhất - đã chống lại việc tham gia chiến đấu đáp trả bằng các cuộc không kích của Mỹ. Ông đã khẳng định rõ ràng rằng ông không có ý định từ bỏ thỏa thuận ngừng bắn mà Mỹ đã đạt được với lực lượng Houthi sau nhiều tuần đụng độ hồi năm ngoái, mặc dù Saudi Arabia yêu cầu tăng viện trợ khi Houthi đe dọa dầu mỏ và các lĩnh vực thương mại khác ở Biển Đỏ.

Trump nhấn mạnh rằng lực lượng Houthi hứa sẽ không bắn vào tàu Mỹ.

Trump nói vào tháng trước,"Houthi đã gọi cho chúng tôi, và họ không muốn chiến đấu với chúng tôi," 

Đây là một quan điểm đặc biệt thận trọng từ một người đã thể hiện sự khao khát to lớn với rủi ro chính trị trong năm nay, dù là phát động chiến tranh với Iran, bắt cóc tổng thống Venezuela hay áp đặt phong tỏa năng lượng nhằm lật đổ chế độ Cuba.

Lưu ý tiêu chuẩn ở đây: Trump thường xuyên thay đổi quan điểm, thường là vì những lý do bất ngờ. Ông ta có thể sẽ tấn công Houthi trong khi bạn đang đọc bài viết này.

Tuy nhiên, cho đến nay việc Trump chưa sẵn lòng phá vỡ lệnh ngừng bắn với lực lượng Houthi là dấu hiệu tiềm tàng cho thấy ông đã rút ra những bài học khó khăn về mặt trận này, bao gồm cả khi nào nên né tránh.

Houthi sẽ không phiền nếu điều đó xảy ra. Trong các tin nhắn gửi cho tôi, một quan chức Houthi đã né tránh các câu hỏi về quan điểm của nhóm này đối với Trump, nhưng nhấn mạnh rằng lệnh ngừng bắn với Mỹ vẫn còn hiệu lực.

"Chúng tôi không tin có lý do gì để Hoa Kỳ can thiệp trở lại ở Yemen," quan chức này viết. Tôi đã trao cho quan chức và những người khác sự ẩn danh để thảo luận các vấn đề nhạy cảm.

Hơn nữa, Trump còn có những vấn đề đau đầu khác. Điều đó bao gồm cả việc quyết định có nên và khi nào thì tiếp tục ném bom chế độ ở Tehran.

Tim Lenderking, cựu đặc phái viên Mỹ tại Yemen từng đàm phán với lực lượng Houthi, nói với tôi, "Cuộc chiến với Iran vẫn chưa được giải quyết, nên tôi hiểu tại sao ông ấy không muốn mở thêm một mặt trận nữa," 

Tất nhiên, có mối liên hệ giữa cuộc chiến Iran và cuộc chiến giữa Saudi-Houthi. Chế độ Iran hỗ trợ và trang bị vũ khí cho lực lượng Houthi, những kẻ kiểm soát phần lớn Yemen.

Các lãnh đạo Tehran và tầng lớp lãnh đạo Houthi cũng có nhiều đặc điểm nổi bật, bao gồm các nhà lãnh đạo thường ẩn náu và, một số người cho rằng, họ có lý tưởng bành trướng. Cả lực lượng Houthi và chế độ Iran đều theo đạo Hồi dòng Shia, nhưng theo các nhánh khác nhau. Cả hai đều khinh miệt Mỹ và Israel. Phương châm chính thức của Houthi là: "Chúa là vĩ đại nhất, Chết cho nước Mỹ, Chết cho Israel, Lời nguyền lên người Do Thái, Chiến thắng cho Hồi giáo." Dưới áp lực từ bên ngoài, mỗi bên đều tìm cách kiểm soát các tuyến đường biển then chốt đối với thương mại toàn cầu: Iran ở eo biển Hormuz và lực lượng Houthi ở eo biển Bab el-Mandeb.

Tuy nhiên, ở nhiều khía cạnh, các trận chiến lại rất khác biệt.

Các quan chức Mỹ và nước ngoài hiện tại cũng như trước đây, những người quen thuộc với nhóm này, rất muốn nhấn mạnh rằng "Lực lượng Houthi là đối tác, nhiều hơn là đại diện cho Tehran" . Lực lượng Houthi có những bất bình, lịch sử và chương trình nghị sự riêng. Chương trình nghị sự đó bao gồm việc chấm dứt cái mà nhóm Houthi mô tả là sự phong tỏa Yemen do Ả Rập Xê Út - nước ủng hộ chính phủ Yemen chính thức nhưng yếu kém -  áp đặt.

"Chúng tôi chỉ đang tự bảo vệ mình và đất nước," quan chức Houthi nói với tôi.

Hoa Kỳ tiếp tục hỗ trợ Ả Rập Xê Út thông qua các nỗ lực như chia sẻ tình báo và bán vũ khí. Washington và Riyadh có một thỏa thuận quốc phòng, và trong một tuyên bố chuẩn mực, Nhà Trắng nhấn mạnh rằng "nếu đến lúc đó, Hoa Kỳ sẽ luôn đứng về phía Saudi Arabia và ủng hộ họ."

Nhưng không có dấu hiệu nào cho thấy các trợ lý cấp cao của Trump đang thúc giục ông một lần nữa xử dụng quân đội Mỹ trong cuộc chiến ở Yemen. Chiến dịch không quân của Mỹ chống lại Houthi hồi năm ngoái, Chiến dịch Rough Rider, chỉ có tác động hạn chế, mặc dù Trump tuyên bố Houthi "đầu hàng." Tình trạng thiếu đạn dược của Mỹ, một phần do chiến tranh Iran gây ra, cần được xem xét ngay bây giờ.

Tôi được biết Ngoại trưởng Marco Rubio đặc biệt nhạy bén với những cảnh báo của các nhà phân tích về nguy cơ khi quay lại cuộc chiến của Houthi.

Một quan chức Mỹ quen thuộc với chính sách Trung Đông của chính quyền nói, "Rubio hiểu sự phức tạp đó. Ông ấy hiểu rõ ai là những người tham gia".

Một số nhà lập pháp Mỹ và cựu quan chức Mỹ cho rằng đáng để giúp Saudi bằng cách tiến hành các cuộc không kích nhằm vào lực lượng Houthi, ít nhất là để làm suy yếu năng lực của lực lượng dân quân Yemen. Những người quen thuộc với khu vực này cảnh báo rằng ngay cả việc đưa quân bộ binh Mỹ vào cũng không đủ để ngăn chặn nhóm này.

Những người Houthi đã phát triển thành một lực lượng quân sự đáng gờm trong những năm gần đây. Họ đang sản xuất nhiều vũ khí cho riêng mình, đồng thời nâng cấp vũ khí được gửi từ Iran. Họ thậm chí còn được cho là đang tích hợp trí tuệ nhân tạo vào kho vũ khí của họ.

Một quan chức phương Tây, người đã theo dõi sát sao cuộc xung đột Yemen, cho biết, "Họ thật tuyệt vời với những vũ khí thông thường tiên tiến này. Họ sẽ lấy tên lửa và tìm cách làm nhẹ chúng để có thể bay xa hơn. Họ đã thử nghiệm các hệ thống dẫn đường, Nếu không có gì tiếp tục từ Iran, điều đó sẽ gây tổn hại cho Houthi, nhưng họ sẽ vượt qua."

April Alley, một cựu quan chức Liên Hợp Quốc từng gặp gỡ Houthi, cho biết tham vọng của họ có khả năng sẽ lớn lên trong những năm tới.

"Nhiều lãnh đạo của họ còn rất trẻ, và họ đã từng trải qua nhiều cuộc chiến tranh khác nhau. Họ đã thấy mình vượt qua những tình huống khó khăn và phần nào chiếm ưu thế, nên họ đang thúc đẩy những cánh cửa mở," Alley nói.

Các cựu Tổng thống Barack Obama và Joe Biden cũng gặp khó khăn trong việc đối phó với Houthi mà không dẫn đến xung đột quy mô lớn. Vậy nên, đúng là Trump có thể có điểm chung với các tiền nhiệm Đảng Dân chủ.

Obama đã cho phép ít nhất một cuộc tấn công, xem đó là phản ứng trước các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào tàu Mỹ, và chính quyền của ông cũng hỗ trợ Saudi theo những cách khác. Biden đã cho phép tiến hành một loạt các cuộc tấn công khi lực lượng Houthi tăng cường các cuộc tấn công lúc cuộc chiến Gaza ở vào giai đoạn đỉnh điểm, đồng thời tuyên bố họ hành động chống lại lợi ích của Israel trong khu vực. Tuy nhiên, Biden cũng giảm hỗ trợ quân sự của Mỹ cho nỗ lực chiến tranh của Saudi và thúc đẩy Riyadh đạt được thỏa thuận ngừng bắn với Houthi năm 2022 .

Hussain Al-Bukhaiti, một nhà báo Yemen thân Houthi, lập luận rằng Ả Rập Xê Út đã làm suy yếu thỏa thuận ngừng bắn năm 2022 đó, đặc biệt là bằng cách từ chối dỡ bỏ phong tỏa. Nhóm Houthi cũng cáo buộc Saudi vào tháng 7 đã đánh bom một sân bay ở Sanaa khi một máy bay Iran chuẩn bị hạ cánh. Lực lượng Houthi bắt đầu phản công, và thỏa thuận ngừng bắn tan vỡ.

Al-Bukhaiti đổ lỗi cho Saudi về sự đau khổ và việc phải tản cư của nhiều dân thường Yemen.

Al-Bukhaiti nói, "Đó là về cuộc sống của người Yemen. Điều ngớ ngẩn là chúng ta thấy toàn bộ cộng đồng quốc tế và người Ả Rập Xê Út đang kêu ca rằng giá dầu sẽ tăng và giá vận tải biển đang tăng. Ý tôi là, còn người Yemen thì sao?"

Tôi phải xen vào: Lực lượng Houthi là những nhà cai trị cực kỳ đàn áp và không giỏi trong việc cai trị. "Kinh hoàng" là cách một quan chức nhân đạo mô tả cuộc sống dưới thời Houthi.

Khi tôi nói với Al-Bukhaiti rằng Houthi tấn công người Saudi đúng lúc vương quốc này đang vật lộn để nhận lãnh cú sốc kinh tế của cuộc chiến Iran, ông ta không phủ nhận rằng đó là một phần cơ hội.

Ông nói, "Không sai khi bạn lợi dụng điểm yếu của kẻ thù, và kẻ thù của chúng tôi là Saudi," 

Đại sứ quán Ả Rập Xê Út tại Washington từ chối bình luận. Riyadh, quốc gia đã can thiệp quân sự chống lại Houthi vào năm 2015, xem lực lượng dân quân và mối liên hệ của họ với Iran là một mối nguy an ninh lân cận có thể đe dọa toàn vẹn lãnh thổ của Saudi.

Reuters đưa tin vào thứ Sáu rằng Ả Rập Xê Út đang lên kế hoạch cho một cuộc tấn công mới nhắm vào lực lượng Houthi trong vài tuần tới.

Trump có lẽ muốn tránh xa cuộc chiến giữa Ả Rập Xê Út và Houthi càng lâu càng tốt. Tuy nhiên, mọi chuyện có thể trở nên khó khăn hơn nếu lực lượng Houthi ngày càng táo bạo hơn, đe dọa không chỉ eo biển Bab el-Mandeb mà còn các khu vực khác trong khu vực.

Nếu Trump muốn tránh mở một mặt trận mới, thật kỳ lạ khi ông lại dành rất ít sức mạnh ngoại giao để giải quyết cuộc xung đột này.

Trump chưa bổ nhiệm  đặc phái viên Mỹ tập trung vào cuộc chiến Saudi-Houthi; Lenderking, người cuối cùng giữ vai trò này, đã giúp làm trung gian cho thỏa thuận đình chiến năm 2022. Không có ai giữ chức đại sứ Hoa Kỳ tại Yemen hay Ả Rập Xê Út. Những nhà đàm phán được Trump ưu ái, như Steve Witkoff và Jared Kushner, đang bận rộn với các cuộc xung đột ở Iran, Gaza và Ukraine. Việc người Oman, vốn thường đóng vai trò trung gian, hiện tại không có mối quan hệ tốt với Hoa Kỳ, cũng không giúp ích gì.

Houthi có một bộ phận ngoại giao làm việc với người nước ngoài, thường là ở Oman. Các cựu quan chức quốc tế từng tiếp xúc với các nhà đàm phán Houthi cho biết họ có thể hài hước, duyên dáng và mang tính giao dịch, ít nhất là trong ngắn hạn.

Điều đó không có nghĩa là ngoại giao với Houthi sẽ dễ dàng.

Ban lãnh đạo chính của Houthi đang ở Yemen, và cấu trúc của phong trào mang tính phân cấp, thấm nhuần lòng nhiệt thành tôn giáo và gần như hoang tưởng về thế giới bên ngoài.

Martin Griffiths, cựu đặc phái viên Liên Hợp Quốc tại Yemen, là người nước ngoài hiếm hoi từng trực tiếp làm việc với ông trùm Houthi, Abdul-Malik Al-Houthi, tại Yemen.

Nhưng những lần chạm trán đó là qua màn hình trong các ngôi nhà an toàn. (Ông nghĩ mình từng nghe thấy tiếng ho của al-Houthi trong một căn phòng gần đó.)

Cuối cùng, ngay cả khi Mỹ hoặc các nhà đàm phán khác có quan hệ tốt trên bề mặt với đại diện Houthi, Houthi vẫn giữ khoảng cách khiến việc hiểu động cơ chính xác của họ trở nên khó khăn, Griffiths nói.

"Tôi nhận ra điều đó trong hành trình tìm kiếm sự thật, điều mà tất cả chúng ta đều làm, bạn và tôi, suốt nhiều năm qua, chúng thật khó nắm bắt," ông nói.

---------------

_ Nahal Toosi là phóng viên cao cấp về các vấn đề đối ngoại của POLITICO. Cô đã đưa tin về chiến tranh, diệt chủng và hỗn loạn chính trị, trong sự nghiệp đã đưa cô đi khắp thế giới. Bài viết của cô đi sâu vào quá trình ra quyết định của giới an ninh quốc gia và chính sách đối ngoại toàn cầu - và những hệ quả phát sinh từ đó.

_ Trần H Sa lược dịch từ Politico.... 05/10/2026.