TRẦN H SA

Tác giả Joe Miller tại Washington... 30/9/2026. ... Financial Times.

Sau một bữa ăn trưa kéo dài hai tiếng đồng hồ với các ông chủ AI của Thung lũng Silicon vào hôm  thứ Ba, Donald Trump bước ra từ Tòa Bạch Ốc và công bố một "thỏa thuận" tự nguyện giữa sáu công ty hàng đầu nhằm "tự điều chỉnh" công nghệ này, vấn đề mà gần đây đã gây ra một loạt các vụ tấn công mạng đáng báo động.

Tổng thống nói với các phóng viên rằng tài liệu dài hai trang - được soạn thảo ngay tại Phòng Đông và thậm chí còn có lỗi chính tả - "gần giống như một bản hiến pháp", và khẳng định nó là "một hình thức bảo vệ" trước các rủi ro do AI gây ra.

Thỏa thuận này hoàn toàn khác xa với những rào cản mà các lãnh đạo AI như Dario Amodei của Anthropic đã kêu gọi, hay khác với việc thiết lập mô hình quản trị toàn cầu cho ngành công nghiệp AI mà các nhà lãnh đạo thế giới từng kỳ vọng trước cuộc họp Liên Hợp Quốc gần đây. Dưới đây là những hệ quả chính của nó.

Thỏa thuận nói gì?

Thỏa thuận tự nguyện này tóm tắt ngắn gọn "các lớp kiểm soát và kiểm định" mà sáu bên ký kết — Anthropic, OpenAI, Google, Meta, xAI và Nvidia — nên thực hiện.

Chúng bao gồm "kiểm soát nội bộ chặt chẻ" nhằm giám sát các mối đe dọa an ninh mạng và an ninh sinh học, do các mô hình tiên tiến gây ra, đồng thời bảo đảm chúng không tấn công hệ thống theo "những cách không mong muốn".

Tài liệu cũng cam kết các công ty phải "hợp tác" với một kiểm toán viên độc lập ở bên ngoài ngành, người này sẽ đánh giá xem các kiểm soát này có hoạt động tốt hay không và chỉ định riêng "một ủy ban độc lập thuộc hội đồng quản trị" để giám sát quá trình.

Những điều này có gì mới?

Không nhiều lắm. Các phòng thí nghiệm hàng đầu như Anthropic, OpenAI và Google DeepMind đã tiến hành đánh giá khả năng của các mô hình tiên tiến trước khi phát hành, và tất cả - ngoại trừ Nvidia - đều đã ký cam kết tương tự sau hội nghị thượng đỉnh AI 2024 tại Seoul.

Mackenzie Arnold, giám đốc điều hành Luật & Chính sách Hoa Kỳ tại LawAI, cho biết, "Ý nghĩa lớn nhất của nó nằm ở khía cạnh tạo dựng niềm tin và thiện chí. Nó không trao quyền cho một cơ quan nào để... thực sự đặt ra các tiêu chuẩn có tính chế tài mạnh mẽ."

Tuy nhiên, trong khi Anthropic và OpenAI đã đồng ý cho phép các nhà đánh giá độc lập tiếp cận quy trình làm việc của họ, tài liệu này có thể buộc các bên ký kết khác phải làm theo.

Khó có thể có sự đồng thuận ngay lập tức về việc nên tin tưởng đơn vị đánh giá nào. Cựu quan chức AI của Tòa Bạch Ốc David Sacks - người vẫn có ảnh hưởng trong chính quyền Trump - đã đặt câu hỏi về sự độc lập của các tổ chức như METR, một tổ chức phi lợi nhuận chuyên đánh giá rủi ro AI.

Nó có ràng buộc về mặt pháp lý không?

Không bị ràng buộc theo nghĩa truyền thống - như chính bản thân Trump - người gọi tài liệu này là "ràng buộc về mặt đạo đức", dường như cũng thừa nhận điều đó. Các nhà phê bình công nghệ lớn đã chế giễu thỏa thuận này là vô nghĩa - Sacha Haworth của Dự án Giám sát Công nghệ cho biết nó cho phép các giám đốc điều hành "tự chấm bài tập và né tránh các biện pháp bảo vệ an toàn AI có thực chất."

Tuy nhiên, một số luật sư tin rằng văn bản này vẫn mở ra khả năng cho phép các cơ quan quản lý khởi kiện trong tương lai nếu các bên ký kết vi phạm chính những cam kết của mình.

Joel Thayer, một luật sư bảo thủ cũng là cố vấn cho Viện Chính sách America First cho biết, "Bạn không thể đưa ra một tuyên bố công khai, nói rằng bạn sẽ làm điều gì đó, rồi sau đó lại không thực hiện đúng cam kết theo cách có ý nghĩa thực tế. Điều đó vốn dĩ là đánh lừa người tiêu dùng."

Thayer lưu ý sự có mặt của Chủ tịch Ủy ban Thương mại Liên bang Andrew Ferguson trong bữa trưa hôm thứ Ba., Andrew Ferguson trước đó đã gợi ý rằng các công ty sẽ phải chịu trách nhiệm về hành động của các tác nhân AI của họ,  "Những lời hứa trước công chúng kiểu này...thực sự gợi lên viễn cảnh bị Ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (FTC) xử lý vi phạm.”

 

Vào hôm thứ Tư Ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ đã mở rộng cuộc điều tra hiện có về các công ty AI, điều tra các phòng thí nghiệm của Anthropic, OpenAI và các phòng thí nghiệm khác về những rủi ro mà công nghệ của họ gây ra.

Bước tiếp theo là gì?

Những người ủng hộ an toàn hy vọng thỏa thuận này sẽ là điểm khởi đầu cho các tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn dành cho ngành công nghiệp AI. Sau cuộc họp hôm thứ Ba, Amodei của Anthropic cho biết cơ chế giải quyết rủi ro "vẫn đang được thảo luận", trong khi Demis Hassabis, người đã kêu gọi thành lập một tổ chức giám sát AI toàn cầu, nói rằng các đồng nghiệp tại Google DeepMind “rất mong chờ được tiếp tục khai triển” các cam kết này.

Khác với các tuyên bố trước đây của Tòa Bạch Ốc - và nỗ lực của họ nhằm dập tắt các quy định cấp tiểu bang - tài liệu cũng không loại trừ khả năng ban hành thêm các dự luật mới, và nêu rõ rằng "theo thời gian, có thể hợp lý khi luật hóa các bước này thành luật hoặc quy định chính thức".

Tuy nhiên, một số công ty AI đã cảnh báo rằng sự hợp tác nhiều hơn về an toàn có thể khiến họ phải đối mặt với các vụ kiện chống độc quyền, điều này có thể cản trở tiến bộ tiếp theo.

Arnold nói, "Có rất nhiều sự lo lắng,". Nhưng ông còn nói thêm rằng “việc có những thỏa thuận mang tính tương hỗ như thế này thực sự rất hữu ích”, bởi chúng có thể tạo động lực để các công ty hành động tích cực hơn.

-----------

_ Tác giả Joe Miller tại Washington... 30/9/2026. ... Financial Times.

_ Trần H Sa lược dịch từ Financial Times....01/10/2026.