TRẦN H SA

Tác giả Myles McCormick ở New York và Christopher Miller ở Kyiv...10/10/2026....Financial Times.

Tổng thống Donald Trump đã đạt được thỏa thuận với Vladimir Putin về việc Nga cung cấp dầu diesel cho toàn thế giới, điều này đã gây ra phản ứng dữ dội từ Ukraine khi Washington tìm cách kềm chế giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Hôm thứ Sáu Tổng thống Mỹ cho biết Moscow đã đồng ý "ngay lập tức" cung cấp 300.000 tấn nhiên liệu "cho thị trường Mỹ và toàn cầu", tiếp theo là 500.000 tấn nữa vào tháng 11 và thêm 1 triệu tấn "ngay sau đó".

Ông Trump cho biết thêm, sẽ có thêm 3 triệu tấn dầu được giao "tùy thuộc vào tình trạng" của các nhà máy lọc dầu của Nga.

Ông Trump viết trên nền tảng Truth Social của mình, “Nhờ KIỂM SOÁT HOÀN TOÀN eo biển Hormuz và thông báo quan trọng này về năng lượng Nga, giá dầu diesel cho người Mỹ và trên toàn thế giới sẽ GIẢM XUỐNG VỚI MỨC ĐỘ KỶ LỤC VÀ NHANH CHÓNG!”. 

Điện Kremlin đã xác nhận thỏa thuận này trong một tuyên bố đăng trên Telegram, dẫn lời tổng thống Nga nói rằng ông "tin tưởng rằng điều này sẽ có tác động tích cực đến toàn bộ nền kinh tế toàn cầu".

Giá dầu diesel bán sỉ giao tại cảng New York đã giảm khoảng 4,5% xuống còn 4,67 đô la một gallon sau thông báo hôm thứ Sáu, ngay cả khi các nhà phân tích cảnh báo rằng lượng nhiên liệu mà Nga đồng ý cung cấp sẽ không đủ để giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy đã chỉ trích quyết định của Trump sau cuộc gặp với phái đoàn quốc hội đang đến thăm Kyiv.

Ông nói: “Việc tặng quà cho Putin sẽ không mang lại hòa bình hay bất kỳ lợi ích nào cho thế giới văn minh”. Sau đó, ông gọi động thái này là “một quyết định yếu kém” sẽ giúp tài trợ cho cuộc chiến của Điện Kremlin chống lại Ukraine và tiếp thêm sức mạnh cho nhà lãnh đạo Nga.

Thỏa thuận giữa Washington và Moscow diễn ra trong bối cảnh giá dầu diesel - một loại nhiên liệu thiết yếu cho công nghiệp và nông nghiệp - tăng vọt trên toàn cầu do các cuộc chiến ở Trung Đông và Ukraine làm tê liệt cơ sở hạ tầng và gây căng thẳng cho nguồn cung toàn cầu.

Giá dầu diesel tại các trạm xăng ở Mỹ đã đạt mức kỷ lục 6,53 đô la trong những tuần gần đây, gây khó khăn cho nông dân và các tài xế xe tải, đồng thời gây áp lực lên ông Trump trước thềm  bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng tới .

Tòa Bạch Ốc đã thực hiện một loạt các biện pháp chính sách để giải quyết cuộc khủng hoảng giá nhiên liệu, gây áp lực lên các đồng minh châu Âu để giải phóng thêm nguồn dự trữ, thúc đẩy Ukraine ngừng các cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu của Nga và nới lỏng các hạn chế về việc xử dụng dầu diesel nhuộm đỏ miễn thuế trên các tuyến đường công cộng. Tuy nhiên, giá cả vẫn ở mức cao.

Thỏa thuận hôm thứ Sáu sẽ đưa dầu diesel của Nga trở lại thị trường toàn cầu sau khi nước này tạm ngừng xuất khẩu trong năm nay do các cuộc tấn công của Ukraine làm tê liệt nhiều nhà máy lọc dầu của Nga.

Bob McNally, cựu cố vấn năng lượng cho George W. Bush và là chủ tịch của Rapidan Energy, cho biết Nga đã "nghiêng về việc nới lỏng nhẹ lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel vì lý do hậu cần".

Ông nói, "Điều này ăn khớp với nỗ lực của chính quyền Trump trong việc ứng phó với giá dầu diesel tăng vọt,"

Một quan chức cấp cao của Ukraine cho biết Kyiv sẽ tiếp tục các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tầm xa nhắm vào các cơ sở năng lượng của Nga. "Chúng tôi sẽ đốt cháy các nhà máy lọc dầu [của Nga]", vị quan chức này nói.

Bộ Tài chính Mỹ cho biết Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) của họ "ngay lập tức cấp giấy phép chung tạm thời để cho phép cung ứng dầu diesel của Nga ra thị trường toàn cầu".

Hiện chưa rõ lượng dầu diesel sẽ được cung cấp cho Mỹ là bao nhiêu, Hoa kỳ chỉ nhập khẩu một lượng rất nhỏ loại nhiên liệu này từ Nga trong thập kỷ qua.

Thông báo này đã vấp phải sự đón nhận không mấy nồng nhiệt từ các đồng minh của Mỹ, những nước đang tìm cách cắt đứt nguồn thu từ năng lượng của Moscow. Phát ngôn viên của chính phủ Anh cho biết Anh sẽ “duy trì áp lực lên Nga thông qua chế độ trừng phạt khắc nghiệt nhất từng được áp đặt”.

Các nhà phân tích cho biết Nga - quốc gia đang vận hành các nhà máy lọc dầu của mình ở mức khoảng 60% công suất, do sự cố ngừng hoạt động bởi các cuộc tấn công của Ukraine gây ra - sẽ gặp khó khăn trong việc cung cấp thêm một lượng đáng kể dầu mỏ cho thị trường toàn cầu.

Michelle Brouhard, người đứng đầu bộ phận chính sách và rủi ro địa chính trị tại Kpler, đặt câu hỏi, “Điều tôi tò mò nhất là: dầu diesel sẽ đến từ đâu? Nga không có vấn đề về xuất khẩu. Họ đang gặp vấn đề về nhà máy lọc dầu.”

Alexander Novak, Phó Thủ tướng Nga phụ trách lĩnh vực năng lượng, nói với các hãng thông tấn Nga hôm thứ Sáu rằng Nga sẽ bắt đầu dỡ bỏ ngay lập tức tất cả các hạn chế.

Theo dữ liệu của Kpler, trong những năm trước năm 2025, Nga đã xuất khẩu trung bình 2,6 triệu tấn mỗi tháng bằng đường biển. Đến năm 2026, con số này bắt đầu giảm mạnh do các hạn chế xuất khẩu của Nga, và hiện nay, ngoại trừ một số trường hợp hiếm hoi, dầu diesel hầu như không còn được xuất khẩu bằng đường biển nữa.

Mỹ chưa bao giờ là khách hàng mua dầu diesel của Nga với số lượng lớn, lần mua cuối cùng là vào tháng 7 năm 2022. Trong những tháng Mỹ mua dầu diesel của Nga, khối lượng đạt khoảng 77.000 tấn mỗi tháng, đạt đỉnh điểm 210.000 tấn vào tháng 1 năm 2022.

Các nhà phân tích cảnh báo rằng, thông báo này cuối cùng có thể khiến nguồn cung nhiên liệu cạn kiệt trên thị trường, vì nó làm giá dầu diesel giảm so với dầu thô, gây thêm áp lực lên các nhà máy lọc dầu vốn đang phải vật lộn với chi phí vận chuyển tăng cao.

“Hiện tại, biên lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu đang âm, điều đó có nghĩa là sản lượng lọc dầu ở châu Á có thể sẽ giảm… đồng nghĩa với việc chúng ta sẽ mất một lượng dầu diesel nhất định”, ông Brouhard cho biết.

-------------------

_Tác giả Myles McCormick ở New York và Christopher Miller ở Kyiv....... / Thông tin bổ sung do James Politi tại Washington, David Sheppard tại London và Anastasia Stognei tại Berlin cung cấp.

_ Trần H Sa lược dịch từ .Financial Times...10/10/2026.