TRẦN H SA

Tác giả: Daniel Moss...Ngày 7 tháng 10 năm 2026 .....Bloomberg

_ Nỗ lực mới nhất của Trung Quốc nhằm chống đỡ  thị trường nhà ở đang nhận được phản hồi tiêu cực, với các biện pháp được xem là không ấn tượng và khó có thể đạt được nhiều kết quả.

_ Cách tiếp cận của chính phủ trong việc đo lường thành quả kinh tế là một vấn đề, với các mục tiêu tăng trưởng hàng năm tạo ra một cái bẫy khuyến khích các nhà hoạch định chính sách, nhằm đạt được mục tiêu thay vì đối mặt với những vấn đề sâu xa hơn.

_ Trung Quốc nên từ bỏ mục tiêu tăng trưởng kinh tế, vì nó tạo ra một chuẩn mực mang tính áp đặt cho những gì được coi là lý tưởng, đồng thời cản trở việc đánh giá một cách khách quan và tỉnh táo về hiệu quả hoạt động của nền kinh tế.

Điều đó chẳng khác nào kiểu khen ngợi lấy lệ nhưng thực chất là chê bai sáng kiến này. Vấn đề sâu xa nằm ở cách Trung Quốc đo lường thành quả kinh tế. Chính phủ cũng đáng bị chỉ trích: Họ không mong muốn vượt qua kỳ vọng chỉ tiêu, chỉ đơn giản là đáp ứng được chúng. Và những kỳ vọng đó được thiết lập vào đầu mỗi năm, qua việc công bố mục tiêu tăng trưởng kinh tế được quảng bá rầm rộ. Trung Quốc nên loại bỏ cơ chế này. 

Phản ứng tiêu cực đối với gói bất động sản - bao gồm các khoản vay được trợ cấp và hỗ trợ cho các ngành ưu tiên - giúp giải thích tại sao cần thay đổi cách tiếp cận lại là lợi ích. Chủ tịch Tập Cận Bình đã cố gắng phục hồi thị trường bất động sản trong nhiều năm, nhưng thành công vẫn hạn chế. Việc thử nghiệm các phương án mới khi những biện pháp hiện tại không phát huy hiệu quả là điều hoàn toàn hợp lý. Washington đã nhiều lần cố gắng kềm chế cuộc khủng hoảng cho vay thế chấp dành cho những khách hàng không đủ điều kiện vay chuẩn, trong giai đoạn 2007 - 2009. Một số biện pháp đã tỏ ra không đủ trước khi các nhà hoạch định chính sách cuối cùng cũng khôi phục được niềm tin.

Nhưng sự chỉ trích cũng bỏ qua một vấn đề cốt lỏi hơn. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp vẫn chưa hoàn toàn thích nghi với thực tế rằng, đây không phải là Trung Quốc của ngày xưa. Tăng trưởng sẽ chậm hơn, khiêm tốn hơn và có khả năng giảm dần theo thời gian. Các mục tiêu tăng trưởng GDP hàng năm của Bắc Kinh có thể giúp quản lý quá trình chuyển đổi, bằng cách phát đi tín hiệu về tốc độ mở rộng con số tăng trưởng mà các nhà hoạch định chính sách coi là chấp nhận được. Nhưng chúng cũng có thể trở thành một cái bẫy. Bằng cách biến con số đó thành bài kiểm tra thành công hay thất bại kinh tế, chính phủ khuyến khích các chính sách nhằm đạt mục tiêu, thay vì đối mặt với những vấn đề sâu xa đang kìm hãm tăng trưởng.

Không có dấu hiệu nào cho thấy các gói kích thích lớn như năm 2008 đang được khai triển. Điều đó không có nghĩa là không cần một động thái phát động chính sách mới. Tuy nhiên, điều cần thiết lúc này là một tư duy hay cách tiếp cận mới. Mỗi đợt công bố dữ liệu đều cho ra một bức tranh gần như giống nhau - và phản ứng thất vọng cũng y hệt nhau: nhu cầu nội địa yếu trong khi xuất khẩu vẫn tăng trưởng mạnh mẽ. Số liệu tháng Chín và GDP quý ba, dự kiến sẽ ra mắt trong hai tuần nữa, khó có thể thay đổi thực trạng này.

Kết quả đánh giá gần như đã có thể được dự báo trước. Các con số này sẽ được đánh giá chủ yếu dựa trên việc, liệu chúng có đưa Trung Quốc đi đúng hướng để đạt được nguyện vọng tăng trưởng hay không. Nếu tụt lại quá xa, những lời kêu gọi kích thích tiếp theo sẽ tăng lên; nếu giữ vững mục tiêu, các nhà hoạch định chính sách có thể thong thả chờ đợi. Trong quý trước, nền kinh tế đã tăng 4,3% so với cùng kỳ năm ngoái, thấp hơn một chút so với mức tối thiểu do Tập đã chỉ ra, khoảng 4,5%  - 5% . Giải pháp gần như phổ biến là tăng chi tiêu công. Nhưng nới lỏng tiền tệ lúc đó dường như là một viễn cảnh xa vời, và hiện nay vẫn vậy. Các quan chức Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc đã nhiều lần nhấn mạnh rằng họ không vội vàng.

Các mục tiêu đã nêu đôi khi cản trở việc đánh giá khách quan về hiệu quả kinh tế của Trung Quốc. Cho dù chúng thiết lập các tham số hữu ích và cung cấp một số hiểu biết về kỳ vọng của các nhà hoạch định chính sách cấp cao, nhưng đồng thời cũng tạo ra một thước đo mang tính áp đặt về những gì được coi là không chỉ khả thi mà còn là điều mong muốn. Nếu mục tiêu có vẻ trong tầm tay, mọi người đều có thể yên tâm. Nếu điều đó có vẻ xa vời - hoặc chỉ có thể đạt được với nỗ lực đáng kể - thì lập luận cho các biện pháp kích thích sẽ càng mạnh mẽ. Dù trong trường hợp nào, chính mục tiêu GDP đó cũng chi phối cách diễn giải tình hình. Các con số hiếm khi tự chúng nói lên tất cả.

Mục tiêu thực sự có vai trò quan trọng trong việc phát đi tín hiệu. Chúng cho phép Bắc Kinh chỉ ra tốc độ tăng trưởng kinh tế mà họ mong muốn, và mức độ yếu kém mà họ sẵn sàng chấp nhận. Trong phần lớn thời gian sau Covid, mục tiêu này dao động quanh mức 5%. Việc chuyển sang áp dụng một khoảng mục tiêu cho thấy sự thừa nhận rằng tăng trưởng có thể thấp hơn mức đó và, rộng hơn là, những giai đoạn khó khăn hơn đang chờ đợi ở phía trước.

Nhưng Bắc Kinh không phải là bên duy nhất chịu trách nhiệm. Một phần vấn đề nằm ở chính những người trong chúng ta đang đánh giá nền kinh tế Trung Quốc. Nếu nền kinh tế hoạt động kém, chúng ta nên nói rõ điều đó; đánh giá này không nên phụ thuộc vào việc mục tiêu chính thức có đạt được hay không. Và thực tế có rất nhiều điều đáng để phê bình.  Trong nhiều năm, người ta đã đặt kỳ vọng vào việc tái cân bằng tăng trưởng; giảm phụ thuộc vào xuất khẩu và hướng tới thúc đẩy nhu cầu trong nước. Điều đó vẫn chưa xảy ra. Đó không phải là một phê bình mới mẻ gì, nhưng vẫn là một phê bình hợp lý.

Câu chuyện xoay quanh nền kinh tế Trung Quốc đang rơi vào thế bế tắc. Các con số không cao, nhưng cũng không quá tệ, nếu có thể tin được. Một số chậm lại là điều tự nhiên: Nền kinh tế càng lớn thì càng khó để tiếp tục đạt được những lợi ích vượt trội. Sự hỗ trợ của chính phủ ngày càng dường như tập trung vào việc ổn định quá trình mở rộng GDP, chứ không phải thúc đẩy tăng trưởng nhanh hơn. Như Bloomberg Economics chỉ ra, đây không phải là cuộc chạy nước rút. Một kịch bản chậm lại trong thập kỷ tới, ngày càng được dự đoán trướclà sẽ dần dần hướng tới tăng trưởng GDP hàng năm khoảng 2% .

Điều cần thiết là một cách suy nghĩ mới về nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, một tư duy không còn phụ thuộc vào những dự báo mang tính chủ quan của giới quan chức. Chỉ khi đó chúng ta mới có thể đánh giá liệu Trung Quốc đang phát triển tốt, hay kém hiệu quả hoặc chỉ đơn giản là đang chật vật xoay xở. Đừng mong đợi bước đột phá đó sẽ sớm xảy ra. Dù 4,5% có thể chắc chắn trong tay hay ngoài tầm với, hãy kỳ vọng nó sẽ chiếm ưu thế trong các cuộc thảo luận về báo cáo kinh tế trong quý ba.

Tập nên từ bỏ các mục tiêu tăng trưởng với các con số cụ thể. Tất nhiên là sau khi mục tiêu hiện tại đã được đáp ứng.

------------------

_ Daniel Moss là cây bút bình luận của Bloomberg Opinion chuyên về các nền kinh tế châu Á. Trước đó, ông là tổng biên tập chuyên ngành kinh tế tại Bloomberg News.

_ Trần H Sa lược dịch từ Bloomberg... 08/10/2026.