TRẦN H SA

Tác giả Gideon Rachman.... 26/10/2026.... Financial Times.

Giá dầu đã chạm mốc 117 đô la vào tuần trước. Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như cho rằng tất cả là lỗi của nhà lãnh đạo Ukraine Volodymyr Zelenskyy. Nhưng thị trường dường như lo ngại hơn về nguy cơ leo thang chiến tranh ở Trung Đông.

Thật không may, phản ứng của thị trường là hoàn toàn hợp lý. Các dấu hiệu cho thấy Mỹ và Israel đang chuẩn bị cho một cuộc tấn công mới vào Iran, ngay sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ vào tuần tới.

Cuộc tấn công chung của Mỹ và Israel vào Iran hồi tháng Hai - bắt đầu bằng vụ ám sát lãnh đạo nước này - đã thất bại trong việc đạt được mục tiêu lật đổ nền cộng hòa Hồi giáo. Ngay cả khi Mỹ và Israel mở rộng danh sách mục tiêu và xử dụng nhiều vũ khí hủy diệt hơn nữa, thì một chiến dịch leo thang vẫn khó có thể dẫn đến thay đổi chế độ hoặc buộc Iran phải nhượng bộ lớn.

Khả năng xảy ra cao hơn là Iran sẽ phản công mạnh mẽ. Tất cả các mục tiêu mà Iran hoặc các đồng minh của họ đã tấn công trong những tháng gần đây -  cơ sở hạ tầng của Ả Rập Xê Út và các quốc gia vùng Vịnh, các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực và các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz - đều nằm trong tầm bắn. Hậu quả thứ cấp của các cuộc tấn công dữ dội từ Iran đối với giá năng lượng và nền kinh tế thế giới là điều có thể dự đoán được.

Iran cũng có những lựa chọn leo thang mà nước này chưa sử dụng đến - chẳng hạn như tấn công các nhà máy khử muối từ nước biển và cáp thông tin liên lạc dưới biển. Một số nhà phân tích nghiêm túc thậm chí còn đưa ra khả năng nước này có thể phát động một cuộc tấn công trên bộ nhằm vào các căn cứ của Mỹ ở Bahrain hoặc Kuwait.

Vậy tại sao lại mạo hiểm như vậy? Câu trả lời là cả Trump lẫn Benjamin Netanyahu, thủ tướng Israel, dường như đều không thể chấp nhận sự thật rằng chiến dịch quân sự của họ đã thất bại.

Không có dấu hiệu nào cho thấy họ có một kế hoạch chiến thắng mạch lạc. Thay vào đó, họ được thúc đẩy bởi hy vọng rằng một vài đòn đánh tàn bạo nữa sẽ buộc Iran phải nhượng bộ - mở lại eo biển Hormuz vô điều kiện và giao nộp kho uranium được làm giàu cao của Iran.

Về mặt chính trị, Trump và Netanyahu đang ở trong những tình thế khá giống nhau. Cả hai đều sắp phải đối mặt với cuộc bầu cử có khả năng sẽ bất lợi cho họ. Cả hai đều bước vào cuộc tranh cử trong bối cảnh chiến dịch chống Iran thất bại.

Nhưng cuộc chiến này lại có tác động đến chính trường Mỹ và Israel rất khác nhau. Nó cực kỳ không được lòng dân ở Mỹ - nơi nó gắn liền với giá cả leo thang, tổn thất về sinh mạng và uy tín của người Mỹ.

Ngược lại, quyết định tấn công Iran vẫn được ủng hộ rộng rãi ở Israel. Lời chỉ trích chính mà các đảng đối lập đưa ra đối với Netanyahu trong chiến dịch tranh cử là ông ta đã không hoàn thành nhiệm vụ.

Bất chấp điều đó, và cả việc ông ta không bảo vệ được Israel khỏi cuộc tấn công của Hamas ngày 7 tháng 10 năm 2023, Netanyahu vẫn đang vận động tranh cử dựa trên các vấn đề an ninh quốc gia. Trong những ngày cuối cùng của chiến dịch tranh cử, ông ta đã chia xẻ một hình ảnh về một vụ nổ hạt nhân trên Tel Aviv do trí tuệ nhân tạo tạo ra , kèm theo tuyên bố rằng “Israel đang đối mặt với nguy cơ sống còn thực sự”.

Người ta tin rằng ông Netanyahu đã thúc giục việc tái khởi động cuộc tấn công vào Iran trước cuộc bầu cử của Israel vào hôm thứ Ba. Với việc các cuộc thăm dò cho thấy khối các đảng ủng hộ chính phủ của ông sẽ thua sát nút trong cuộc bầu cử, ông ta có thể cảm thấy rằng việc nối lại chiến tranh với Iran sẽ giúp ông tăng cường sự ủng hộ trong cuộc bầu cử.

Ngược lại, Trump dường như muốn trì hoãn bất kỳ cuộc tấn công mới nào vào Iran cho đến sau khi người Mỹ bỏ phiếu xong. Và vì ông là đối tác cấp cao trong mối quan hệ với Netanyahu, quan điểm của ông đã chiếm ưu thế.

Tình hình chính trị sẽ khác đi sau cuộc bầu cử ở Israel và Mỹ. Ngay cả khi cả Trump lẫn Netanyahu đều thất bại, cả hai vẫn có thể có động cơ và phương tiện để tái khởi động cuộc chiến chống Iran.

Việc thành lập chính phủ liên minh mới của Israel có thể mất vài tuần hoặc vài tháng. Trong thời gian đó, nhiều khả năng Netanyahu  sẽ tiếp tục giữ chức thủ tướng - với quyền pháp lý ra lệnh hành động quân sự nếu ông cho rằng điều đó phục vụ lợi ích an ninh quốc gia của Israel.

Một số nhà phân tích, chẳng hạn như Danny Citrinowicz thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, cũng chỉ ra rằng việc tái khởi động chiến tranh với Iran có thể cho phép Netanyahu thúc đẩy việc thành lập chính phủ đoàn kết quốc gia, do ông lãnh đạo.

Đối với Mỹ, ngay cả khi đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội, Trump vẫn sẽ là tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang của Mỹ. Khát vọng trả thù và phô trương sức mạnh của ông ta có thể sẽ càng gia tăng nếu ông ta bị bẽ mặt trong cuộc bầu cử.

Vì tất cả những lý do này, việc leo thang chiến tranh chống lại Iran là điều rất có thể xảy ra. Nhưng dĩ nhiên, không có gì là chắc chắn với Trump. Tổng thống Mỹ đã nhiều lần hứa hẹn leo thang quân sự chống lại Iran trong những tháng gần đây - nhưng rồi lại rút lui.

Những lý do khiến ông ta không thực hiện đến cùng trong quá khứ vẫn còn rất thuyết phục. Lực lượng Mỹ và các đồng minh trong khu vực dễ bị trả đũa. Chiến dịch cho đến nay đã làm cạn kiệt các loại vũ khí quan trọng — đặc biệt là tên lửa đánh chặn. Một cuộc chiến tranh mới sẽ gây thiệt hại cho nền kinh tế và thị trường. Không có con đường nào chắc chắn dẫn đến chiến thắng.

Nhưng việc một chiến dịch quân sự mới không mấy hiệu quả không có nghĩa là nó sẽ không xảy ra. Thất bại trong cuộc bầu cử có thể thuyết phục cả Netanyahu và Trump thử lại một lần nữa để giành chiến thắng trên chiến trường.

-----------------

_ Tác giả Gideon Rachman.

_ Trần H Sa lược dịch từ  Financial Times.... ... 27/10/2026....