TRẦN H SA

Tác giả Catherine Thorbecke... Ngày 6 tháng 10 năm 2026.....Bloomberg./ The Japan Times.

Trong các bài viết gần đây về những cảnh báo ngày tận thế do trí tuệ nhân tạo gây ra, tôi đã cố gắng bác bỏ sự sùng bái mù quáng đối với các hệ thống máy tính toàn năng và luận điệu về tính tất yếu của nó: Nếu Thung lũng Silicon không xây dựng chúng trước, thì người khác - có lẽ là Trung Quốc - sẽ làm.

Tuy nhiên, một loạt sự cố gần đây ở Mỹ đã làm dấy lên một cuộc tranh luận mới, gay gắt về sự an toàn của việc cho phép các hệ thống AI tự hoạt động. Ngày càng nhiều nhà nghiên cứu trong các công ty liên quan cũng cảnh báo về những nguy hiểm "mang tính sống còn", thậm chí Anthropic còn nêu những lo ngại này với các nhà đầu tư trong bản cáo bạch chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Đối với Trung Quốc, những rủi ro trong ngắn hạn như các mối đe dọa đối với thị trường lao động hoặc những kịch bản khoa học viễn tưởng đáng báo động hơn, như các vụ tấn công mạng vào cơ sở hạ tầng trọng yếu đang khiến việc coi sự phẫn nộ này chỉ là nỗi ám ảnh riêng của Mỹ; trở nên khó khăn hơn.

Bắc Kinh đã bác bỏ một số cảnh báo này là "gây hoang mang", coi những lời kêu gọi làm chậm sự phát triển AI là một nỗ lực nhằm kìm hãm Trung Quốc. Nhưng những tiếng nói trong ngành cũng cho rằng những rủi ro của AI  tiên tiến đơn giản là không được cảm nhận một cách gay gắt ở trong nước, vì họ đang tụt hậu hơn so với Mỹ. Chủ tịch luân phiên của Huawei Technologies, Eric Xu, tự hỏi liệu AI của Trung Quốc đã đủ tiên tiến để đối mặt với "loại rủi ro" mà các nhà cung cấp của Mỹ đang ngày càng tranh luận hay chưa. Theo Reuters, ông Xu cho biết các nhà sản xuất mô hình AI ở Trung Quốc "có thể cần phải đẩy nhanh tốc độ" để đạt đến mức mà họ "cũng có thể cảm nhận được những rủi ro đó", đồng thời thừa nhận sự cần thiết phải cân bằng. Điều này cho thấy cuộc tranh luận toàn cầu đã đi theo những hướng không hữu ích.

Theo Bloomberg Intelligence, hiện có gần 1.000 mô hình ngôn ngữ quy mô lớn ở Trung Quốc, việc đẩy nhanh cuộc đua là câu trả lời sai lầm ở cả hai bờ Thái Bình Dương. Cạnh tranh ở quy mô này thậm chí còn khiến tốc độ chóng mặt của Thung lũng Silicon trở nên chậm lại. Ngành công nghiệp Trung Quốc cũng đang đầu tư nhiều nguồn lực hơn đáng kể vào các tác nhân, hay các hệ thống có thể hoạt động tự chủ hơn. Hành vi sai trái của các tác nhân, đặc biệt là sự cố Hugging Face hồi tháng 7, khi một trong những tác nhân của OpenAI thoát khỏi môi trường thử nghiệm và xâm nhập vào hệ thống của Hugging Face, đã khởi đầu cho cuộc đánh giá an toàn gần đây. Như cơn sốt OpenClaw ngắn ngủi đã cho thấy, ngay cả công chúng không chuyên về kỹ thuật ở Trung Quốc cũng sẵn sàng thử nghiệm chúng. Điều đó có nghĩa là nếu trí tuệ nhân tạo dựa trên tác nhân vốn dĩ tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn, thì có lẽ chỉ là vấn đề thời gian trước khi chúng ta thấy những hành vi đáng lo ngại từ các công cụ AI của Trung Quốc.

Các công ty đều nhận thức được điều này. Một bài báo gần đây của DeepSeek, trong đó có người sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Liang Wenfeng là đồng tác giả, đã thẳng thắn cảnh báo rằng hành vi của các tác nhân AI có thể "không đáng tin cậy". Việc thoát khỏi sự kiểm soát cũng không phải là rủi ro chỉ riêng của Mỹ. Theo Frontier Security của Mỹ, Kimi K3 của Moonshot AI đã khai thác một lỗ hổng trong môi trường thử nghiệm an ninh mạng. Và một số tác nhân AI của Trung Quốc cũng đã cho thấy những xu hướng lừa đảo và đáng lo ngại, tương tự như những xu hướng đã gây báo động về các công cụ của Mỹ.

Mặc dù Bắc Kinh đã phản bác một số quan điểm bi quan, các nhà hoạch định chính sách vẫn đang chú ý. Tháng 9 vừa qua, Trung Quốc đã công bố Khung quản trị an toàn AI 3.0, một tài liệu chính sách đáng chú ý cũng được viết bằng tiếng Anh, rõ ràng nhắm đến đối tượng phương Tây. Tài liệu này cảnh báo rõ ràng rằng AI đã thể hiện một “xu hướng tự gia tăng”, và lưu ý rằng câu hỏi liệu điều này có thể vượt quá tầm kiểm soát của con người hay không đòi hỏi sự quan tâm và cảnh giác.

Một trụ cột khác của cuộc tranh luận về an toàn gần đây là khả năng tự cải tiến đệ quy (hệ thống trí tuệ nhân tạo, AI, tự xử dụng năng lực của chính mình để viết lại mã nguồn, nâng cấp kiến trúc hoặc hỗ trợ tạo ra thế hệ AI mạnh mẽ hơn), hay nói ngắn gọn các hệ thống AI có thể tự động nâng cao năng lực của chính mình. Chính con đường phát triển này đã khiến một nhà nghiên cứu của Anthropic từ chức và cảnh báo rằng những người tạo ra công nghệ này thực sự tin rằng nó có thể "giết chết tất cả chúng ta" trong vòng một thập kỷ. Như Zilan Qian của Phòng thí nghiệm Chính sách Trung Quốc thuộc Đại học Oxford đã lập luận, Trung Quốc đang tiến xa hơn trong vấn đề này so với nhiều người ở phương Tây nhận ra, một phần vì các nhà nghiên cứu của họ mô tả nó bằng những thuật ngữ khác nhau. Tất cả điều này cho thấy mỗi bên đều hiểu rất ít về những rủi ro mà bên kia đang xây dựng.

Trong các cuộc thảo luận về rủi ro của công nghệ này, Chủ tịch Tập Cận Bình đã cảnh báo - gần đây nhất là trong cuộc trò chuyện với Tổng thống Mỹ Donald Trump - rằng “Trí tuệ nhân tạo phải được con người kiểm soát”.

Việc ông Tập Cận Bình muốn duy trì trật tự đã thu hẹp cơ hội hợp tác trong đối thoại giảm thiểu rủi ro. Điều này cũng cho thấy những hạn chế của các giao thức an toàn được thiết lập từ hội nghị thượng đỉnh Trump-Tập, cụ thể là một “kênh” mới để báo cáo các sự cố liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Những đường dây nóng này không phải lúc nào cũng hiệu quả. Trong cuộc khủng hoảng khinh khí cầu do thám năm 2023, Ngũ Giác đài đã cố gắng liên lạc với phía Trung Quốc thông qua đường dây khẩn cấp nhưng Bắc Kinh đã từ chối cuộc gọi. Một thiết lập như vậy cũng mang tính chất nằm sẵn trong sự việc, không phải do ai cố tình gán ghép thêm. Việc chia xẻ rủi ro phòng ngừa cũng không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào các cuộc đàm phán giữa chính phủ với chính phủ, đặc biệt khi các cơ quan quản lý có thể khó theo kịp kiến ​​thức kỹ thuật. Sẽ hiệu quả hơn nếu có các kênh để các công ty và nhà nghiên cứu có thể trao đổi thông tin trực tiếp hơn.

Trung Quốc có những quy định khắt khe về trí tuệ nhân tạo; việc xử dụng nó như một "Ông Kẹ" không còn là lý do thuyết phục để các nhà lập pháp ở Washington không hành động.

Nếu các hệ thống AI của Trung Quốc chỉ chậm hơn vài tháng và nỗ lực toàn diện của nước này trong việc phát triển các đặc vụ được hiện thực hóa, thì có lẽ chỉ là vấn đề thời gian trước khi những kịch bản đáng lo ngại hơn xuất hiện từ phía bên kia Thái Bình Dương. Các nhà hoạch định chính sách nên hành động trước khi sự cố tiếp theo không chỉ là một lời cảnh báo. 

---------------

_ Catherine Thorbecke là cây bút chuyên mục của Bloomberg Opinion, chuyên đưa tin về lĩnh vực công nghệ châu Á.

_ Trần H Sa lược dịch từ The Japan Times.... 07/10/2026.