TRẦN H SA

Tác giả  Robbie Gramer, Shelby Holliday, Summer Said...01 tháng 7 / 2026...The Wall Street Journal via MS N.

DUBAI— Hơn 100 máy bay quân sự Mỹ đã cất cánh từ các căn cứ và tàu chiến trên khắp Trung Đông, là một phần trong nỗ lực đầy tham vọng nhằm mở cửa eo biển Hormuz vào mùa xuân này, khi đó họ gặp trục trặc: Ả Rập Xê Út, nơi có căn cứ và không phận rất quan trọng đối với nhiệm vụ, đã nói không.

Theo các quan chức Mỹ quen thuộc với vấn đề, sự phản đối này đã buộc Mỹ phải hủy bỏ Dự án Tự do, chấm dứt chiến dịch quân sự nhằm bảo đảm việc đi lại an toàn cho các tàu mà Tổng thống Trump đã khởi động vài giờ trước đó.

Các quan chức Mỹ và Ả Rập quen thuộc với các cuộc thảo luận cho biết, tức giận, Tòa Bạch Ốc  đe dọa sẽ trì hoãn việc cung cấp các tên lửa đánh chặn mà Ả Rập Xê Út cần để bắn hạ tên lửa và máy bay không người lái của Iran, nếu vương quốc này không đảo ngược hướng đi,  Ả Rập Xê Út cuối cùng đã lùi bước, nhưng các quan chức Mỹ nói vào thời điểm đó rằng thiệt hại sẽ không dễ dàng khắc phục được .

Giờ đây, Mỹ đang xem xét giảm sự hiện diện  quân sự của mình ở vương quốc này, theo các quan chức Mỹ quen thuộc với quá trình lập kế hoạch.

Các mối đe dọa của Mỹ, chưa được báo cáo trước đây, đánh dấu sự rạn nứt lớn nhất mối quan hệ trong nhiều năm vốn đã củng cố các thỏa thuận an ninh ở vùng Vịnh trong nhiều thập kỷ.

Ngoại trưởng Marco Rubio đã đến vùng Vịnh vào tuần trước để gặp gỡ các quan chức cấp cao trong khu vực. Ông đã đến thăm Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Kuwait và Bahrain, ba trong số những quốc gia bị Iran ảnh hưởng nặng nề nhất trong chiến tranh, nhưng không đến Ả Rập Saudi.

Các quan chức Ả Rập Xê Út không hài lòng và giải thích quyết định của Rubio không đến thăm Riyadh là một sự hắt hủi có tính toán, những người quen thuộc với suy nghĩ của vương quốc cho biết.

Các quan chức chính quyền Trump phủ nhận việc đó không phải là có ý định và cho biết ông Rubio đã có những cuộc trò chuyện tích cực với Ngoại trưởng Ả Rập Xê Út Faisal bin Farhan bên lề cuộc họp của Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh ở Bahrain. Hoa Kỳ và tất cả các thành viên của Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) đã đưa ra một tuyên bố chung sau các cuộc họp tái khẳng định "cam kết mạnh mẽ" của họ đối với quan hệ đối tác của họ.

Một tuần trước đó, Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman đã từ chối lời mời tham dự hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp, phản đối cách Mỹ xử lý cuộc chiến, những người quen thuộc với suy nghĩ của vương quốc này cho biết. Các nhà lãnh đạo của UAE, Qatar và Ai Cập đã tham dự cuộc họp. Thái tử cho biết trong một bức thư gửi chủ nhà Pháp rằng, ông không thể tham dự do các cam kết trước đó, truyền thông Ả Rập Xê Út đưa tin vào thời điểm ấy.

Riyadh đã không trả lời các yêu cầu bình luận được lặp đi lặp lại.

Phát ngôn viên Nhà Trắng Anna Kelly nói rằng Washington và Riyadh có mối quan hệ tuyệt vời. Bà nói, "Tổng thống Trump lắng nghe nhiều ý kiến khác nhau về bất kỳ vấn đề cụ thể nào, và ông ấy coi trọng ý kiến đóng góp của các đối tác khu vực của chúng tôi. Cuối cùng, ông ấy đưa ra tất cả các quyết định dựa trên những gì tốt nhất cho người dân Mỹ."

Ngũ Giác đài  từ chối bình luận.

Không rõ những bất đồng và sự thiếu tôn trọng này sẽ có thể ảnh hưởng sâu sắc đến mối quan hệ vốn là nền tảng trong chính sách an ninh của Mỹ ở Trung Đông trong nhiều thập kỷ qua như thế nào. Mối quan hệ chặt chẽ giữa Mỹ và Ả Rập Xê Út giúp bảo đảm dòng chảy tự do của dầu mỏ được định giá bằng đô la, và cân bằng cam kết mạnh mẽ của Mỹ đối với Israel. Vương quốc này là khách hàng lớn mua vũ khí Mỹ và là nguồn vốn đầu tư, bao gồm chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng, AI và hợp tác hạt nhân dân sự.

Quân đội Hoa Kỳ lần đầu tiên giành được quyền đóng quân tại vương quốc này vào năm 1945 và mở rộng chúng trong các cuộc chiến tranh với Iraq. Trong chính quyền nhiệm kỳ đầu của Trump, Mỹ đã tăng cường sự hiện diện của mình tại Căn cứ Không quân "Hoàng tử Sultan" của Ả Rập Xê Út, chủ yếu như một bức tường thành chống lại Iran.

Mối quan hệ này đã từng bị căng thẳng trước đây, trong thời kỳ hậu 11/9. Mỹ đã phải thu hẹp quy mô và thậm chí chấm dứt sự hiện diện của mình tại các căn cứ của Ả Rập Xê Út do những cân nhắc chính trị và hậu quả trong nước từ việc có quân đội nước ngoài tại một quốc gia  có các đền thờ linh thiêng nhất của Hồi giáo. Chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu  đã rút các hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot ra khỏi Ả Rập Xê Út vào năm 2020 sau tranh chấp về sản lượng dầu mỏ của vương quốc, nói rằng chúng không còn cần thiết cho quốc phòng nữa.

Thái tử đặt cược rất nhiều vào mối quan hệ của ông với Trump trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai. Chiến lược này đã được đền đáp bằng chuyến thăm Tòa Bạch Ốc vào mùa thu năm ngoái, ở đó ông Trump ca ngợi nhà lãnh đạo Ả Rập Xê Út trên thực tế,  và gạt bỏ những lo ngại về vụ sát hại nhà báo Jamal Khashoggi vào năm 2018 tại lãnh sự quán Ả Rập Xê Út, điều đã khiến thái tử xa lánh Mỹ, bao gồm nhiều thành viên Quốc hội.

Nhưng Ả Rập Xê Út và Mỹ chưa bao giờ thực sự thống nhất về cuộc chiến chống lại Iran, được chính quyền Trump mệnh danh là Epic Fury. Vương quốc này và các cường quốc khác ở vùng Vịnh đã vận động chính quyền trong nhiều tuần vào đầu năm nay để tìm ra một giải pháp ngoại giao, sau khi Mỹ tăng cường lực lượng trong khu vực và yêu cầu các đồng minh sẵn sàng cho một cuộc tấn công lớn.

Các quan chức Ả Rập Xê Út nói với Tòa Bạch Ốc  rằng bất kỳ nỗ lực nào nhằm lật đổ chế độ Iran sẽ khiến eo biển Hormuz bị đóng cửa , làm rung chuyển thị trường dầu mỏ và làm tổn thương nền kinh tế Mỹ, cũng như gây tổn hại cho sự ổn định của họ và khu vực, các quan chức Ả Rập cho biết. Vương quốc này và các quốc gia vùng Vịnh khác cho biết họ sẽ không cho phép các căn cứ hoặc không phận của họ được xử dụng để tấn công Iran.

Theo các quan chức Ả Rập, Mỹ đã bắt đầu cuộc chiến cùng với Israel, làm trầm trọng thêm mối lo ngại của Ả Rập Xê Út rằng, khoản đầu tư của họ vào mối quan hệ này không mang lại hiệu quả trong việc gây ảnh hưởng trên thực tế, . Iran đáp trả bằng cách tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái vào các trung tâm dân cư vùng Vịnh, cơ sở hạ tầng năng lượng và sân bay, trong nỗ lực tăng cái giá phải trả cho kinh tế và chính trị bởi cuộc xung đột.

Các quan chức Mỹ và một quan chức vùng Vịnh cho biết, bất chấp sự miễn cưỡng ban đầu của họ, vương quốc này và các quốc gia vùng Vịnh khác đã nhanh chóng cho phép Hoa Kỳ xử dụng các căn cứ và không phận của họ để tấn công. Một số nước - bao gồm cả Ả Rập Xê Út - cuối cùng đã đóng vai trò tích cực hơn, tiến hành một số cuộc tấn công vào các mục tiêu bao gồm các địa điểm tên lửa và máy bay không người lái của Iran.  Vương quốc này đã không công khai thừa nhận những cuộc tấn công đó.

Nhưng Iran đã chịu đựng được chiến dịch không kích dữ dội và làm rung chuyển vùng Vịnh bằng cách tấn công các cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng như dự án khí đốt tự nhiên Ras Laffan của Qatar, trung tâm dầu mỏ Fujairah của UAE và khu phức hợp dầu khí Ras Tanura của Ả Rập Xê Út. Giới lãnh đạo cứng rắn của Iran, đứng đầu là Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, đã củng cố quyền lực và thể hiện sự sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao hơn trong suốt cuộc chiến.

Với việc các quan chức Ả Rập Xê Út lo ngại các cuộc tấn công của Iran vào xuất khẩu năng lượng của nước này, bao gồm cả từ Houthi do Iran hậu thuẫn ở Biển Đỏ, nơi vương quốc này đã vận chuyển phần lớn dầu mỏ của mình, Thái tử đã chuyển hướng và bắt đầu nổ lực để giảm căng thẳng.

Ả Rập Xê Út phàn nàn với Mỹ rằng các cuộc tấn công của UAE vào Iran, bắt đầu từ những ngày đầu của cuộc chiến và tiếp tục cho đến sau khi lệnh ngừng bắn tháng Tư được công bố, đang làm tăng nguy cơ các cơ sở năng lượng trong khu vực có thể bị Iran tấn công, một số người quen thuộc với vấn đề này cho biết.

Ả Rập Xê Út muốn Mỹ gây áp lực lên UAE để chấm dứt các cuộc tấn công trả đũa và tham gia các nỗ lực ngoại giao của các nước trong khu vực, họ nói.

Các quan chức Ả Rập cho biết, Ả Rập Xê Út cũng gây sức ép buộc Mỹ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran và quay trở lại bàn đàm phán, lo ngại động thái của ông Trump  bóp nghẹt thương mại Iran có thể khiến lãnh đạo nước này leo thang và làm gián đoạn các tuyến đường vận chuyển quan trọng khác.

Ông Trump vẫn giữ nguyên lệnh phong tỏa, và vào đầu tháng Năm, ông đã khiến các quốc gia vùng Vịnh, bao gồm cả Ả Rập Xê Út, bất ngờ khi ông lên mạng xã hội công bố Dự án Tự do, một nỗ lực quân sự nhằm bảo vệ các tàu chở dầu và các tàu thương mại khác di chuyển qua eo biển Hormuz.

Chỉ vài giờ sau khi ông đăng bài, các tàu chiến Mỹ đã đi vào Vịnh Ba Tư để giúp bảo vệ các tàu. Máy bay phản lực chiến đấu, trực thăng tấn công và máy bay không người lái đã được phóng để hỗ trợ trên không. Và xuồng không người lái dưới biển để giám sát đường thủy.

Ả Rập Xê Út, nước  có các căn cứ và không phận cần thiết cho Mỹ, đã báo động về chiến dịch này. Sau khi tham khảo ý kiến  các cố vấn của mình, Thái tử Ả Rập Xê Út nói với ông Trump rằng nỗ lực này sẽ gây thù địch với Iran và nó nên được xem xét lại, theo những người quen thuộc với các cuộc trò chuyện.

Khi Mỹ hướng dẫn hai tàu Mỹ đi qua eo biển, Iran đã phóng một loạt tên lửa và máy bay không người lái vào các tàu thương mại, tàu Hải quân Mỹ và một trung tâm trung chuyển dầu mỏ của UAE, khiến nơi này bốc cháy. Cuộc giao tranh là sự leo thang nghiêm trọng nhất của cuộc xung đột kể từ khi ông Trump tuyên bố ngừng bắn vào tháng Tư.

Ả Rập Xê Út đã chặn quyền tiếp cận  các căn cứ và không phận của mình đối với Dự án Tự do sau khi ông Trump hạ thấp mức độ nghiêm trọng từ các cuộc tấn công của Iran, theo báo cáo của Tạp chí Phố Wall.

Các quan chức Hoa Kỳ đã bị choáng váng bởi động thái này, vốn làm tê liệt Dự án Tự do một cách hiệu quả.

Sự thay đổi đột ngột về việc đặt căn cứ cũng gây căng thẳng lớn nhất trong những năm gần đây cho quan hệ quân sự Ả Rập Xê Út - Mỹ và gây ra một loạt các cuộc điện đàm căng thẳng giữa ông Trump và Thái tử Ả Rập Xê Út.

Sự thay đổi của vương quốc này cũng khiến Israel và nước láng giềng vùng Vịnh UAE thất vọng. Tổng thống UAE Sheikh Mohamed bin Zayed đã rất khó chịu khi thái tử từ chối tham gia vào các hành động quân sự phối hợp chống lại Iran ngay từ đầu cuộc chiến.

Căng thẳng làm trầm trọng thêm sự chia rẽ ngày càng tăng giữa hai cường quốc vùng Vịnh. UAE đã rút khỏi OPEC vào tháng Tư, rời khỏi nhóm các nhà sản xuất dầu mỏ do Ả Rập Xê Út dẫn đầu và cam kết tăng gấp đôi quan hệ an ninh với Mỹ và Israel.

Ả Rập Xê Út vẫn giữ vững lập trường của mình. Họ đã tiếp cận với Iran và điều động quân đội từ Pakistan, quốc gia có liên minh quốc phòng mới với vương quốc này và đang dẫn đầu các nỗ lực đàm phán chấm dứt chiến tranh.

"Khi Iran và các nước khác cố gắng kéo Vương quốc vào vòng xoáy hủy diệt, giới lãnh đạo của chúng tôi đã chọn chịu đựng những đau đớn do  nước láng giềng gây ra để bảo vệ tính mạng và tài sản của công dân của mình", Hoàng tử Turki al-Faisal, một hoàng gia cấp cao của Ả Rập Xê Út, người lãnh đạo cơ quan tình báo của vương quốc này trong hơn hai thập kỷ, viết trên tờ Arab News thuộc sở hữu của Ả Rập Xê Út hồi tháng Năm.

Ả Rập Xê Út đã dỡ bỏ các hạn chế về căn cứ và không phận sau khi các quan chức Mỹ cảnh báo vương quốc này rằng họ sẽ không nằm trong danh sách ưu tiên nhận vũ khí phòng thủ nếu không lùi bước, các quan chức Ả Rập cho biết.

Umer Karim, một nhà phân tích về chính sách đối ngoại và địa chính trị của Ả Rập Xê Út tại Trung tâm Nghiên cứu và Nghiên cứu Hồi giáo King Faisal cho biết, "Thỏa thuận giữa thái tử và Iran đạt được thông qua sự phối hợp của Pakistan đã mang lại kết quả, có nghĩa là hầu hết cơ sở hạ tầng của Ả Rập Xê Út vẫn an toàn và không phải là mục tiêu, cho phép vương quốc này rời xa chính sách chung của Mỹ. Một rạn nứt lớn hơn với Mỹ rõ ràng sẽ mở ra chiếc hộp Pandora khổng lồ và cả hai bên sẽ cố gắng tránh nó".

Mỹ đã không khởi động lại Dự án Tự do, dự án vốn dành một số lượng lớn tài sản quân sự để bảo đảm việc bảo vệ tàu. Thay vào đó, họ lặng lẽ phối hợp với các tàu để di chuyển chúng ra khỏi Vịnh trong đêm tối và tắt bộ phát tín hiệu..

Theo những người quen thuộc với vấn đề này, Mỹ hiện đang xem xét giảm sự hiện diện của mình ở Ả Rập Xê Út và tập trung lực lượng Mỹ vào các quốc gia ủng hộ nhiều hơn trong cuộc chiến, bao gồm Israel và Jordan, . Các quan chức cảnh báo rằng kế hoạch đang ở giai đoạn đầu và chưa có quyết định nào được đưa ra.

---------------

_ Tác giả  Robbie Gramer, Shelby Holliday, Summer Said...

_ Trần H Sa lược dịch từ The Wall Street Journal via MS N.....01 tháng 7 / 2026...