TRẦN H SA

Tác giả Keith Johnson.... Ngày 22 tháng 7 năm 2026.... Foreign Policy.

Bất kể mục tiêu thực sự trong cuộc tấn công của Mỹ vào Iran là gì, với 11 ngày không kích liên tiếp vào cơ sở hạ tầng, cảng và các cơ sở quân sự của Iran sau một đợt ngừng bắn ngắn ngủi, nó không giải quyết được vấn đề thời gian đang cạn dần, qua đó đe dọa đánh đắm toàn bộ cách tiếp cận của chính quyền Trump: giá dầu tăng nhanh và dự trữ dầu toàn cầu đang giảm nhanh chóng.

Ngũ Giác đài  nói rằng các cuộc không kích mới của Mỹ, nếu không nhất thiết phải mở đầu cho một cuộc xâm lược bởi bộ binh, thì nó được thiết kế để tiếp tục làm suy giảm khả năng của Iran đe dọa hoạt động vận chuyển thương mại ở eo biển Hormuz. Năng lực quân sự của Iran đã bị phá hủy bốn tháng trước, nhưng Iran đã cho thấy một khả năng đáng ngạc nhiên khi tiếp tục phóng tên lửa và máy bay không người lái vào các tàu đi qua Hormuz, các cơ sở hạ tầng quan trọng của các đồng minh của Mỹ và vào các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực.

Alan Eyre, một cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, người đã làm việc về các vấn đề Iran trong nhiều thập kỷ, cho biết, “Chúng ta đang cố làm điều  gì? Leo thang áp lực lên Iran để buộc họ thay đổi lằn ranh đỏ. Về mặt chiến thuật, chúng ta đang cố gắng làm suy giảm khả năng ngăn chặn vùng Vịnh, và khả năng cô lập eo biển Bab el-Mandeb, đồng thời thể hiện một chút khả năng leo thang, chẳng hạn như các cuộc tấn công vào Tabriz [một tổ hợp tên lửa của Iran ]”.

Eyre, hiện đang làm việc tại Viện Nghiên cứu Trung Đông, cho biết, “Phần lớn điều này chỉ là phản ứng bản năng của [Tổng thống Mỹ] Donald Trump”, Eyre nói. “Ông ta giống như một nghệ sĩ piano chỉ biết có một phím, và phím đó chính là sức mạnh quân sự”.

Cuộc tấn công mới của Mỹ không hiệu quả. Giao thông trở lại qua Hormuz ở vào mức tối thiểu, với số lượng tàu qua lại chỉ còn một chữ số (và rất ít trong số đó là tàu chở dầu). Trong một hoặc hai ngày qua, Iran đã nhắm mục tiêu vào ba tàu khác nhau đi qua eo biển này. Các nhà phân tích dầu mỏ hiện dự đoán eo biển sẽ tiếp tục bị tắc nghẽn, ít nhất là có thể cho đến hết năm nay, nếu không muốn nói là lâu hơn.

Kết quả là giá dầu cao hơn. Dầu thô Benchmark Brent đã quay trở lại mức giữa  90 usd/ 1 thùng; sau một thời gian ngắn - chỉ vài tuần trước khi có vẻ như Hoa Kỳ và Iran đã thực sự đạt được sự hiểu biết - gần 70 usd / một thùng . Giá xăng của Mỹ đã trở lại trên 4 usd /một gallon, chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ. Giá cả hàng hóa thực sự quan trọng, chẳng hạn như giá nhiên liệu diesel, thậm chí còn tồi tệ hơn, tạo ra những khó khăn cho các ngành công nghiệp và nông nghiệp trên nhiều châu lục.

Điều đó nghe có vẻ giống như tình hình vào mùa xuân năm nay, khi giá dầu tăng vọt, và xung đột ở Vịnh Ba Tư đã làm dấy lên nguy cơ gián đoạn kinh tế lan rộng. Sự khác biệt ở lần này là các biện pháp giảm xóc đã biến mất, hoặc gần như vậy. Dự trữ dầu mỏ chiến lược (SPR) của Hoa Kỳ đang trở nên thấp nguy hiểm, đến mức chỉ còn lại lượng dự trữ đủ dùng trong hơn một tháng bởi phải bù đắp cho lượng dầu thiếu hụt từ Trung Đông. Tình hình tồi tệ đến mức Bộ Năng lượng Hoa Kỳ tuần trước đã quyết định định nghĩa lại mức dự trữ tối thiểu của Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR), với mức thấp hơn nhiều so với mức mà các chuyên gia trong ngành dầu mỏ cho là hợp lý.

Eyre đặt câu hỏi, “Đây là vấn đề hai chiều. Nghĩa là, liệu Iran có đầu hàng do áp lực kinh tế gia tăng trước khi Trump chịu lùi hay  không?” Cả hai bên đều có được sự điều chỉnh trong thỏa thuận ngừng bắn gần đây, với việc thế giới tạm thời được hưởng giá dầu thấp hơn và Iran tạm thời được hưởng sự giảm nhẹ trừng phạt và bùng nổ xuất khẩu dầu cùng với các mặt hàng bị cấm trước đây, có trị giá 6 tỷ đô la. Khoảng thời gian tạm lắng đó cho phép Iran làm trống các bể chứa, kiếm tiền và bắt đầu lại một cuộc chiến kinh tế tiêu hao khác.

 Eyre nói, “Vấn đề hai chiều  có lợi cho Iran. Chúng ta đang cạn kiệt nguồn dự trữ ”.

Mọi thứ có thể trở nên tồi tệ hơn nếu các lực lượng ủy nhiệm Houthi của Iran ở Yemen thực hiện lời đe dọa tấn công tàu thuyền, đặc biệt là tàu vận tải biển của Ả Rập Xê Út, ở Biển Đỏ (một điểm nghẽn hàng hải khác trong khu vực ), vốn là van an toàn cho một phần lớn lượng dầu thô bị mắc kẹt trước đây ở Vịnh Ba Tư.

Trong khi đó, Iran đã không hề giảm bớt các cuộc tấn công vào hoạt động vận chuyển hàng hóa qua những tuyến đường mà nước này cho là trái phép ở eo biển Hormuz, điều này càng khiến các hãng vận tải biển khó có thể hoạt động trở lại như bình thường. Lloyd’s of London ước tính rằng tổng lưu lượng giao thông giảm 90% so với cùng kỳ năm ngoái, bất chấp sự bảo đảm của Hoa Kỳ rằng họ kiểm soát việc đi qua Hormuz.

Sự trả đũa quân sự của Iran cũng không chỉ giới hạn ở eo biển này. Các cuộc tấn công của Iran trong tuần qua đã làm hư hại nghiêm trọng một nhà máy khử muối để lấy nước sinh hoạt ở Kuwait, một đồng minh của Mỹ phụ thuộc 90% vào các nhà máy như vậy để lấy nước uống.

Và bất chấp nhiều tháng “làm suy giảm” khả năng tấn công của Iran, các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực vẫn nằm trong tầm ngắm, với vụ tấn công gây chết người gần đây nhất nhắm vào một căn cứ ở Jordan, nơi đóng quân của lực lượng Mỹ.

Một vài đòn bẩy mà Hoa Kỳ dường như có theo ý  mình - nhiều cuộc không kích hơn, nhiều lệnh trừng phạt hơn hoặc nhiều thuế quan hơn - khó có thể giải quyết vấn đề căn bản, đó là Iran đã thiết lập làn ranh đỏ mới, và đòn bẩy mới mà họ chưa bao giờ có trước khi cuộc chiến này bắt đầu. Việc trong tuần này ông Trump bác bỏ ngay cả những nỗ lực ban đầu cho một giải pháp đàm phán mới, cho thấy sự bế tắc.

 Ông Eyre nói, “Chính quyền này không hoạt động bằng ngoại giao. Họ chỉ làm những điều gây đau đớn, đe dọa và áp đặt thuế quan. Điều đó sẽ không hiệu quả với Iran”.

------------.

_ Keith Johnson là biên tập viên cơ hữu  tại Foreign Policy, chuyên về kinh tế địa lý và năng lượng. 

_ Trần H Sa lược dịch từ Foreign Policy.... 23/7 /2026.