TRẦN H SA

Tác giả  Yan Zhuang ...14 Tháng Bảy, 2026 ... The New York Times via DNYUZ.

Tổng thống Trump đã nói rằng Hoa Kỳ sẽ tính phí 20% đối với hàng hóa được vận chuyển qua eo biển Hormuz, bất chấp quan điểm của chính quyền của ông cho rằng các khoản phí như vậy vi phạm luật pháp quốc tế.

Ông đưa ra thông báo hôm thứ Hai trong bối cảnh cuộc chiến ngày càng gay gắt giữa Iran và Mỹ, để kiểm soát tuyến đường thủy, một huyết mạch quan trọng cho nguồn cung cấp năng lượng toàn cầu. Hai nước đã tấn công lẫn nhau qua eo biển trong tuần qua, trên thực tế là phá vỡ lệnh ngừng bắn kéo dài một tháng của họ.

Kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ-Israel vào Iran hồi tháng Hai gây ra chiến tranh, Iran đã định kỳ bắn vào các tàu thương mại đi qua eo biển này khi họ tìm cách buộc các tàu xử dụng tuyến đường gần bờ biển của họ, một tiền đề tiềm năng để tính phí cho chính họ.

Đây là những điều cần biết:

Trump đã nói gì?

Khi công bố kế hoạch thu phí cầu đường, tổng thống mô tả đó là một cách để Hoa Kỳ thu hồi chi phí quân sự trong việc bảo vệ cho các tàu xử dụng đường thủy.

"Eo biển Hormuz đang MỞ, và sẽ vẫn MỞ, dù có hay không có Iran", ông Trump viết trên mạng xã hội. Ông nói thêm rằng Hoa Kỳ sẽ đánh thuế 20% được áp dụng cho “mọi chi phí cần thiết”, mô tả đây là “vấn đề CÔNG BẰNG”, và cũng cho biết Hoa Kỳ sẽ nối lại việc phong tỏa các cảng của Iran.

Đây không phải là lần đầu tiên ông Trump đe dọa một con số như vậy. Ông đã nêu ra khả năng này vào tháng trước sau khi ký thỏa thuận ngừng bắn tạm thời với Iran, mặc dù thỏa thuận đó bao gồm ngôn ngữ mà Tehran đã giải thích có nghĩa là họ có thẩm quyền đối với eo biển này. Bản ghi nhớ cũng nói rằng không có quốc gia nào sẽ thu phí cầu đường trong vòng 60 ngày, mặc dù nó để ngỏ khả năng cho các khoản phí như vậy ngoài thời gian đó.

Phí cầu đường của Hoa Kỳ sẽ hoạt động như thế nào?

Điều này không chính xác rõ ràng. Ông Trump không giải thích chi tiết về cách tính phí 20% hoặc cách thu phí.

Ông Trump và các trợ lý của ông cũng không giải thích tại sao lập trường của ông mâu thuẫn với khẳng định của các quan chức hàng đầu trong chính quyền của ông.

Tháng trước, Ngoại trưởng Marco Rubio nói rằng không thể áp dụng phí cầu đường đối với eo biển Hormuz. Ông nói, "Không quốc gia nào được phép thu phí cầu đường hoặc phí trên tuyến đường thủy quốc tế. Đó là luật pháp quốc tế hiện hành".

Tuyên bố của ông Trump, cùng với việc ra lệnh nối lại phong tỏa Iran, phản ảnh các lựa chọn của ông để giải quyết cuộc chiến đang bị thu hẹp như thế nào.

Phí sẽ ảnh hưởng đến vận chuyển và thị trường như thế nào?

Các chuyên gia cho biết, mức phí 20% trên giá trị hàng hóa của tàu có thể làm tăng hơn gấp đôi chi phí vận chuyển dầu qua eo biển này.

Ví dụ, đối với một tàu lớn chở dầu chở 2 triệu thùng dầu, khoản phí này có thể tăng thêm hơn 30 triệu USD trong chi phí. Kết quả là người tiêu dùng có thể sẽ phải đối mặt với giá cao hơn.

Do chi phí cao, một số nhà phân tích cho biết họ nghi ngờ liệu khoản phí có hiệu lực hay không. ác chuyên gia cho biết, đối với các nhà khai thác tàu trong khu vực, hiện nay viễn cảnh về phí ít đáng lo ngại hơn là sự leo thang xung đột giữa Iran và Mỹ, 

Những khoản phí như vậy có tồn tại ở bất kỳ nơi nào khác không?

Một tuyến đường thủy quan trọng khác cung cấp một tiền lệ tiềm năng: eo biển Malacca, ở Đông Nam Á, qua đó vận chuyển khoảng 23 triệu thùng dầu mỗi ngày.

Các tàu đi qua eo biển này, do Singapore, Indonesia và Malaysia đồng quản lý, phải trả phí khi họ cần các dịch vụ cụ thể, chẳng hạn như hỗ trợ kéo tàu  hoặc giúp điều hướng ở các đoạn hẹp nhất. Nhưng tàu không trả tiền cho việc đi lại.

Môi trường chính trị và an ninh của eo biển Malacca về căn bản cũng khác nhau, với ba quốc gia quản lý nó hầu như không có xung đột lớn và đã tránh chiến tranh giữa các quốc gia trong khoảng sáu thập kỷ.

Iran đã phản ứng như thế nào?

Ngoại trưởng Abbas Araghchi lưu ý sự trớ trêu khi ông Trump tuyên bố thu phí ở eo biển này sau khi chính quyền của ông bác bỏ ý tưởng Iran thu thuế.

Ông Araghchi nói trên mạng xã hội,  ông Trump "hoàn toàn đúng" rằng bất cứ ai cung cấp lối đi an toàn qua eo biển này phải được đền bu - và sau đó lặp lại tuyên bố của Iran về vai trò đó.

Ông nói thêm với sự mỉa mai rõ ràng: "20% tất nhiên là quá nhiều. Chúng tôi sẽ công bằng."

Kể từ khi Tehran phong tỏa hiệu quả tuyến đường thủy này trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, các quan chức Iran đã nhiều lần tuyên bố ý định kiếm tiền từ eo biển này. Iran và Oman, quốc gia nằm ở phía nam eo biển, được cho là đang tìm cách để hai nước thu phí các tàu thuyền đi qua đây.

Đề xuất của Oman được mô phỏng một phần dựa trên các thỏa thuận ở eo biển Malacca. Hiện chưa rõ liệu khoản phí này là tự nguyện hay bắt buộc.

---------------

_ Tác giả  Yan Zhuang ......

_ Trần H Sa lược dịch từ  The New York Times via DNYUZ..... 14 Tháng Bảy, 2026 

(Bài viết "Những điều cần biết về kế hoạch thu phí của Trump ở eo biển Hormuz" xuất hiện đầu tiên trên New York Times.)