TRẦN H SA

Tác giả  David Ignatius, ...02 Tháng Bảy, 2026....Foreign Policy.

"Hãy tỏa sáng, hởi nền Cộng hòa đang tàn lụi", nhà thơ Robinson Jeffers đã viết vào năm 1925 về một nước Mỹ đang gào thét tham nhũng, hồi thập niên 1920, mà ông lo sợ đang “ngày càng trở thành một đế chế”, . Chúng ta đã sống sót qua sự suy thoái đó, cũng như chúng ta sẽ sống sót trong hiện tại. Nhưng cảm xúc kép của Jeffers sẽ hướng dẫn chúng ta khi chúng ta kỷ niệm sinh nhật lần thứ 250 của đất nước mình: Chúng ta là một quốc gia tỏa sáng.. Nhưng chúng ta đang suy tàn.

Nếu chúng ta thành thật vào ngày Bốn tháng Bảy này, chúng ta phải thừa nhận rằng những người đàn ông và phụ nữ Mỹ mạnh mẽ đã thực hiện cuộc cách mạng là một ký ức lịch sử xa xôi. Ngày nay, chúng ta giống với đế quốc Anh năm 1776, hơn là giống với những người nhếch nhác, yêu nước  đã nổi dậy chống lại vương quốc này. Chúng ta là một quốc gia có khoảng cách khủng khiếp giữa người giàu và người nghèo, chứ không phải là nước cộng hòa của nông dân và thương nhân mà những người sáng lập của chúng ta đã hình dung.

Ở tuổi 250, Mỹ là một quốc gia ở độ tuổi trung niên có dấu hiệu suy giảm không thể nhầm lẫn. Hệ thống chính trị của chúng ta đã bị phá vỡ, và các chính trị gia của chúng ta dường như không thể giải quyết các vấn đề lớn của nền kinh tế hoặc xã hội . Hệ thống giáo dục của chúng ta bị phá vỡ và điểm thi của con cái chúng ta đang tiếp tục giảm. Sự gắn kết xã hội của chúng ta đã trở nên tan rã nhiều đến mức chúng ta thường cảm thấy như  hai quốc gia chứ không phải là một.

Jeffers khẩn khoản "Tham nhũng chưa bao giờ là bị ép buộc," . Tuy nhiên, bằng cách nào đó, chúng ta đã hai lần bầu ra một tổng thống xử dụng quyền lực vì lợi ích chính trị và tài chính của riêng ông ta. Nước cộng hòa của ông ấy tỏa sáng, chắc chắn, nhưng với những đồ trang sức bằng vàng rải rác trên lò sưởi. Các anh hùng của ông ta là các nhà tài phiệt trong thời kỳ mạ vàng hồi cuối thế kỷ 19 với các chính sách thuế quan trọng thương của họ, chứ không phải là những kẻ nổi dậy cầm vũ khí chống lại thuế và thuế quan. Ông ấy đăng hình ảnh của mình với tư cách là một vị vua ngay cả khi chúng ta nhấn mạnh sự từ chối việc "lạm dụng và chiếm đoạt" của Vua George III. (Quốc vương của Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland, qua đời vào năm 1820)

Tuy nhiên, như Jeffers đã viết, nước Mỹ vẫn giữ được "một sự huy hoàng của người chết". Vượt ra khỏi vũng lầy Washington, người Mỹ vẫn sẵn sàng chấp nhận rủi ro và thất bại, và biết cách vấp ngã rồi đứng dậy. Chúng ta là một quốc gia mạnh mẽ, kỳ lạ thay lại càng trở nên cứng rắn hơn khi già đi. Chúng ta vẫn phát minh ra công nghệ tốt nhất, tạo ra những bộ phim hay nhất, ghi lại những bản nhạc hay nhất. Chúng ta có thể bầu ra những nhà lãnh đạo tồi tệ, nhưng chúng ta vẫn sống sót.

Đi du lịch nước ngoài thường khiến tôi trân trọng nước Mỹ hơn. Trong nhiều thập kỷ tôi đã đưa tin từ nước ngoài, rõ ràng là nước Mỹ bất chấp tất cả những sai lầm ngớ ngẩn, vẫn là trụ cột của an ninh và ổn định toàn cầu. Chúng ta thực thi các quy tắc giúp thế giới thịnh vượng, và ngay cả khi các đồng minh của chúng ta thường là những kẻ ăn bám, chúng ta đã tạo ra một làn sóng nâng đỡ gần như tất cả các quốc gia.

Nước Mỹ vẫn làm lóa mắt thế giới, nhưng đã có một sự thay đổi. Tôi đã dành một tuần vừa qua ở Thái Lan, một đất nước đã từng  nằm gọn trong tầm ảnh hưởng của Mỹ nhưng giờ đây đang bị giằng xé bởi cuộc đối đầu giữa hai siêu cường, một nước Mỹ đang rút lui và một Trung Quốc đang trỗi dậy. Khách du lịch Trung Quốc chen chúc tại sân bay Bangkok; biển quảng cáo xe điện Trung Quốc xếp hàng trên đường cao tốc như một bức tường.

Là khách mời tại một hội nghị do công ty tư vấn Kearney tổ chức, tôi đã nghe các nhà phân tích nước ngoài nói nhiều lần về việc Mỹ đã trở thành một đối tác không đáng tin cậy và đôi khi lạm dụng như thế nào. Trật tự cũ do Mỹ dẫn đầu đã kết thúc, các diễn giả từ Anh, Ấn Độ và Malaysia đồng ý. Những gì đang nổi lên là sự phân mảnh, ở Trung Đông, ở các nước ASEAN ở Đông Nam Á và ở châu Âu.

Diễn giả duy nhất thực sự tôn vinh Tổng thống Donald Trump là người Trung Quốc. Ông nói,"Trump là một kẻ phá rối  đối với tất cả mọi người, nhưng là tin tuyệt vời cho Trung Quốc",  Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình đang "hội tụ" hướng về Trung Quốc.

Nước Mỹ có thể đang rút lui, nhưng phần còn lại của thế giới lấp đầy khoảng trống. Ngay cả khi Trump áp đặt thuế quan, thì các quốc gia khác đang gấp rút tham gia các liên minh thương mại tự do mới. Một diễn giả lưu ý, thương mại đang tăng trưởng nhanh hơn nền kinh tế toàn cầu. Toàn cầu hóa không chết; thay vào đó là quá trình thay thế  và thích nghi. Trump đã cắt nguồn điện, nhưng điện vẫn còn. Tương lai do Mỹ dẫn dắt còn nhiều bất định, vì vậy các công ty lên kế hoạch cho nhiều kịch bản tương lai khác nhau.

Người Thái nói với tôi rằng họ không muốn sống dưới sự bá quyền của Trung Quốc – giống như người dân trên khắp châu Á, họ sợ sức mạnh của Trung Quốc đang gia tăng. Nhưng họ cũng không còn tin tưởng nước Mỹ nữa. Chúng ta quá thất thường và vị kỷ. Chúng ta đòi hỏi sự tôn trọng từ các quốc gia khác, nhưng chúng ta không giành được nó. Quốc gia nổi tiếng nhất ở Đông Nam Á ngày nay là Nhật Bản – một đế quốc tàn bạo của 80 năm trước. Ngày nay người Nhật được coi là đáng tin cậy và kiên nhẫn. Họ là những người  có thể đoán trước được, trong một thế giới không thể đoán trước.

Pháo hoa vẫn sẽ nổ vào ngày Bốn tháng Bảy (dù có hay không có bài phát biểu dài của tổng thống với hiệu ứng pháo hoa trước đó). Tôi sẽ kỷ niệm ngày lễ này lần đầu tiên mà thiếu cha tôi, người đã qua đời trước khi 105 tuổi năm ngày, vào năm ngoái. Mỗi năm ông ấy sẽ thông báo rằng ông ấy sẽ đưa ra một "bài diễn văn yêu nước" và sau đó tôi cụt hứng với "địa chỉ yêu nước" là số đường và mã bưu chính của chúng tôi. Câu chuyện nước Mỹ vẫn khiến tôi rơi nước mắt, nhưng tôi là một người đa cảm: "Bố ơi, bố có khóc khi xem phim không?" một trong những đứa con của tôi từng hỏi. (address : bài diễn văn, địa chỉ )

Là người Mỹ, chúng ta trỗi dậy, chúng ta sụp đổ, chúng ta trỗi dậy trở lại. Jeffers muốn bảo đảm rằng trong cuộc hành trình này, chúng ta luôn để mắt đến một điều gì đó cao cả.  Ông viết, "Nhưng đối với các con tôi, tôi muốn chúng giữ khoảng cách với trung tâm đang ngày càng đặc quánh ... Khi các thành phố nằm dưới chân con quái vật thì chỉ còn lại những ngọn núi."

Đất nước của chúng ta  có một khả năng phi thường là không ngừng vươn lên, ngay cả trong những thời điểm khó khăn nhất. Bản “tuyên ngôn độc lập” cách đây 250 năm là một khát vọng. Chúng ta vẫn đang nỗ lực để thực hiện lời hứa rằng “mọi người đều được tạo ra bình đẳng” và rằng có một quyền phổ quát về “sự sống, tự do và mưu cầu hạnh phúc”. Chúng ta đã có những nhà lãnh đạo tốt và cả những nhà lãnh đạo tồi tệ, nhưng mỗi năm, bất kể nghịch cảnh nào, chúng ta đều nhớ câu chuyện này nói về điều gì. Và chúng ta nghĩ mình thật may mắn khi vẫn được là một phần của câu chuyện nước Mỹ.

--------------

_ David Ignatius là nhà bình luận của tờ Washington Post. Bài viết của ông thường được phát hành trên Foreign Policy.

_ Trần H Sa lược dịch từ Foreign Policy.... 04/7/2026.