TRẦN H SA

Cuộc chiến Iran đã mở rộng sang một mặt trận mới trong tuần này. Lực lượng Houthi, một lực lượng dân quân được Iran hậu thuẫn kiểm soát phần lớn Yemen, cho biết hôm nay họ đã tấn công hai tàu chở dầu của Saudi Arabia trên Biển Đỏ như một phần của cuộc phong tỏa tàu thuyền đến và đi từ Saudi Arabia qua eo biển Bab el-Mandeb.

Hậu quả là rất sâu rộng. Ả Rập Xê Út, nước xuất khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, ngày càng phụ thuộc vào Biển Đỏ trong khi cuộc chiến với Iran làm gián đoạn hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz. Theo công ty phân tích thương mại Kpler, lệnh phong tỏa có thể ngăn cản khoảng 4% dầu toàn cầu thâm nhập thị trường, tạo áp lực mới lên nền kinh tế toàn cầu vốn đã bị rung chuyển bởi chiến tranh Iran.

Với mức độ nghiêm trọng này, chúng tôi đang phân tích ai là Houthi và lý do họ tham gia vào cuộc xung đột lúc này.

Nhóm Houthi là ai? Houthi là một nhóm tôn giáo theo Hồi giáo cực kỳ bảo thủ đến từ miền bắc Yemen, có nguồn gốc từ Zaydism, một nhánh của Hồi giáo Shia. Vào đầu những năm 2000, lực lượng Houthi đã phát động một cuộc nổi dậy chống lại chính phủ trung ương Yemen với những gì họ cho là tham nhũng và quản lý yếu kém lan rộng.

Trong Mùa xuân Ả Rập năm 2011, những bất mãn của người dân Yemen lên đến đỉnh điểm, và các cuộc biểu tình đã buộc nhà lãnh đạo độc tài lâu năm của đất nước, Ali Abdullah Saleh, phải từ chức. Ả Rập Xê Út, nước láng giềng phía bắc Yemen, đã ủng hộ Abdrabbuh Mansur Hadi làm lãnh đạo mới – một động thái mà lực lượng Houthi không hài lòng. Họ phát động một chiến dịch quân sự chống lại chính phủ mới do Saudi hậu thuẫn, cuối cùng dẫn đến một cuộc nội chiến khốc liệt.

Cuộc xung đột đó, hiện đang bị đóng băng, đã khiến khoảng 150.000 người thiệt mạng và leo thang thành một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo lớn nhất thế giới. Theo Liên Hợp Quốc, ước tính có khoảng 4,5 triệu người, chiếm khoảng 14% dân số, bị di dời do chiến sự.

Mối liên hệ của Houthi với Iran là gì? Iran đã ủng hộ Houthi ít nhất từ năm 2009. Bên cạnh các lực lượng ủy nhiệm Iran như Hezbollah ở Lebanon, Hamas ở Gaza và nhiều nhóm dân quân Shia ở Iraq, Houthi là một phần quan trọng trong "Trục Kháng Chiến" khu vực của Tehran chống lại các quốc gia và chính phủ liên minh với Mỹ. Năm 2014, năm mà Houthi chiếm được thủ đô Sanaa của Yemen, các chuyên gia cho biết sự hỗ trợ tài chính của Iran tăng lên, với việc Tehran cung cấp vũ khí cho nhóm này – bao gồm máy bay không người lái và tên lửa hành trình cùng tên lửa đạn đạo.

Rủi ro này lớn đến mức nào? Nhóm Houthi đã từng làm gián đoạn hoạt động vận tải biển ở Biển Đỏ trước đây. Bắt đầu từ cuối năm 2023, họ gây chú ý khi tấn công các tàu ở Biển Đỏ bằng tên lửa, máy bay không người lái và các vụ không tặc nhằm đáp trả cuộc chiến của Israel với Hamas ở Gaza. Kết quả là, lượng dầu vận chuyển qua eo biển Bab el-Mandeb đã giảm từ 9,3 triệu thùng mỗi ngày trong năm 2023 xuống chỉ còn 4,1 triệu vào năm 2024.

Tránh eo biển Bab el-Mandeb sẽ tốn kém cho các nhà xuất khẩu vùng Vịnh và thị trường thương mại. Một lựa chọn là điều hướng tàu vòng quanh Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi, tăng thêm hai hoặc ba tuần cho các chuyến đi giữa châu Á và châu Âu. Một số quốc gia vùng Vịnh đang xem xét các lựa chọn xuất khẩu khác với các tuyến đường bộ – ví dụ, Iraq đang xem xét các đường ống dẫn qua Jordan, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, quy trình này cũng đang chứng tỏ tốn kém và hiện tại không hiệu quả - làm tăng khoảng 1 triệu đô la chi phí chuyển hướng cho mỗi chuyến đi.

Ả Rập Xê Út sẽ phản ứng thế nào? Như Ian Bremmer giải thích tuần này, các cuộc tấn công của Houthi sẽ "đưa người Saudi trực tiếp bước vào cuộc chiến này." Một phản ứng mạnh mẽ từ Ả Rập Xê Út đối với lực lượng Houthi ở Yemen có thể làm bùng phát lại cuộc nội chiến thảm khốc của quốc gia này. Chúng ta chưa đến thời điểm đó, nhưng ngọn lửa chiến tranh Iran đang trực tiếp lan sang một cuộc xung đột khu vực âm ỉ khác ngày càng gia tăng.

--------------

_ Tác giả  Farida Dowidar....

_ Trần H Sa lược dịch từ GZero Media....Ngày 25 tháng 7 năm 2026...