TRẦN H SA

Tác giả Guy Chazan ở New York,  David Pilling và Ben Hall ở London.... 4/7/2026...Financial Times.

Trong tuần này Tổng thống Donald Trump đã bay đến Medora, North Dakota, để khánh thành Thư viện Tổng thống Theodore Roosevelt. Đây là chuyến đi đầu tiên của ông trên chiếc Boeing 747 mới, trị giá 400 triệu USD do Tiểu vương Qatar tặng cho ông.

Ông Trump bay đi cùng ngày có thông tin tiết lộ rằng ông đã kiếm được hơn 2,2 tỷ đô la kể từ khi trở lại Tòa Bạch Ốcg, một khoản tiền bất ngờ  chưa từng có trong lịch sử tổng thống Mỹ và là một câu hỏi đáng lo ngại hơn về xung đột lợi ích trong chính quyền của ông.

Quy mô của khoản thu nhập này - chủ yếu từ các dự án tiền điện tử - đang mời gọi những so sánh mà thậm chí một năm trước đây còn có vẻ kỳ lạ. Một số nhà khoa học chính trị đang bắt đầu thấy sự tương đồng giữa hành vi của ông Trump và hành vi của các nhà lãnh đạo độc tài ở nước ngoài tại châu Phi và châu Á, nổi tiếng về việc làm giàu cho bản thân khi nắm quyền.

Nic Cheeseman, một chuyên gia về châu Phi tại Đại học Birmingham, cho biết cách điều hành đất nước của ông Trump có những điểm tương đồng với hệ thống “gia truyền” ở một số vùng của châu Phi, nơi người cai trị coi nhà nước như một phần mở rộng của gia đình cá nhân họ.

Ông nói, "Nó thường liên quan đến việc làm mờ ranh giới giữa chức vụ công và tài sản tư nhân,"  Đối với Cheeseman, thu nhập 1 tỷ đô la của Trump từ tiền điện tử và máy bay phản lực Qatar là minh chứng cho điều đó.

Một số người cũng thấy những điểm tương đồng với Thổ Nhĩ Kỳ dưới thời Recep Tayyip Erdogan, một đồng minh thân cận của Trump, kẻ đã phải đối mặt với những cáo buộc dai dẳng rằng ông, gia đình và mạng lưới chính trị của ông được hưởng lợi tài chính từ hơn hai thập kỷ cầm quyền - những tuyên bố mà ông đã liên tục phủ nhận.

Howard Eissenstat, giáo sư lịch sử tại Đại học St Lawrence ở New York và là một chuyên gia về chính trị Thổ Nhĩ Kỳ, nói rằng về nhiều mặt, Trump đã qua mặt cả Erdogan.

Ông nói, "Có một luồng tư tưởng trong chính quyền Trump cho rằng 'tham lam là tốt', và đó không phải là cách Erdogan kinh doanh. Trong mong muốn tích lũy của cải của Trump, mọi thứ lớn hơn, trơ trẽn hơn và rõ ràng hơn theo cách đáng kinh ngạc". Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ "thận trọng hơn rất nhiều".

Anna Kelly, phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc, phủ nhận việc Trump đang lợi dụng chức vụ tổng thống để kiếm tiền. Bà nói, "Tổng thống đã thực hiện các chính sách giúp tất cả người Mỹ giàu có hơn và thịnh vượng hơn - bao gồm cắt giảm thuế, tái sản xuất, đàm phán các thỏa thuận thương mại công bằng hơn, tạo Tài khoản Trump cho trẻ em, v.v.",

Những người khác cảnh báo rằng việc so sánh với các nhà độc tài nước ngoài chỉ có thể giải thích một phần phong cách quản trị đặc thù của Trump.

Scott Greytak, phó giám đốc điều hành của Tổ chức Minh bạch Quốc tế Hoa Kỳ, cơ quan giám sát chống tham nhũng, nói, "Mỹ không phải là Nga dưới thời Putin - đó không phải là Indonesia dưới thời Suharto. Chúng ta vẫn có các tòa án độc lập, tự do báo chí và một xã hội dân sự mạnh mẽ."

Giao dịch sinh lợi của Trump từ cổ phiếu và tiền điện tử đã được công khai trong các báo cáo thường xuyên, một mức độ minh bạch chưa bao giờ được cung cấp bởi những kẻ tham nhũng khét tiếng như Mobutu Sese Seko. Trong thời gian trị vì ở Zaire từ năm 1965 đến năm 1997, ông này sở hữu một du thuyền trên sông Congo, lâu đài ở Pháp và các tài sản xa xỉ khác, ngay cả khi cơ sở hạ tầng của đất nước ông ta sụp đổ. Tướng Sani Abacha, nhà lãnh đạo quân sự Nigeria từ năm 1993 đến năm 1998, bị cáo buộc đã cướp bóc hàng tỷ đô la từ nhà nước Nigeria.

Tuy nhiên, Cheeseman nhận thấy rất nhiều điểm tương đồng giữa Trump và các chế độ tham nhũng ở châu Phi - chẳng hạn như xu hướng xử dụng đòn bẩy quyền lực để trừng phạt các đối thủ chính trị và thói quen “thăng chức cho những cá nhân có quan hệ riêng tư  với người đứng đầu chính phủ, vào các vị trí quan trọng, nơi mà họ cũng có thể tích lũy [tài sản]”.

Trong trường hợp của chính quyền Trump, có một ví dụ thường được trích dẫn là Steve Witkoff, một người bạn cũ của Trump từ thế giới bất động sản ở New York, là đặc phái viên của ông ở Trung Đông. Witkoff đã phải đối mặt với những cáo buộc về xung đột lợi ích tiềm ẩn, bắt nguồn từ công việc kinh doanh của gia đình ông trong khu vực - những cáo buộc mà ông ta đã phủ nhận.

Những người ủng hộ chống tham nhũng chỉ ra những gì họ coi là vấn đề đạo đức rõ ràng nhất, phát sinh từ việc tiết lộ tài chính của Trump trong tuần này - rằng ông và gia đình đã được hưởng lợi từ các dự án tiền điện tử mà chính quyền của ông có vai trò trong việc kiểm soát hoặc quản lý.

 Greytak nói, "Mô hình này đã quen thuộc với chúng tôi - một nhà lãnh đạo và gia đình của ông ấy thu lợi từ chức vụ tổng thống, trong khi chính phủ mà họ kiểm soát đang thiết kế các quy tắc chung quanh cách tích lũy các tài sản đó".

------------

_ Tác giả Guy Chazan ở New York,  David Pilling và Ben Hall ở London....

_ Trần H Sa lược dịch từ .Financial Times..... 4/7/2026..