TRẦN H SA

Tác giả Hal Brands....2 tháng 7 năm 2026...Viện Doanh Nghiệp Hoa Kỳ (AEI)

Đầu tháng này, Cảnh sát biển Trung Quốc đã liên lạc với ba tàu ở trong vùng biển quốc tế gần miền đông Đài Loan, yêu cầu họ xác định điểm xuất phát và điểm đến. Trung Quốc đã không ngăn chặn những con tàu này. Nhưng họ đang khẳng định quyền kiểm soát giao thông hàng hải gần Đài Loan - và, có lẽ, báo trước một cuộc khủng hoảng lớn có thể xảy ra chỉ trong một hoặc hai năm tới.

Nhiều nhà quan sát Trung Quốc lo ngại rằng một cuộc khủng hoảng Đài Loan có thể xảy ra vào năm tới. Theo các cơ quan tình báo Mỹ, Tổng Bí thư Tập Cận Bình đã ra lệnh cho Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc sẵn sàng hành động chống lại Đài Loan vào năm 2027. Tuy nhiên, thay vào đó thời điểm quan trọng có thể là tháng 1 năm 2028. Đó là khi Đài Loan tổ chức cuộc bầu cử tổng thống tiếp theo, và khi Tập Cận Bình có thể quyết định tạo áp lực để giải quyết dứt điểm vấn đề này.

Phải thừa nhận rằng mọi thứ bây giờ có vẻ yên tĩnh. Cuộc khủng hoảng Đài Loan nghiêm trọng gần đây nhất xảy ra gần bốn năm trước, khi Chủ tịch Hạ viện Mỹ Nancy Pelosi đến thăm hòn đảo này. Quan hệ Mỹ-Trung dường như đang ở một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời: Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump cam kết "ổn định chiến lược mang tính xây dựng" tại cuộc họp tháng Năm của họ ở Bắc Kinh.

Nhưng đừng để bị lừa.

Tập Cận Bình đang tập hợp sức mạnh quân sự để khuất phục Đài Loan và ép buộc thống nhất với đại lục, đồng thời gia tăng đều đặn áp lực hàng ngày trong các hành động  dưới ngưỡng chiến tranh. Đài Loan liên tục bị bao vây bởi các tàu hải quân Trung Quốc. Các lực lượng Trung Quốc thách thức không phận và vùng biển của Đài Loan; họ tiến hành các buổi diễn tập báo động đỏ mô phỏng một cuộc xâm lược hoặc phong tỏa. Bắc Kinh liên tục tấn công Đài Loan bằng các cuộc tấn công mạng, thông tin sai lệch và gián điệp. Mọi thứ chỉ có vẻ yên tĩnh vì Tập đã bình thường hóa loại chiến tranh cân não thâm hiểm đa mặt trận này.

Mục tiêu của Trung Quốc là giành chiến thắng mà không cần chiến đấu, đồng thời sẵn sàng dùng cú đánh quân sự nếu một cuộc chiến được chứng minh là cần thiết. Tập Cận Bình tìm cách làm mất tinh thần của người dân Đài Loan và gieo rắc nghi ngờ về sự hỗ trợ của Mỹ. Ông hy vọng rằng một xã hội bị cô lập, dễ bị tổn thương, cuối cùng sẽ chấp nhận sự thống nhất từ cưỡng bức. Và sớm, chứ không phải muộn: Tập Cận Bình 73 tuổi không còn nhiều thời gian..

Do đó, chiến lược của ông Tập đòi hỏi phải đưa một chính phủ Đài Loan tuân thủ Bắc kinh lên nắm quyền. Điều này làm cho cuộc bầu cử năm 2028 trở thành một điểm nóng.

Các cơ quan tuyên truyền của Trung Quốc chế giễu Tổng thống Đài Loan, Lai Ching-te, là một người cực đoan ủng hộ độc lập. Ông Tập sẽ không đứng yên nếu ông Lai tập hợp cơ sở Đảng Dân chủ Tiến bộ của ông ấy với những tuyên bố mạnh mẽ về chủ quyền của Đài Loan. Tập Cận Bình có thể tìm cách gây ảnh hưởng đến cuộc bầu cử thông qua sự cưỡng ép mạnh mẽ hơn - ví dụ, các vụ thử tên lửa và các cuộc tập trận quân sự nghiêm trọng, căng thẳng - nhằm cho thấy rằng một chiến thắng của ông Lai sẽ mang lại thêm bốn năm nguy hiểm.

Tuy nhiên, kể từ năm 2016, áp lực như vậy đã đẩy cử tri Đài Loan ra khỏi các ứng cử viên ưa thích của Bắc Kinh. Khả năng thứ hai, sau đó, là Tập Cận Bình sẽ phản ứng tồi tệ với kết quả bầu cử mà ông ta không thích.

Ứng cử viên ưa thích của Tập Cận Bình là Cheng Li-wun, chủ tịch ngây thơ của Quốc dân đảng đối lập (KMT), người đã đến Bắc Kinh vào mùa xuân này để tìm kiếm mối quan hệ chặt chẽ hơn với đại lục. Nhưng Cheng đã giành được vị trí của mình trong một cuộc bỏ phiếu kín chỉ giới hạn cho các thành viên Quốc dân đảng. Bà đã chơi trò  chính trị với an ninh của Đài Loan bằng cách ngăn chặn các phần quan trọng trong ngân sách đặc biệt nhằm trang bị vũ khí cho hòn đảo chống lại mối đe dọa của Trung Quốc.

Các chính sách của Cheng có thể đẩy lùi các cử tri ôn hòa, những người đã không tin tưởng Quốc dân đảng về các vấn đề an ninh quốc gia. Ông Lai - mặc dù tỷ lệ ủng hộ thấp nhưng đang cải thiện - có thể tái đắc cử. Hoặc có lẽ Quốc dân đảng sẽ giành chiến thắng bằng cách từ bỏ Cheng để ủng hộ một ứng cử viên tỉnh táo hơn về mặt chiến lược.

Dù bằng cách nào, Đài Loan sẽ có một chính phủ sẽ không tiến xa hoặc nhanh như Tập Cận Bình muốn. Sự thất vọng với kết quả bầu cử có thể khiến Tập tăng áp lực hơn nữa.

Điều đó sẽ không đòi hỏi một cuộc xâm lược. Dựa trên các động thái gần đây của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển, Tập Cận Bình có thể áp đặt "lệnh phong tỏa hải quan". Bắc Kinh có thể quấy rối có chọn lọc đối với giao thông hàng không và hàng hải đi và đến Đài Loan. Họ có thể yêu cầu các tàu đến Đài Loan trước tiên phải thông quan ở đại lục trước. Mục đích là để gây sốc cho hệ thống Đài Loan bằng cách cho thấy Trung Quốc có thể dễ dàng bóp nghẹt hòn đảo này như thế nào - và Mỹ sẽ khó đẩy lùi như thế nào.

Việc phá vỡ phong tỏa sẽ khó khăn trong bất kỳ trường hợp nào, bởi vì nó sẽ đòi hỏi Mỹ phải gây áp lực đối với Bắc Kinh - có thể là các biện pháp trừng phạt thương mại, tài chính và công nghệ, kết hợp với sự lên án ngoại giao quốc tế và chuẩn bị phá vỡ  phong tỏa quân sự, nếu cần thiết - mà không mang lại sự leo thang không mong muốn. Thật không may, sự leo thang của Trump trong cuộc chiến thương mại mà ông khởi xướng vào năm ngoái đã khiến Bắc Kinh có ấn tượng rằng Washington sẽ không mạo hiểm với một cuộc cạnh tranh cưỡng chế.

Thật vậy, Trump đã báo hiệu rằng ông không muốn một cuộc khủng hoảng Đài Loan; ông đang chậm bán vũ khí để tránh làm hỏng cuộc gặp tiếp theo của ông với Tập Cận Bình, dự kiến vào tháng Chín. Ngũ Giác đài tập trung vào mối đe dọa xâm lược nhiều  hơn là việc phong tỏa hoặc các kịch bản vùng xám khác. Và vào đầu năm 2028, Mỹ sẽ bị cuốn vào cơn sốt bầu cử của chính mình. Tập Cận Bình có thể gây sức ép mạnh mẽ với hy vọng chia cắt Đài Loan trong khi sự chú ý của Washington đang hướng về nơi khác.

Có những bước mà Mỹ nên thực hiện để chuẩn bị. Ông Trump nên kết thúc kế hoạch bán vũ khí trị giá 14 tỷ USD cho Đài Bắc, cho thấy ông sẽ không xoa dịu ông Tập Cận Bình với cái giá phải trả là an ninh của Đài Loan. Mỹ cần tinh chỉnh các lựa chọn để đánh vào các điểm áp lực kinh tế của Trung Quốc, chẳng hạn như hạn chế hơn nữa khả năng tiếp cận các thành phần động cơ phản lực và chất bán dẫn tiên tiến. Washington nên tăng cường chuẩn bị với Nhật Bản và các đối tác khác để hỗ trợ Đài Loan trong một cuộc khủng hoảng. Đáng khen là chính quyền Trump đang mở rộng hợp tác quân sự như vậy thông qua các cuộc tập trận đa phương tham vọng hơn, khai triển tên lửa và các năng lực tiên tiến khác, và các biện pháp khác. Và trong khi ủng hộ mạnh mẽ chính phủ Lai, Washington cũng nên hạn chế những lời lẽ gay gắt trong chiến dịch tranh cử.

Cả sự răn đe kiên quyết lẫn ngoại giao thận trọng đều cần thiết nếu cái gọi là "sự ổn định chiến lược mang tính xây dựng" biến thành cuộc khủng hoảng lớn tiếp theo ở Đài Loan vào năm 2028.

------------------

_ Hal Brands là nhà bình luận của Bloomberg Opinion và là Giáo sư Xuất sắc Henry Kissinger tại Trường Nghiên cứu Quốc tế Cao cấp của Đại học Johns Hopkins. Ông là thành viên trong Viện Doanh nghiệp Hoa kỳ.

_ Trần H Sa lược dịch từ Viện Doanh Nghiệp Hoa Kỳ (AEI) ...06/7/2026.