TRẦN H SA

Hôm thứ Năm Phó Tổng thống JD Vance  đã bày tỏ sự cảm thông với cựu tổng thống Richard M. Nixon, cho rằng Nixon đã bị buộc phải rời khỏi vị trí tổng thống vào năm 1974 và so sánh những khó khăn chính trị của ông cách đây nhiều thập kỷ với những gì Tổng thống Donald Trump phải đối mặt bây giờ.

"Như tôi đã nói đùa... ở hậu trường, nếu Watergate xảy ra vào ngày mai, nó sẽ giống như một câu chuyện tin tức kéo dài 12 tiếng đồng hồ", Vance nói trong bài phát biểu tại Thư viện và Bảo tàng Tổng thống Richard Nixon ở California. "Ý tưởng rằng nó có thể làm sụp đổ  một chức vụ tổng thống là điều điên rồ.”

Phát ngôn viên của Vance đã không trả lời ngay lập tức các câu hỏi về việc liệu phó tổng thống có đang nói đùa hay không và ông ấy định nghĩa vụ Watergate như thế nào.

Vụ bê bối Watergate, bắt đầu vào năm 1972 với một nỗ lực thất bại nhằm nghe lén các văn phòng của Ủy ban Quốc gia Dân chủ tại khách sạn Watergate ở Washington, đã trở thành một cuộc điều tra rộng rãi bởi các phóng viên và các nhà lập pháp cho thấy Nixon biết về vụ đột nhập và chỉ đạo các khoản thanh toán bí mật của Tòa Bạch Ốc trong nỗ lực nhằm  che đậy nó.  Hai năm sau khi vụ bê bối nổ ra, ông từ chức tổng thống với việc Nixon đổ lỗi cho The Washington Post về vai trò trung tâm của tờ báo này trong việc phơi bày sự liên quan của ông trong vụ đột nhập và các vụ lạm dụng khác.

Vụ bê bối cũng thúc đẩy một loạt cải cách nhằm kềm chế quyền lực của tổng thống, bao gồm cả sự độc lập hơn cho các cơ quan giám sát của chính phủ như tổng thanh tra, điều mà Trump đã dần dần đảo ngược.

Các nhà sử học cho biết hôm thứ Năm rằng toàn bộ phạm vi của vụ bê bối Watergate, từ những nỗ lực của tổng thống  gây áp lực lên "danh sách kẻ thù" của ông, đến yêu cầu điều tra dân số người Mỹ gốc Do Thái phục vụ trong chính phủ vì ông tin rằng họ không yêu nước, đã tiết lộ sự lạm dụng quyền lực tổng thống của Nixon.

Timothy Naftali, cựu giám đốc thư viện Nixon nói, Vance "nên biết rõ hơn với tư cách là một luật sư được giáo dục tốt",  ông đề cập đến bằng luật của Vance từ Đại học Yale.

Naftali, một nhà sử học chuyên về tổng thống của Đại học Columbia, đã tham khảo các đoạn băng chứa hàng ngàn giờ các cuộc trò chuyện tại Phòng Bầu dục của Nixon.

Naftali, người giám sát cuộc triển lãm Watergate của thư viện Nixon, nói, "Bạn có thể nghe thấy ông ta xúi giục khai man trên băng ghi âm. Ông ấy đang nói với một người trung gian, những gì phải nói với một người sắp được FBI phỏng vấn, những gì nên nói và những gì không nên nói. Bạn có thể nghe thấy Nixon được thông báo rằng đã tìm thấy tiền để thuê các tài xế xe tải  đi đánh gãy xương những người biểu tình. Tất cả những điều đó đều bất hợp pháp.”

"Đây không phải là vấn đề diễn giải theo phe phái. Bằng chứng là quá rõ ràng", Naftali nói, đưa ra các ví dụ bổ sung về những nỗ lực của Nixon nhằm phá vỡ các biện pháp bảo vệ pháp lý.“Nếu ông ta biết tất cả những điều này, ông ta đang phát tín hiệu về kiểu tổng thống mà ông ta muốn trở thành.”

Một số người bảo thủ trong những năm gần đây đã định hình lại các vụ bê bối kết thúc nhiệm kỳ tổng thống của Nixon, lập luận rằng các quan chức chính phủ và giới truyền thông đã tìm cách đẩy ông ra khỏi chức vụ một cách không công bằng.

Trong bài phát biểu của mình, Vance cũng nhiều lần so sánh Nixon với Trump, chỉ ra những điểm tương đồng trong liên minh chính trị của họ cũng như kinh nghiệm của họ với các cuộc chiến tranh ở nước ngoài.

"Một trong những bài học khác của Richard Nixon là, không chỉ ông ấy đã rời khỏi Việt Nam, mà còn là ông ấy đã rời khỏi Việt Nam từ một vị thế mạnh mẽ. Đúng không?" Vance nói, so sánh với cuộc chiến của Trump chống lại Iran. "Cụp đuôi và chạy là một chuyện. Xác định rõ ràng mục tiêu, hoàn thành mục tiêu đó và sau đó bảo đảm rằng bạn không để sự thay đổi mục tiêu dần dần biến chiến thắng thành thất bại lại là chuyện khác.”

Vance cũng ám chỉ đến những nỗ lực của các nhà lập pháp điều tra cả hai tổng thống. Trump đã hai lần bị luận tội trong nhiệm kỳ đầu, sau khi lần đầu tiên gây áp lực lên chính phủ Ukraine để điều tra đối thủ Joe Biden, và lần sau là khi các nhà lập pháp nói rằng ông đã giúp kích động cuộc bạo loạn tại Điện Capitol Hoa Kỳ vào ngày 6 tháng 1 năm 2001, khi ông cố gắng lật ngược kết quả bầu cử.

Nixon từ chức tổng thống trong khi quá trình luận tội về hành vi liên quan đến Watergate của ông đang được tiến hành. Các nhà lập pháp cuối cùng đã quyết định kết thúc quá trình này sau khi Nixon từ chức. Cựu phó tổng thống của ông, Gerald Ford, sau đó đã ban hành một lệnh ân xá gây tranh cãi.

Vance nói trong tiếng vỗ tay, "Nếu bạn nhìn vào câu chuyện về cách 'nhà nước ngầm' lật đổ Richard Nixon, nó không khác nhiều so với những gì cùng một nhóm người, cùng một thể chế đã cố gắng làm với Donald Trump và chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu. Có một sự tương đồng."

Vance, 41 tuổi, cũng suy ngẫm về những điểm tương đồng của mình với Nixon, người từng là thượng nghị sĩ California ở độ tuổi cuối 30 và trở thành phó tổng thống khi Nixon 40 tuổi.

Vance nói, "Thượng nghị sĩ trẻ, phó tổng thống, viết một số cuốn sách bán chạy nhất, bị giới truyền thông ghét," "Nghe giống như JD Vance. … Tôi luôn thích Richard Nixon."

------------

_Tác giả  Dan Diamond... 

_ Trần H Sa lược dịch từ  The Washington Post. ....26 Tháng Sáu, 2026 ...