TRẦN H SA

Tác giả Benoit Faucon, Alexander Ward và  Summer Said.... 19 Tháng Sáu, 2026.... The Wall Street Journal via MS N.

Mỹ đang làm việc với Qatar về kế hoạch cung cấp hàng tỷ đô la tiền đóng băng cho Iran để chi tiêu nhân đạo, một động lực tài chính ban đầu khác theo thỏa thuận chấm dứt chiến tranh được ký kết gần đây, những người quen thuộc với vấn đề này cho biết.

Kế hoạch này, vẫn chưa hoàn thành, nhằm mục đích cho phép Iran tiếp cận sức mua của một phần trong số khoảng 100 tỷ đô la tiền mặt bị đóng băng trên toàn thế giới, bắt đầu với 6 tỷ đô la đang được giữ tại Qatar. Theo thỏa thuận, Qatar sẽ cho phép mua thực phẩm, thuốc men và các hàng hóa nhân đạo khác do ngân hàng trung ương Iran đặt hàng bằng tiền lấy từ tài sản đóng băng của Iran, chủ yếu là tiền mặt từ việc bán dầu đã bị phong tỏa ở nước ngoài bởi các lệnh trừng phạt.

Cơ chế này có thể cung cấp một khuôn mẫu để đối phó với các nhóm tiền mặt bị đóng băng khác của Iran, trên khắp thế giới và bắt đầu đợt đầu tiên trong số 24 tỷ USD tiền bị phong tỏa, mà Tehran muốn giải phóng càng sớm càng tốt, một số người cho biết.

Iran vẫn cần phải đồng ý với cơ chế này. Đây là một trong nhiều ý tưởng mà Washington dự kiến sẽ đưa ra trong các cuộc thảo luận hạt nhân với Tehran vào hai tháng tới, sau thỏa thuận tạm dừng chiến tranh và mở lại eo biển Hormuz.

Sanam Vakil, giám đốc khu vực Trung Đông tại Chatham House, một viện nghiên cứu ở London, cho biết, "Ngay cả việc giải phóng tài sản hạn chế cũng đóng vai trò vừa là huyết mạch kinh tế vừa là tín hiệu chính trị về việc giảm leo thang. Đây là một trong số ít những biện pháp khuyến khích cụ thể mà Iran có thể nhận được từ Washington để ổn định tiền tệ và giảm bớt áp lực kinh tế trong nước.”

Vẫn còn nhiều điều sai sót có thể xảy ra. Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei cho biết hôm thứ Năm rằng Tổng thống Trump đã đồng ý tạm dừng các hành động thù địch "vì tuyệt vọng". Điều này dường như khiến Trump đáp trả bằng bài đăng trên mạng xã hội của riêng ông : "Chúng tôi không gặp nhau vì tuyệt vọng, mà là Iran. Họ đã HẾT THỜI! Chúng tôi sẽ chơi hết 60 ngày. Họ không nhận được đồng nào, dù chỉ mười xu!”

Theo thỏa thuận được ký hôm thứ Tư bởi ông Trump, Mỹ cam kết khiến cho các tài sản bị đóng băng của Iran "hoàn toàn sẵn sàng để xử dụng" và đàm phán một cơ chế để làm như vậy. Một quan chức Mỹ cho biết trong tuần này các khoản tiền sẽ chảy miễn là Iran đang tham gia vào các cuộc đàm phán một cách hiệu quả.

Thỏa thuận với Qatar sẽ bổ sung vào hàng tỷ USD mà Iran dự kiến sẽ kiếm được từ việc bán dầu, việc mà Washington đã đồng ý cho phép ngay lập tức sau khi ký thỏa thuận vào hôm thứ Tư. Trong cả hai trường hợp, Mỹ đã đồng ý miễn trừ các lệnh trừng phạt và cấp phép khi cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch.

Những người chỉ trích thỏa thuận nói rằng nó mang lại cho Iran những khoản lợi nhuận lớn trước khi yêu cầu nước này nhượng bộ về chương trình hạt nhân của họ. Phó Tổng thống JD Vance và những người khác bảo vệ thỏa thuận nói rằng nó sẽ giảm bớt áp lực lên nền kinh tế toàn cầu bằng cách mở cửa tuyến đường thủy chiến lược và ngăn chặn xung đột tiếp theo, trong khi hạn chế lợi ích tài chính của Iran cho đến khi nước này đạt được tiến bộ theo yêu cầu của Mỹ.

Thỏa thuận đang được thảo luận với Qatar sẽ giúp Mỹ có nhiều khả năng hơn trong việc mua sắm của Iran và có nhiều đòn bẩy hơn đối với khả năng tiếp tục xử dụng tiền mặt bị đóng băng của Tehran.

Ông Trump nói với các phóng viên hôm thứ Tư tại cuộc họp G7 ở Pháp. "Chúng tôi đã lấy tiền của họ, đó không phải là tiền của chúng tôi, đó là tiền của họ, và chúng tôi đã đóng băng nó. Tại một thời điểm nhất định, tôi đoán chúng tôi sẽ phải trả lại nó."

Số tiền này, phần lớn là từ việc bán dầu, bị phong tỏa bởi các lệnh trừng phạt ở các nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Iraq và Qatar.

Vào năm 2023, chính quyền Biden đã ban hành lệnh miễn trừ trừng phạt, cho phép chuyển 6 tỷ USD doanh thu từ dầu mỏ của Iran bị phong tỏa ở Hàn Quốc - quốc gia đã mua dầu - sang Qatar như một phần của thỏa thuận để Iran trả tự do cho năm công dân Mỹ mà họ đang giam giữ làm tù nhân. Các khoản tiền này sẽ được chi cho hàng hóa nhân đạo gửi đến Iran, nhưng Biden đã đóng băng chúng ở Qatar sau khi đồng minh Iran, Hamas phát động các cuộc tấn công vào miền nam Israel vào ngày 7 tháng 10 năm 2023.

Các cuộc đàm phán để sắp xếp việc giải phóng các quỹ của Qatar bắt đầu vào cuối tháng 5, khi chủ tịch quốc hội Iran và là trưởng đoàn đàm phán của Iran, Mohammad Bagher Ghalibaf, dẫn đầu một phái đoàn đến Doha để thảo luận về các thỏa thuận, những người quen thuộc với vấn đề này cho biết. Các cuộc thảo luận đã giúp khôi phục động lực trong các cuộc đàm phán hướng tới biên bản ghi nhớ, những người này cho biết.

Iran rất cần tiếp cận ngoại tệ để mua hàng hóa trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế leo thang, lạm phát tràn lan và đồng nội tệ sụp đổ.

Trong khi việc tiếp cận với tiền mặt bị đóng băng là có ích, các nhà phân tích nói rằng việc phục hồi nền kinh tế Iran sẽ đòi hỏi phải nới lỏng đáng kể các biện pháp trừng phạt, điều mà ông Trump và các quan chức hàng đầu khác nói sẽ chỉ xảy ra nếu Iran đáp ứng các yêu cầu của Mỹ về chương trình hạt nhân của họ.

Mỹ sẵn sàng linh hoạt hơn trong việc Iran được tiếp cận các tài sản bị đóng băng. Một quan chức cấp cao của chính quyền cho biết hôm thứ Tư rằng Iran sẽ được tiếp cận các tài sản nếu họ thực hiện biên bản ghi nhớ và sẽ nhận được nhiều hơn nếu Iran có hành vi tốt, chẳng hạn như giao nộp uranium đã được làm giàu.

---------------

_ Tác giả Benoit Faucon, Alexander Ward và  Summer Said.... 

_ Trần H Sa lược dịch từ The Wall Street Journal via MS N....20 Tháng Sáu, 2026....