TRẦN H SA

17 Tháng Sáu, 2026... The New York Times.

Một quan chức cấp cao của Mỹ tiết lộ điều mà quan chức này nói là toàn văn bản thỏa thuận giữa Mỹ và Iran về việc chấm dứt thù địch, mở eo biển Hormuz và bắt đầu các cuộc đàm phán hạt nhân.

Văn bản của thỏa thuận ở dưới đây, được đọc to trong một hội nghị từ xa qua Internet với các phóng viên  hôm thứ Tư. Quan chức này nói với điều kiện giấu tên theo các quy tắc căn bản do Tòa Bạch Ốc đặt ra.

Các phóng viên của The New York Times đã tóm tắt biên bản ghi nhớ với những phân tích các vấn đề căn bản.

Hợp chủng quốc Hoa Kỳ và Cộng hòa Hồi giáo Iran đã cùng nhau đồng ý một cách thiện chí ký kết vào một ngày cụ thể nào đó trong những ngày tiếp theo.

Các đề cập đến Lebanon ở đây là sự bác bỏ đáng chú ý của Hoa Kỳ đối với mối quan ngại của Israel về mối đe dọa do Hezbollah, nhóm dân quân liên kết với Iran có trụ sở tại Lebanon gây ra. Israel đã báo hiệu rằng họ không cảm thấy bị ràng buộc bởi bất kỳ thỏa thuận nào liên quan đến Lebanon trong các cuộc đàm phán Mỹ-Iran. Nhưng ngôn ngữ này sẽ cung cấp cho Iran phương tiện để gây áp lực lên Tổng thống Trump về bất kỳ cuộc tấn công nào của Israel trong tương lai ở Lebanon, và về việc Israel chiếm đóng cái mà họ gọi là "khu vực an ninh" ở phía nam nước này.

- Anton Troianovski

Điều này có vẻ giống như khuôn mẫu, nhưng mỗi quốc gia đã bị buộc tội cố gắng can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, thường là bằng bạo lực. Ông Trump công khai kêu gọi những người biểu tình lật đổ chế độ Iran, và các đặc vụ Iran đã bị cáo buộc âm mưu ám sát tổng thống Mỹ.

- Luke Broadwater

Đây là một mốc thời gian rất ngắn. Các quan chức Mỹ lặng lẽ thừa nhận rằng một thỏa thuận cuối cùng có thể không đạt được trong giai đoạn này, đặc biệt là khi so sánh với các cuộc đàm phán kéo dài trước đó với Iran. Nhưng khung thời gian đầy tham vọng sẽ đặt ra một thỏa thuận cuối cùng tiềm năng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Hoa Kỳ, điều này có thể giúp tổng thống khi sự ủng hộ trong nước của ông giảm dần.

- Luke Broadwater

Bằng cách dỡ bỏ phong tỏa, Mỹ đang giải phóng Iran xuất khẩu trở lại từ các cảng của họ - và cũng có hàng hóa được chuyển đến nước này. Đó là một chiến thắng quan trọng, ngay lập tức đối với Iran, những người xuất khẩu chủ yếu sang Trung Quốc. Một khi doanh thu bắt đầu chảy trở lại, cuộc khủng hoảng kinh tế trước mắt của Iran sẽ được giải quyết. Nhưng Mỹ cũng sẽ mất một yếu tố đòn bẩy quan trọng trong các cuộc đàm phán hạt nhân, có nghĩa là Iran có thể có mọi động lực để đào sâu và khiến cuộc đàm phán trong vòng 60 ngày kéo dài đến nhiều tháng hoặc nhiều năm.

- David E. Sanger

Dòng chính ở đây là "không tính phí chỉ trong 60 ngày". Sau đó, Iran có thể áp đặt "phí", điều mà họ chưa bao giờ làm trước chiến tranh. Nói cách khác, những ngày đi lại tự do có thể đã kết thúc. Điều đó sẽ vi phạm một trong những tiêu chuẩn quan trọng được Ngoại trưởng Marco Rubio mô tả: thương mại trở lại điều kiện trước chiến tranh.

- David E. Sanger

Hôm thứ Tư, ông Trump  khẳng định rằng Mỹ sẽ không đầu tư vào quỹ tái thiết tiềm năng trị giá 300 tỷ USD cho Iran. Nhưng ông dường như để ngỏ khả năng các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư có thể cung cấp tiền. Đây là một vấn đề chính trị nhạy cảm đối với tổng thống, trong bối cảnh ông liên tục chỉ trích Tổng thống Barack Obama vì đã chuyển 1,7 tỷ USD tiền mặt cho Iran như một phần của thỏa thuận hạt nhân năm 2015 mà ông Trump đã rút khỏi.

- Anton Troianovski

Việc giảm bớt các biện pháp trừng phạt kinh tế có thể là điều duy nhất có thể thuyết phục Iran từ bỏ chương trình hạt nhân của họ. Đây là cơ sở cho thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015, trong đó đánh đổi việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt để lấy giới hạn nghiêm ngặt đối với hoạt động hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, những giới hạn đó được giới hạn trong tối đa 15 năm, và ông Trump nói rằng ông muốn những hạn chế lâu hơn - hoặc thậm chí vĩnh viễn - đối với chương trình hạt nhân của Tehran. Thách thức lớn từ đây sẽ là xác định “lịch trình đã được thỏa thuận” để thiết lập những lệnh trừng phạt nào mà Hoa Kỳ sẽ dỡ bỏ, và khi nào, khi Iran hoàn thành các cam kết hạt nhân của mình. Điều đó có thể đồng nghĩa với một quá trình dần dần, trong đó hai bên vốn không tin tưởng nhau sẽ luân phiên thực hiện các bước nhỏ tăng dần.

- Michael Crowley

Đây là đoạn duy nhất của thỏa thuận liên quan trực tiếp đến chương trình hạt nhân - nguyên nhân cốt lõi của cuộc chiến - và do đó có lẽ là quan trọng nhất. Đúng như dự đoán, nó mơ hồ về tất cả các điểm tranh cãi chính. Như từ "tái khẳng định" cho thấy, không có gì mới về lời hứa của Iran là không bao giờ tìm kiếm hoặc mua vũ khí hạt nhân. Nước này lần đầu tiên đưa ra cam kết đó vào năm 1970, khi phê chuẩn Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân, và đã lặp lại nó trong các đoạn mở đầu của thỏa thuận năm 2015 với chính quyền Obama.)

Đoạn này yêu cầu Iran phải “pha loãng” – về căn bản là làm giảm độ tinh khiết – khoảng 11 tấn vật liệu hạt nhân được làm giàu mà nước này đang sở hữu, bao gồm 970 pound được làm giàu đến 60%, gần đạt cấp độ chế tạo bom

. Nhưng nó không yêu cầu Iran từ bỏ vật liệu đó và vận chuyển nó ra khỏi đất nước. Iran đã chống lại lời kêu gọi giao nộp kho dự trữ. Nhưng họ đã làm chính xác điều đó vào năm 2015, khi theo thỏa thuận của Obama, họ đã gửi khoảng 97% kho dự trữ của Iran vào thời điểm đó cho Nga.

Điều đó để lại một số vấn đề lớn cần được giải quyết trong các cuộc đàm phán tiếp theo: liệu Iran có giữ nguyên liệu hạt nhân hay không, liệu họ có phải đóng cửa tất cả các cơ sở hạt nhân lớn của mình hay không, liệu họ có được phép tiếp tục làm giàu vật liệu mới hay đình chỉ công việc đó trong khoảng từ 13 đến 20 năm hay không. Trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại hôm Chủ nhật, ông Trump nói rằng Iran cũng sẽ đồng ý với một chế độ thanh sát mới, mạnh mẽ hơn nhiều. Nhưng điều đó cũng cần được đàm phán. Việc đề cập đến “nhu cầu hạt nhân của Iran” ám chỉ việc Iran khăng khăng giữ lại khả năng hạt nhân cho các nhu cầu hòa bình, sản xuất năng lượng — một cách để duy trì tiềm năng hạt nhân của nước này.

- David E. Sanger

Điều khoản này là một cách quan trọng để thiết lập một đường cơ sở rõ ràng cho các cuộc đàm phán. Nó hạn chế những cách rõ ràng nhất mà Mỹ và Iran có thể tiếp tục tranh giành lợi thế trong nỗ lực gây áp lực buộc bên kia phải nhượng bộ thêm. Đối với Iran, việc duy trì "hiện trạng" chương trình hạt nhân của họ tương đương với việc để lại các cơ sở hạt nhân bị đánh bom trong đống đổ nát và uranium của họ bị chôn vùi dưới đống đổ nát của các cuộc không kích.

- Michael Crowley

Điều khoản này đặc biệt đã gây ra cảnh báo cho những người cứng rắn với Iran, những người đã đặt câu hỏi tại sao ông Trump thậm chí nới lỏng một phần các biện pháp trừng phạt đối với ngành công nghiệp dầu mỏ của Iran, dường như là phần thưởng cho việc mở lại eo biển Hormuz. Mỹ sẽ "đánh đổi đòn bẩy kinh tế bền vững nhất của mình trước khi giai đoạn khó khăn nhất của cuộc đàm phán thậm chí còn chưa bắt đầu", Miad Maleki, một thành viên cấp cao tại Quỹ Bảo vệ Dân chủ theo đường lối cứng rắn viết.

- Michael Crowley

Như đã viết, phía Iran có quyền truy cập vào các khoản tiền bị đóng băng của họ - 24 tỷ đô la hoặc hơn - "sau khi thực hiện MOU này". Điều đó cho thấy tiền có thể bắt đầu chảy rất sớm, trước khi thỏa thuận tiếp theo được đàm phán. Điều khoản cho phép giải phóng số tiền này cho “bất kỳ người thụ hưởng cuối cùng nào” được ngân hàng trung ương Iran chỉ định là rất quan trọng, bởi vì nó có thể được hiểu là các quan chức quân đội hoặc tình báo Iran hoặc các thực thể kinh doanh nằm trong danh sách khủng bố hoặc bị trừng phạt có thể nằm trong số những người thụ hưởng.

- David E. Sanger

Việc hoàn thiện cách thức thực thi thỏa thuận có lẽ là phần quan trọng nhất của bất kỳ thỏa thuận nào. Một quan chức Hoa Kỳ cho biết phía Mỹ muốn bảo đảm tất cả các cam kết của Iran đều “có thể kiểm chứng được”.

- Luke Broadwater

Đoạn này là một dấu hiệu tốt cho thấy mức độ chắc chắn hoặc tạm thời của các phần khác nhau trong thỏa thuận, và nhấn mạnh rằng chương trình hạt nhân của Iran sẽ là trọng tâm chính của các cuộc đàm phán tiếp theo.

- Luke Broadwater

Thỏa thuận trong tương lai sẽ nhận được sự chấp thuận của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, như thỏa thuận Gaza của ông Trump đã làm vào năm ngoái. Nhưng với khoảng cách vẫn còn ngăn cách quan điểm của Iran và Mỹ về các vấn đề hạt nhân, một số nhà phân tích nghi ngờ ngày này sẽ không bao giờ đến. Thỏa thuận không đề cập đến trách nhiệm của ông Trump trong việc trình bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào cho Quốc hội.

— Anton Troianovski và David E. Sanger

----------------------

Thỏa thuận Mỹ-Iran: Một quan chức cấp cao của Hoa Kỳ đã tiết lộ văn bản của thỏa thuận, vạch ra các điều khoản tìm cách chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn, nhưng để lại các vấn đề phức tạp để đàm phán trong 60 ngày tới.

Bahrain trục xuất công dân: Trong cuộc chiến với Iran, Bahrain đã tước quyền công dân của 69 người, bao gồm cả trẻ em, cáo buộc họ không trung thành và khiến họ không có quốc tịch.

Vụ tấn công trường học Iran của Mỹ: Nhiều tháng sau, các quan chức Mỹ vẫn chưa công khai thừa nhận trách nhiệm về cái chết của các nạn nhân hoặc công bố báo cáo về kết quả điều tra vụ tấn công khiến 175 người thiệt mạng, chủ yếu là trẻ em. Tổng thống Trump cho biết cuộc điều tra vẫn đang tiếp diễn.

Phản ứng của Israel: Thủ tướng Benjamin Netanyahu cho rằng ông không cảm thấy bị ràng buộc bởi thỏa thuận ngừng bắn và nói rằng ông không có ý định rút quân khỏi nước láng giềng Lebanon - một yêu cầu quan trọng của Iran trong các cuộc đàm phán với Hoa Kỳ.

-------------

_ Trần H Sa lược dịch từ The New York Times.... 18/6/2026.