TRẦN H SA

Tin tức....28 Tháng Sáu, 2026 ... The New York Times via DNYUZ.

Mỹ và Iran đang đàm phán để chấm dứt chiến tranh. Tình hình hiện tại như sau:

Mỹ và Iran đã liên tục tấn công lẫn nhau trong vài ngày qua, làm xói mòn hy vọng về một nền hòa bình lâu dài ở Trung Đông - hoặc thậm chí nhanh chóng trở lại  bình thường - bất chấp một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh vào đầu tháng này.

Các lực lượng Mỹ đã bắn phá các địa điểm của Iran trong đêm từ thứ Bảy đến Chủ nhật để trả đũa việc Iran bắn vào các tàu thương mại đi ngang qua eo biển Hormuz, quân đội cho biết.

Vài giờ sau, chính phủ Bahrain và Kuwait báo cáo đã bắn hạ một loạt tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái của Iran. Không có báo cáo ngay lập tức về thiệt hại lớn hoặc thương vong.

Các cuộc tấn công lặp đi lặp lại đã nhấn mạnh rằng các thỏa thuận làm nền tảng cho lệnh ngừng bắn giữa Hoa Kỳ và Iran vẫn còn mơ hồ và mong manh.

Và các cuộc đàm phán về một thỏa thuận cuối cùng nhằm kềm chế chương trình hạt nhân của Iran vẫn bị đình trệ sau một vòng đàm phán giữa Phó Tổng thống JD Vance và các nhà lãnh đạo Iran tại Thụy Sĩ hồi đầu tháng này.

Tại sao Mỹ và Iran lại đụng độ?

Tổng thống Trump ca ngợi thỏa thuận ngừng bắn mà ông đã ký với Iran hai tuần trước, nói rằng nó sẽ mang lại hòa bình và an ninh cho toàn khu vực. Thỏa thuận được cho là sẽ chấm dứt cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran bằng cách hoãn các vấn đề khó khăn nhất, như chương trình hạt nhân của Iran, sẽ được đàm phán trong hai tháng đàm phán trong tương lai.

Thành tựu chính của thỏa thuận là thỏa thuận ngừng bắn, mà ông Trump hy vọng cũng sẽ chấm dứt sự bóp nghẹt của Iran đối với eo biển Hormuz, một trong những đường dẫn dầu khí quan trọng nhất thế giới.

Iran đã phong tỏa eo biển này sau khi Mỹ và Israel tấn công eo biển này vào cuối tháng Hai.

Hôm thứ Năm, Iran đã bắn phá Ever Lovely, một tàu container đi ngang qua eo biển Hormuz gần nước láng giềng Oman. Cuộc tấn công xảy ra vài giờ sau khi Iran cảnh báo các tàu rằng họ chỉ có thể đi qua bằng vùng biển của họ; nhiều người đã xử dụng tuyến đường thay thế gần Oman.

Các lực lượng Mỹ đã đáp trả bằng một loạt tấn công vào hôm thứ Sáu, dẫn đến các cuộc tấn công của Iran bằng máy bay không người lái vào hôm thứ Bảy nhằm vào một tàu khác, tàu Kiku mang cờ Panama, và vào Bahrain, một đồng minh của Mỹ. Cả hai vụ tấn công đều bị đổ lỗi rộng rãi cho Iran.

Các quan chức Iran không xác nhận hoặc phủ nhận việc tấn công cả hai tàu. Iran thường xuyên tấn công các nước Ả Rập vùng Vịnh trong cuộc chiến, nói rằng họ đang nhắm mục tiêu vào các cơ sở quân sự của Mỹ hoặc các tài sản khác của Mỹ trên lãnh thổ của các nước này.

Chủ nhật sau đó chứng kiến một đợt tấn công mới.

Các lực lượng Mỹ đã bắn phá các mục tiêu quân sự của Iran để trả đũa cuộc tấn công vào Kiku. Vài giờ sau, Iran cho biết họ đã bắn vào các căn cứ của Mỹ ở Kuwait và Bahrain; Không có báo cáo về thương vong hoặc thiệt hại nghiêm trọng.

Điều gì đang xảy ra ở eo biển Hormuz?

Chính quyền Trump hy vọng thỏa thuận với Iran sẽ mở lại tuyến đường thủy và giảm giá năng lượng vốn tăng vọt do chiến tranh gây ra. Trong những ngày trước các cuộc tấn công gần đây nhất, eo biển này đã chứng kiến việc di chuyển của các tàu gia tăng đáng kể, nhiều trong số đó chở dầu của Iran.

Nhưng thỏa thuận mà chính quyền Trump ký với Iran đã khiến tương lai của eo biển trở nên không chắc chắn.

Theo biên bản ghi nhớ, Iran nên cung cấp "việc đi lại an toàn cho các tàu thương mại mà không tính phí cvòng hỉ trong 60 ngày". Sau đó, Iran sẽ "tiến hành đối thoại" với Oman về "quản lý  và các dịch vụ hàng hải trong tương lai" ở eo biển này.

Ông Trump đã khẳng định rằng eo biển này sẽ "miễn phí vĩnh viễn". Tuy nhiên, Iran cho biết họ đang thảo luận về việc áp đặt phí quá cảnh đối với các tàu, nhấn mạnh "quyền chủ quyền đối với lãnh hải của họ ở eo biển Hormuz".

Đó sẽ là một công cụ kiếm tiền tiềm năng cho chính phủ Iran đang thiếu tiền mặt, và khác xa so với hiện trạng trước chiến tranh, khi các tàu thuyền được tự do đi qua eo biển.

Đối với Iran, eo biển này cũng là một nguồn đòn bẩy mạnh mẽ trong các cuộc đàm phán với Mỹ

Ali Bahreini, đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc ở Geneva, cho biết đất nước của ông đã chuẩn bị đóng cửa eo biển Hormuz để đạt được một thỏa thuận về tương lai  chương trình hạt nhân của họ.

Ông nói."Tất cả chúng ta đều nhận ra nền kinh tế thế giới không thể chịu đựng được tác động của việc đóng cửa eo biển Hormuz".

Lệnh ngừng bắn có thể duy trì được không?

Hoa Kỳ và Iran đã tăng cường luận điệu của họ trong những ngày gần đây, cáo buộc nhau vi phạm lệnh ngừng bắn. Nhưng trong khi cả hai dường như đang thử nghiệm lằn ranh đỏ của nhau và đưa ra các mối đe dọa, các nhà phân tích cho rằng cả hai dường như không háo hức quay trở lại  chiến tranh toàn diện.

Đối với ông Trump, rõ ràng  việc quay trở lại một cuộc chiến vốn không được ưa chuộng rộng rãi ở trong nước, chia rẽ cơ sở bỏ phiếu của đảng Cộng hòa và đẩy giá nhiên liệu lên cao trong năm bầu cử sẽ dẫn đến những bất lợi.

Iran cũng có thể thấy ít lợi ích khi quay trở lại chiến tranh.

Các chuyên gia nói rằng các nhà lãnh đạo của họ tự coi mình là người chiến thắng trong cuộc chiến, đã buộc Hoa Kỳ phải từ bỏ những lời kêu gọi ban đầu của ông Trump về sự sụp đổ của chế độ Iran và "đầu hàng vô điều kiện"..

Nhưng việc không muốn chiến tranh toàn diện không có nghĩa là hai nước sẽ có thể đạt được thỏa thuận cuối cùng về chương trình hạt nhân của Iran, được quy định trong thỏa thuận ngừng bắn trong tháng này.

Ông Vance đã gặp trưởng đoàn đàm phán của Iran, Mohammad Bagher Ghalibaf, tại Thụy Sĩ hồi đầu tháng này để đàm phán. Nhưng kể từ đó, có rất ít thông tin về những tiến bộ, nếu có, đã đạt được giữa hai bên.

Chúng ta đã đi đến những ngày này như thế nào? Dưới đây là một số sự kiện chính kể từ khi cuộc chiến giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran bắt đầu:

Ngày 28 tháng 2: Hoa Kỳ và Israel cùng nhau tiến hành các cuộc không kích vào Iran, điều mà ông Trump nói sẽ biến đổi Trung Đông và chấm dứt mối đe dọa từ cái mà ông gọi là "chế độ độc tài độc ác, cực đoan".

Ngày 1 tháng 3: Nhóm chiến binh Hezbollah của Lebanon do Iran hậu thuẫn kéo Lebanon vào cuộc xung đột, bắn tên lửa về phía Israel để trả đũa vụ giết chết nhà lãnh đạo tối cao của Iran.

Đầu tháng Ba: Các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran vào các cơ sở dầu mỏ và tàu chở dầu đã đóng cửa eo biển Hormuz một cách hiệu quả.

Ngày 7 tháng Tư: Hoa Kỳ và Iran tuyên bố ngừng bắn hai tuần.

Ngày 12 tháng Tư: Các cuộc đàm phán Mỹ-Iran kết thúc mà không có thỏa thuận nào khi hai bên không thỏa hiệp về các điểm chính, bao gồm kho dự trữ uranium làm giàu của Iran và mở lại eo biển Hormuz.

Ngày 13 tháng Tư: Hoa Kỳ bắt đầu phong tỏa các cảng của Iran.

Ngày 16 tháng Tư: Israel đồng ý ngừng bắn 10 ngày với Hezbollah ở Lebanon, sau đó được gia hạn.

Ngày 7 Tháng Sáu : Israel tấn công một khu phố ở ngoại ô Beirut, nơi Hezbollah từ lâu đã nắm quyền kiểm soát. Iran trả đũa bằng các cuộc tấn công tên lửa đạn đạo đầu tiên vào Israel kể từ khi ngừng bắn.

Ngày 15 tháng Sáu: Hoa Kỳ và Iran ký một biên bản ghi nhớ được cho là sẽ ngừng giao tranh trong 60 ngày.

Ngày  21 Tháng Sáu : Vòng đàm phán đầu tiên bắt đầu ở Thụy Sĩ.

-----------

_ Tường trình  được đóng góp bởi Jenny Gross, Erika Solomon, Neil MacFarquhar, Jim Tankersley, Lara Jakes, David M. Halbfinger và Natan Odenheimer.

_ Trần H Sa lược dịch từ The New York Times via DNYUZ... 29/6/2026.