Nhật Bản và Philippines thử nghiệm Tập về Đài Loan khi ông Trump rón rén nhẹ nhàng.
Tổng thống Mỹ Trump gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và tham dự tiệc chiêu đãi cấp nhà nước © Hình ảnh Getty.
Bloomberg News...04 tháng 6 / 2026....Bloomberg via MS N
(Bloomberg) - Khi chính quyền Trump giảm bớt tông điệu công khai về Đài Loan, các đồng minh chủ chốt của Mỹ là Nhật Bản và Philippines đang trở nên mạnh mẽ hơn trong việc thách thức Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình về vấn đề nhạy cảm nhất của ông ta.
Các nhà lãnh đạo Nhật Bản và Philippines đã gợi ý trong những tháng gần đây rằng quốc gia của họ có thể sẽ bị lôi kéo vào bất kỳ cuộc chiến nào về Đài Loan, những nhận xét khiến Bắc Kinh khó chịu. Hai bên cũng đã chuyển sang làm sâu sắc thêm quan hệ quân sự, tuần trước đã đồng ý nâng cao mối quan hệ của họ và mở một loạt các cuộc đàm phán về quốc phòng.
Sự liên kết ngày càng sâu sắc đó trái ngược với sự nhấn mạnh của Washington về cách tiếp cận "im lặng" hơn đối với Đài Loan. Tại hội nghị thượng đỉnh ở Bắc Kinh vào tháng trước, Tổng thống Donald Trump đã ủng hộ tầm nhìn của Tập Cận Bình về "ổn định chiến lược" trong quan hệ song phương, và lặp lại một số quan điểm của ông về nền dân chủ tự trị. Sau đó, tại một diễn đàn an ninh ở Singapore vào cuối tuần trước, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã trở thành người đứng đầu Ngũ Giác đài đầu tiên trong hơn một thập kỷ tránh đề cập đến Đài Loan trong bài phát biểu của mình.
Raymond Powell, một đại tá Không quân Mỹ đã nghỉ hưu, người thành lập SeaLight Foundation, một sáng kiến minh bạch hàng hải, cho biết, "Nhật Bản và Philippines đã tiến nhanh trong việc xây dựng một mạng lưới đối tác rộng lớn hơn. Nếu Bắc Kinh định vũ khí hóa các thị trường và không gian biển, các nước láng giềng của họ phải đáp trả bằng cách dệt một mạng lưới dày đặc hơn, linh hoạt hơn để làm phức tạp các tính toán chiến lược của Trung quốc".
Mặc dù ông Hegseth nói rằng chính sách của Mỹ đối với Đài Loan không thay đổi và sự thay đổi duy nhất là trong giọng điệu, nhưng vẫn chưa rõ liệu ông Trump có tiếp tục gói vũ khí trị giá 14 tỷ USD cho Đài Loan hay không. Ông Trump đã phá vỡ tiền lệ gọi thỏa thuận vũ khí này là một "con bài mặc cả".
Hôm thứ Tư, Ngoại trưởng Macro Rubio cho biết việc bán vũ khí không bị giữ lại mà "chỉ đang được xem xét" trong một phiên điều trần của Ủy ban Đối ngoại Hạ viện.
Khi số phận của thỏa thuận đó vẫn chưa được giải quyết, các nhà lãnh đạo ở Tokyo và Manila đang thử nghiệm xem hai nước có thể đi xa đến đâu trong việc hợp tác về các vấn đề quốc phòng, mà không gây ra phản ứng mạnh mẽ từ Bắc Kinh.
Thỏa thuận tuần trước đã mở ra các cuộc đàm phán về hiệp ước chia xẻ thông tin quân sự và giải quyết biên giới trên biển của họ, dựa trên các thỏa thuận trước đó để giảm bớt các cuộc tập trận chung và chia xẻ nguồn cung cấp. Những động thái này được đưa ra sau những nhận xét của Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. vào tháng trước rằng đất nước của ông có thể sẽ bị lôi kéo vào bất kỳ cuộc xung đột nào ở Đài Loan do nó gần hòn đảo, lặp lại những bình luận tương tự vào tháng 11 của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi.
 | |
| Các cuộc đàm phán biên giới Nhật Bản-Philippines sẽ bao gồm các vùng đặc quyền kinh tế mà Bắc Kinh cũng tuyên bố © Sáng kiến Minh bạch Hàng hải Châu Á của CSIS, Cảnh sát biển Nhật Bản. |
Trung Quốc đã đáp trả bằng sự phẫn nộ trong cả hai trường hợp. Bắc Kinh tuyên bố hòn đảo tự trị là lãnh thổ của họ, một lập trường mà Đài Bắc bác bỏ.
Phản ứng của Trung Quốc đối với Tokyo đặc biệt gay gắt. Sau khi bà Takaichi gợi ý vào năm ngoái rằng một cuộc khủng hoảng eo biển Đài Loan có thể dẫn đến một "tình huống đe dọa sự sống còn của Nhật bản", Bắc Kinh đã đưa ra các biện pháp trừng phạt kinh tế, chính trị và đóng băng các cuộc trao đổi chính thức, yêu cầu bà rút lại các bình luận.
Các cuộc đàm phán biên giới Nhật Bản-Philippines đặc biệt khiến Trung Quốc tức giận, vì các cuộc đàm phán sẽ bao gồm vùng biển phía đông Đài Loan, nơi mà Bắc Kinh cũng tuyên bố quyền kinh tế và thềm lục địa. Hôm thứ Hai, Trung Quốc đã cử các tàu Cảnh sát biển tuần tra phía đông Đài Loan để thể hiện "quyền tài phán" trên thực tế, cảnh báo về các biện pháp đối phó "chưa từng có" nếu các cuộc đàm phán tiếp tục.
Đài truyền hình nhà nước Trung Quốc CCTV cáo buộc hai quốc gia Nhật - Phi "thông đồng" để theo đuổi mục đích riêng của họ. Theo lời nói của Bắc Kinh, Nhật Bản đang tận dụng Philippines để kềm chế Trung Quốc, trong khi Manila đang tìm kiếm các cam kết an ninh lớn hơn, viện trợ quân sự và nhiều con bài mặc cả hơn ở Biển Đông đang tranh chấp.
Nhật Bản và Philippines đã đưa ra các cuộc đàm phán khác nhau. Ông Marcos cho biết các bước này nhằm duy trì trật tự hàng hải dựa trên luật lệ và xây dựng lòng tin, trong khi bà Takaichi coi mối quan hệ sâu sắc hơn là công việc của các quốc gia có cùng chí hướng để đối phó với những thách thức không xác định trong môi trường toàn cầu đang thay đổi.
Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. thăm Nhật Bản © Bloomberg
Trung Quốc cũng nổi giận trước mối quan hệ ngày càng sâu sắc của Nhật Bản với NATO. Một phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nhật Bản hôm thứ Hai đã chỉ trích kế hoạch của Nhật Bản gửi bốn nhân viên Lực lượng Phòng vệ đến một trụ sở huấn luyện của NATO ở Đức - lần đầu tiên họ làm như vậy - là bằng chứng cho thấy nước này đang theo đuổi "tái quân sự hóa hết công suất".
Nhật Bản và Philippines đã ký các thỏa thuận để hợp lý hóa hậu cần và giảm bớt các cuộc tập trận chung, cộng với một thỏa thuận riêng để làm cho các nguồn cung cấp quân sự có khả năng tương tác tốt hơn. Nhật Bản hiện đang nắm giữ các thỏa thuận chia xẻ thông tin với Mỹ, Hàn Quốc, Ấn Độ và NATO, cùng những nước khác.
Những nỗ lực này cũng nhấn mạnh cách mà các đồng minh của Mỹ đang điều hướng cách tiếp cận "Nước Mỹ trên hết" của Trump, điều này ngày càng khiến họ phải tự lo cho mình.
Yoichiro Sato, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Ritsumeikan Châu Á Thái Bình Dương, cho biết Nhật Bản đang "bị kẹp" giữa những cáo buộc của Trung Quốc và yêu cầu của Mỹ về chi tiêu quốc phòng lớn hơn, những áp lực mà ông Trump đã áp dụng cho các đồng minh ở cả châu Âu và châu Á.
Ông nói, "Chừng nào Mỹ còn nắm giữ một ‘đòn bẩy’ đáng tin cậy, Nhật Bản sẽ không phải nghe những lời lẽ chống Trung Quốc gay gắt từ phía Mỹ. Vấn đề là sự suy giảm sức mạnh tương đối của Mỹ trong việc khai triển lực lượng ở Đông Á. Lấp đầy khoảng trống do cam kết không đầy đủ của Mỹ để lại là lý do chính".
.Mỹ, Nhật Bản, Philippines tổ chức diễn tập phản đổ bộ với hỏa lực thật © Nhiếp ảnh gia: Ezra Acayan / Getty Images
Tình cảm này cũng sâu sắc ở Manila. Rommel Ong, một chuẩn đô đốc đã nghỉ hưu trong Hải quân Philippines, cho biết mục tiêu của người dân Philippines là "bảo vệ vị thế phòng thủ của chúng tôi trước những cú sốc từ các chính sách của Mỹ, sự hiện diện giảm sút ở Đông Á và các cam kết toàn cầu".
Ông Ong nói thêm, các cuộc đàm phán biên giới sẽ "cung cấp một khuôn mẫu mang tính cấu trúc cho các cuộc tuần tra chung giữa hai quốc gia", ảnh hưởng đến ý định của Trung Quốc trong việc kiểm soát eo biển chiến lược Bashi giữa Đài Loan và Philippines.
Nếu những hoạt động như vậy trở nên thường xuyên, khả năng xảy ra các vụ bùng phát xung đột ngoài ý muốn có thể sẽ tăng lên. Các nhà phân tích cảnh báo rằng áp lực nhiều hơn của Trung Quốc, nếu không có sự kềm chế nào từ Bắc Kinh hoặc cam kết cứng rắn hơn từ Washington, có nguy cơ làm sâu sắc thêm tình thế tiến thoái lưỡng nan về an ninh mang nét kinh điển, trong đó các động thái phòng thủ của mỗi bên khiêu khích bên kia.
Hiện tại, Bắc Kinh dường như cảnh giác với phản ứng thái quá.
"Những nỗ lực của Nhật Bản nhằm xây dựng mối quan hệ an ninh và quân sự chặt chẽ hơn với các nước trong khu vực và NATO đã diễn ra trong vài năm", Zhu Feng thuộc Trường Nghiên cứu Quốc tế của Đại học Nam Kinh nói, gọi đó là kết quả tự nhiên của sự thay đổi cán cân quyền lực. Ông cảnh báo, sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa Nhật Bản và Philippines "sẽ là một phép thử cho sự kiên nhẫn chiến lược của Trung Quốc".
(Cập nhật bình luận của Rubio về việc bán vũ khí cho Đài Loan.)
------------------
_ Bloomberg News...04 tháng 6 / 2026.
_ Trần HSa lược dịch từ Bloomberg via MSN.....04/6/2026.