TRẦN H SA

Tác giả Katrin Bennhold...29 Tháng Sáu , 2026... The New York Times via DNYUZ.

Khi Mỹ bắt giữ tổng thống độc tài của Venezuela trong một cuộc đột kích vào tháng Giêng và yêu cầu sự trung thành từ người kế nhiệm , Tổng thống Trump có lẽ đã hình dung mọi mặt tích cực từ việc biến Venezuela thành một quốc gia được bảo hộ - ví dụ như kiểm soát dầu mỏ của đất nước này, và cơ hội loại bỏ các đối thủ như Trung Quốc ra khỏi lãnh thổ Venezuela.

Điều mà ông có lẽ không lường trước được là sự tàn phá của hai trận động đất liên tiếp đã dẫn đến thảm họa thiên nhiên tồi tệ nhất ở Venezuela trong nhiều thập kỷ. Hôm nay tôi viết về việc thảm kịch của Venezuela cũng đã trở thành vấn đề của nước Mỹ như thế nào.

Bây giờ Mỹ nợ Venezuela những gì?

Thiên tai xảy ra chẳng bao giờ là thời điểm tốt. Nhưng đối với Venezuela, các trận động đất 7,2 và 7,5 độ richter liên tiếp vào tuần trước xảy ra vào một thời điểm đặc biệt khó khăn.

Venezuela đã trải qua vài thập kỷ đầy thảm họa. Giá dầu giảm, quản lý kinh tế yếu kém, tham nhũng và các lệnh trừng phạt đã biến một quốc gia giàu có trước đây thành một quốc gia có hệ thống y tế công cộng tồi tệ, lưới điện ọp ẹp và tỷ lệ lạm phát cao nhất thế giới.

Nước này cũng đã trải qua sáu tháng hỗn loạn. Vào tháng Giêng, Hoa Kỳ bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro. Trong những tháng kể từ đó, Venezuela đã biến thành một quốc gia chư hầu - chính quyền Trump kiểm soát hầu hết doanh thu xuất khẩu của nước này qua một tài khoản Citibank ở New York - dưới sự lãnh đạo của một người phụ thuộc vào Mỹ để duy trì quyền lực, nhưng cũng được cho là sẽ tổ chức các cuộc bầu cử tự do trong tương lai.

Kết quả là một quá trình cứu trợ thiên tai phức tạp, được định hình bởi chính trị và bị trì trệ  bởi một nhà nước kém hiệu quả với ít nguồn lực. Các trận động đất đã giết chết hơn 1.700 người - một con số thương vong rất có thể sẽ tăng đáng kể trong vài ngày tới. Chúng đã trở thành một phép thử đối với chính phủ mới của đất nước này, và mối quan hệ mới của nước này với Hoa Kỳ; Vài tuần tới sẽ tiết lộ rất nhiều điều về hướng đi của sự sắp xếp mới kỳ lạ này.

“Những gì sắp tới sẽ khó khăn hơn”

Chính quyền Trump đã liên tục coi Venezuela là một trong những thành công lớn trong chính sách đối ngoại của mình. Họ đã lật đổ Maduro chỉ sau một đêm; dầu mỏ bắt đầu được vận chuyển; người dân Venezuela “hạnh phúc”. (Ngay cả sau khi động đất xảy ra, tổng thống Mỹ vẫn nhắc đến dầu mỏ của Venezuela trong một bài phát biểu, lưu ý rằng “chúng ta đã lấy đi hàng triệu thùng dầu, và chúng ta đã trả giá cho cuộc chiến gấp nhiều lần”).

Và ngay sau trận động đất, chính phủ Mỹ đã nhanh chóng hứa hỗ trợ. Ngoại trưởng Marco Rubio nhanh chóng cam kết điều mà ông gọi là "phản ứng của toàn bộ chính phủ".

Ông nói, "Nó sẽ rất lớn; nó sẽ nhanh chóng; và nó sẽ có hiệu quả," 

Chính quyền đã tổ chức một đội ứng phó hỗ trợ thảm họa với hơn 250 người, bao gồm ba đội tìm kiếm và cứu nạn. Họ đã khai triển một tàu hải quân để cung cấp hỗ trợ y tế. Và cho đến nay họ đã hứa tổng cộng 300 triệu đô la cho các nỗ lực viện trợ.

Tôi đã nói chuyện với đồng nghiệp của tôi, Anatoly Kurmanaev, người đang ở Venezuela.  Anatoly nói với tôi, "Tóm lại, giờ đây Trump phải chứng minh bằng hành động chứ không chỉ bằng lời nói, Ông ấy cứ nói mãi về việc Venezuela là một thành công lớn đối với Mỹ.” Câu chuyện đó, ông nói, sắp trở nên phức tạp hơn nhiều.

Hoa Kỳ chỉ cung cấp một phần nhỏ số tiền mà Venezuela cần sau động đất. Như đồng nghiệp của tôi Simon Romero báo cáo, ước tính thiệt hại kinh tế từ trận động đất dao động từ 10 tỷ đến 100 tỷ USD. Đặt những ước tính đó vào bối cảnh, 10 tỷ USD tương đương với 10% tổng sản lượng kinh tế hàng năm của Venezuela, Simon viết.

Hiện tại, công tác ứng phó thảm họa vẫn đang trong giai đoạn tìm kiếm, cứu hộ và khắc phục. Nó rất nghiệt ngã, nhưng nó cũng đơn giản về mặt chính trị, Anatoly nói với tôi.

Ông nói,"Mọi người đều có cùng một mục tiêu: Cứu người. Điều gì xảy ra tiếp theo khó hơn. Làm thế nào để bạn xây dựng lại? Bạn làm việc với ai? Bạn trao quyền cho ai?"

Tại Venezuela, cuộc đấu tranh giành quyền điều hành đất nước vẫn đang tiếp diễn. Và hậu quả của trận động đất chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến cuộc đấu tranh này.

Một quốc gia suy yếu trầm trọng.

Tuần trước, đồng nghiệp của tôi, Frances Robles, đã kể một câu chuyện đầy ý nghĩa.

Đảng đối lập Venezuela đã huy động các tình nguyện viên để thu gom các vật phẩm quyên góp như tã, nước đóng chai và quần áo đã qua xử dụng cho những người sống sót sau trận động đất thì gặp phải một trở ngại bất ngờ: Cảnh sát Quốc gia.

Các sĩ quan cảnh sát đã cố gắng đóng cửa một trung tâm quyên góp ở bang Portuguesa, một lãnh đạo đối lập nói với Frances, nói rằng tất cả các khoản quyên góp phải được chuyển qua chính phủ. Ở những nơi khác cũng vậy, các cuộc vận động từ thiện do phe đối lập tổ chức không thể treo biển có nội dung "Trung tâm quyên góp", bởi vì những từ đó được dành riêng cho các địa điểm tiếp nhận được chính phủ cho phép  - một dấu hiệu cho thấy các nỗ lực ứng phó với động đất đã trở nên bị chính trị hóa như thế nào.

Venezuela, nếu không muốn nói là một quốc gia thất bại, thì cũng là một quốc gia suy yếu trầm trọng. Và các trận động đất đã phơi bày điều đó, Anatoly nói. Phản ứng của chính phủ rất tồi tệ. Mọi người đang tức giận.

Tổng thống Delcy Rodríguez, người tiếp quản với sự chúc phúc của Mỹ sau khi Maduro bị lật đổ vào tháng Giêng, chưa bao giờ được lòng dân và bây giờ thậm chí còn ít hơn.

Hoa Kỳ dường như chưa bao giờ thực sự quan tâm đến việc khôi phục nền dân chủ ở Venezuela. Thay vì yêu cầu thay đổi chế độ, áp đặt các cuộc bầu cử hoặc ủng hộ nhà lãnh đạo đối lập lưu vong và là người đoạt giải Nobel hòa bình, María Corina Machado, Mỹ ủng hộ tính liên tục và ổn định dưới thời Rodríguez.

Tuy nhiên, sau  cuộc khủng hoảng nhân đạo đã gây ra sự tức giận mới đối với chính phủ, họ thậm chí có thể không đạt được điều đó. Hoặc có thể - nhưng có thể họ phải trả giá.

Thông tin mới nhất từ Venezuela: Cuộc tìm kiếm những người sống sót ngày càng trở nên tuyệt vọng khi vào ngày hôm qua một dư chấn khác làm rung chuyển khu vực. Các gia đình đã bắt đầu chôn cất những người thân yêu, nhưng số người chết có thể mất nhiều tuần mới được xác định.

----------------

_ Tác giả Katrin Bennhold... 

_ Trần H Sa lược dịch từ The New York Times via DNYUZ. ...30.Tháng Sáu, 2026...