Mọi người đang chờ đợi kế hoạch Gaza của Trump tiêu tùng

 Hội đồng Hòa bình đã được tiết lộ là có sai sót đến mức hoàn toàn không thể hoạt động được.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tạo dáng bên cạnh một tấm biển tại hội nghị thượng đỉnh của các nhà lãnh đạo thế giới về việc chấm dứt chiến tranh Gaza, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn và hoán đổi tù nhân-con tin do Mỹ làm trung gian giữa Israel và Hamas, ở Sharm el-Sheikh, Ai Cập, ngày 13/10/2025. REUTERS/Suzanne Plunkett/Pool.

Tác giả Vohra-Anchal....05 Tháng Sáu, 2026.... Foreign Policy.

Hồi tháng 10, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã giúp bảo đảm một lệnh ngừng bắn giữa Hamas và Israel - và trong bối cảnh được nhiều người phô trương - ông đã công bố một kế hoạch 20 điểm như là kế hoạch chi tiết để giải quyết cuộc xung đột dai dẳng. Vào thời điểm đó, Israel đang tuyệt vọng với việc đưa con tin trở về, và Hamas cũng tuyệt vọng trước việc mong chấm dứt cuộc ném bom không ngừng vào Dải Gaza. Tuy nhiên, cả hai đều không có ý định từ bỏ các yêu cầu tối đa của họ, cũng như không muốn làm phiền tổng thống Mỹ, người quyết tâm giành chiến thắng.

Họ đồng ý với kế hoạch của Trump, mỗi bên đều có sự hiểu biết riêng. Israel sẽ rút lui về ở một đường ranh giới đã được thỏa thuận và vẫn giữ quyền kiểm soát khoảng 53% Gaza, và chỉ cho phép tái thiết môi trường bị tàn phá sau khi Hamas giải giáp vũ khí, và Hamas sẽ thảo luận về việc giải giáp một khi có một lộ trình rõ ràng hướng tới một nhà nước Palestine trong tương lai. Cả hai bên đều chưa sẵn sàng nhượng bộ trước. Kế hoạch không nêu rõ trình tự thực hiện 

Đây không phải là lỗ hổng duy nhất của kế hoạch. Họ cũng nói rằng một "quá trình phi quân sự hóa Gaza" sẽ diễn ra dưới sự giám sát của các giám sát viên độc lập, "thông qua một quá trình giải giáp vũ khí đã được thỏa thuận". Nhưng họ không nói rõ ai sẽ là những người giám sát hoặc quá trình đó sẽ như thế nào: liệu Hamas có từ bỏ vũ khí hạng nặng trước hay từ bỏ vũ khí nhỏ, đường hầm và các cơ sở sản xuất vũ khí của họ.

Sự nhầm lẫn này là trọng tâm trong tiến trình chậm chạp của Ủy ban Hòa bình do Trump lãnh đạo mà được cho là sẽ chấm dứt cuộc xung đột ở Gaza. Trong khi ông Trump bị phân tâm bởi cuộc chiến ở Iran, người dân ở Gaza tiếp tục không có lựa chọn nào khác ngoài việc sống trong những điều kiện tồi tệ.

Một nhiệm vụ quan trọng của hội đồng là thành lập một lực lượng ổn định quốc tế  - quân đội từ Ả Rập, châu Âu và thậm chí một số nước châu Á như Indonesia - để quản lý an ninh trong khu vực này. Nói cách khác, một lực lượng quốc tế được kỳ vọng sẽ giải giáp Hamas bằng vũ lực nếu cần thiết.

Không một binh sĩ nào đổ bộ xuống Gaza; Lực lượng Ổn định Quốc tế vẫn chỉ là một ý tưởng, không phải là một lực lượng trên thực địa. "Không ai muốn làm công việc chiến đấu với Hamas thay cho chúng tôi", Eran Lerman, một đại tá tình báo đã nghỉ hưu và là cựu phó cố vấn an ninh quốc gia Israel, hiện là phó chủ tịch Viện Chiến lược và An ninh Jerusalem, nói với Foreign Policy.

Nickolay Mladenov, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Bulgaria, được bổ nhiệm làm đại diện cấp cao của hội đồng quản trị và lãnh đạo một cơ quan kỹ trị mới của Palestine có tên là Ủy ban Quốc gia về Quản lý Gaza (NCAG). Trang web của cơ quan này tuyên bố rằng họ dự kiến sẽ quản lý "các dịch vụ công cộng hàng ngày" trong khu vực này và được nhiều người coi là chính phủ lưu vong của Gaza  trên thực tế. Nhưng trong nhiều tháng, phái đoàn đã mòn mỏi trong một khách sạn ở Cairo và thậm chí còn không bước vào Gaza.

Muhammad Shehada, một thành viên thỉnh giảng tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR), nói rằng Hamas nghi ngờ Mladenov đang làm việc dưới áp lực của Israel và đã cố tình cấm Ủy ban Quốc gia  Quản lý Gaza đến thăm Gaza - để trì hoãn quá trình tái thiết và tiến trình chính trị, cho đến khi Hamas giải giáp vũ khí. Vào tháng Ba, Basem Naim, một thành viên của văn phòng chính trị ra quyết định của Hamas, đã đăng trên X rằng Mladenov muốn đạt được "mục đích của riêng họ" với cái giá phải trả là người dân Palestine "để làm hài lòng người Mỹ và Israel".

Trong khi đó, người Gaza bị nhồi nhét trong không gian chưa bằng một nửa  mà họ có trước cuộc xung đột. Các lực lượng Israel đã xâm phạm nhiều vùng đất hơn kể từ khi ngừng bắn và vượt ra ngoài cái gọi là lằn ranh vàng - một ranh giới được phân định bởi các khối bê tông màu vàng ngăn cách 53% Gaza do Israel kiểm soát, tách khỏi lãnh thổ do Hamas kiểm soát.

Họ đã mở rộng để chiếm thêm khoảng 11% lãnh thổ và hiện kiểm soát 64% Gaza. Rìa của khu vực mới do Israel kiểm soát được đánh dấu trên bản đồ là "đường màu cam" và một ranh giới thực tế mới. Các tổ chức cứu trợ yêu cầu sự chấp thuận trước của Israel để cung cấp viện trợ cho những người sống giữa đường màu vàng và đường màu cam - một vùng đệm mở rộng của Israel.

Và vào cuối tháng 5, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết ông đã chỉ đạo các lực lượng Israel chiếm hơn 70% Gaza, làm tăng thêm nghi ngờ rằng Israel nhắm đến việc mở rộng và chiếm đóng lãnh thổ này.

Ngoài ra, các nhà hoạt động chỉ ra việc trục xuất người Palestine là một phần của chính sách nhà nước Israel. Gisha, một nhóm pháp lý của Israel ủng hộ quyền tự do đi lại của người Palestine, và Adalah - một trung tâm pháp lý khác về quyền của người Ả Rập ở Isreal - đã ghi lại các khía cạnh khác nhau trong cuộc sống ở Gaza. Vào tháng Hai, họ đã gửi một lá thư cho chính quyền Israel yêu cầu "chấm dứt ngay lập tức" điều mà họ mô tả là "quấy rối và hạn chế một cách bất hợp pháp bằng việc áp đặt đối với cư dân Palestine từ Ai Cập đang tìm cách trở lại Gaza thông qua Vượt biên Rafah".

Gisha tuyên bố vào tháng Hai rằng chỉ một số lượng không đáng kể những người rời khỏi Gaza trong chiến tranh được phép quay trở lại và Điều phối viên Hoạt động Chính phủ ở Lãnh thổ - một đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng Israel - đã cấm những người Palestine ở bên ngoài Gaza trước khi bắt đầu cuộc chiến vào năm 2023, không được trở về.

Tania Hary, giám đốc điều hành của Gisha nói "Khoảng 30.000 người Palestine đã đăng ký trở về Gaza từ Ai Cập, nơi có hơn 100.000 người cư trú, nhưng họ đang được phép vào với tốc độ rất chậm". Bà nói rằng 50 bệnh nhân y tế nên được phép rời đi, cùng với những người bạn đồng hành của họ, và cùng một số người sẽ có thể trở lại Gaza mỗi ngày theo các điều khoản đã được thỏa thuận trong các cuộc đàm phán. Nhưng số lượng người đi lại trên thực tế theo cả hai hướng là "thấp một cách giả tạo", bà nói.

Vào thời điểm đàm phán, Ai Cập nhấn mạnh rằng số lượng những người được phép rời đi phải phù hợp với những người trở về. Trong khi Ai Cập và các nước Ả Rập khác lo ngại rằng họ có thể phải tiếp nhận người Palestine rời khỏi Gaza do lo ngại rằng Israel có thể không nhận họ trở lại, các nhà hoạt động nói rằng Israel mong muốn người Palestine rời đi hơn là chấp nhận những người sẵn sàng trở về.

Hary nói rằng trục xuất người Palestine khỏi Gaza dường như là chính sách của nhà nước. "Israel đã rất thẳng thắn trước mong muốn người Palestine rời khỏi Gaza, họ thậm chí không che giấu điều đó. [Bộ trưởng Quốc phòng Israel) Katz thậm chí còn nói rằng ông đang tìm kiếm các quốc gia sẵn sàng đưa người Palestine ra khỏi Gaza. Mục tiêu chính sách rất rõ ràng", bà nói với Foreign Policy.

Gisha và Adalah lập luận rằng việc không khuyến khích người Palestine trở lại Gaza là "cưỡng bức di chuyển dân cư" và cấu thành tội ác chiến tranh.

Ông Lerman nói rằng một số người cực hữu ở Israel đã bày tỏ ý định chiếm đóng Gaza và trục xuất người Palestine - có lẽ ám chỉ Bộ trưởng An ninh Itamar Ben-Gvir và Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich, cả hai đều là một phần của chính phủ Netanyahu và đã ủng hộ người Palestine "di cư tự nguyện" rời khỏi Dải Gaza.

Tuy nhiên, Lerman nói thêm rằng ông không nghĩ rằng việc trục xuất người Palestine là chính sách của chính phủ. Ông nói ý tưởng là để các lực lượng Israel ở lại Gaza cho đến khi Hamas không còn là mối đe dọa.

Lerman nói, “Ông Mladenov đã yêu cầu Jerusalem thông báo với ông Netanyahu rằng Hamas không giải giáp vũ khí, và lực lượng ổn định quốc tế sẽ không can thiệp,” Điều đó có nghĩa là Israel sẽ phải tự tạo điều kiện cho việc giải giáp của nhóm này, ông nói thêm.

 Ông nói với Foreign Policy, "Chiến lược không phải là chinh phục Gaza, mà là loại bỏ các chỉ huy Hamas, và từng bước thu hẹp các khu vực do Hamas kiểm soát, đồng thời giữ cho tình hình không leo thang thành một cuộc đối đầu toàn diện".

Shehada, thành viên  Hội đồng Nghiên cứu và Phán quyết Hồi giáo Châu Âu (ECFR), nói rằng rắc rối là Israel tìm cách giải trừ quân bị hoàn toàn như là điểm khởi đầu, trong khi Hamas đang thúc đẩy việc giải giáp vũ khí từng bước. Ông nói rằng nếu Hamas từ bỏ vũ khí nhỏ của họ, thì những người định cư Israel có thể tiến vào để chiếm đóng lãnh thổ.

Shehada nói, đề cập đến bạo lực của người định cư ở Bờ Tây, "Nếu vũ khí biến mất, nếu Hamas giải tán, những người định cư sẽ tiến đến và chiếm Gaza trong vài tháng, giống như họ đang làm ở Bờ Tây. Sự sắp xếp trong Ủy ban Hòa bình của Trump hoàn toàn không được coi là một sự bảo đảm chống lại sự chiếm đóng của Israel".

Về phần mình, chính phủ Israel cho biết họ chỉ đang cố gắng giải giáp Hamas để tránh một cuộc tấn công khác như vụ tấn công vào ngày 7/10/2023. Ở Israel, có những lo ngại rằng việc thảo luận về một nhà nước Palestine trước thất bại của Hamas có thể được coi là một phần thưởng cho ngày 7 tháng 10 và khuyến khích nhóm này. Hamas lo ngại bị tấn công bởi các nhóm đối thủ địa phương hợp tác với Israel nếu họ giao nộp vũ khí cho lực lượng Israel.

Hamas đã nói rằng họ sẵn sàng giải giáp vũ khí và cất giữ chúng trong 5, 10 hoặc 15 năm—cho đến khi tìm ra con đường khả thi cho một nhà nước Palestine—và dưới sự giám sát của Ủy ban Quốc gia  Quản lý Gaza (NCAG). “Chúng ta có thể nói về việc đóng băng, cất giữ hoặc tạm ngừng xử dụng vũ khí, với sự bảo đảm của Palestine, rằng họ sẽ không xử dụng chúng trong thời gian ngừng bắn này,” Naim nói vào tháng 12.

Lerman coi Ủy ban Quốc gia Quản lý Gaza là một thực thể không vũ trang, đơn giản là không có khả năng giám sát hiệu quả một quá trình như vậy. Ông nói, “Chúng tôi không tin Hamas thực sự nghiêm túc với những gì họ nói, và việc [tích trữ vũ khí] nghe giống như một động thái thăm dò dư luận,” 

Về bản chất, sự do dự trong việc tiến lên phía trước không chỉ xuất phát từ sự thiếu tin tưởng mà còn từ việc mỗi bên đều cảm thấy mình đang nắm giữ ưu thế, dù điều đó có thể phản tác dụng. Hamas dường như được tiếp thêm động lực bởi những thất bại của Hoa Kỳ và Israel trong cuộc chiến với Iran, và bởi sự tồn tại của nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon, ngay cả khi người dân mà họ có nhiệm vụ bảo vệ đang sống trong cảnh khốn cùng. Họ cảm thấy rằng họ có thể giữ vũ khí và tiếp tục chiến thuật của mình vào một thời điểm sau đó.

Israel nhận thức được lợi thế quân sự của mình và nghĩ rằng họ đang thành công trong việc siết chặt Hamas ngay cả khi họ bị cáo buộc trục xuất người Palestine và tước đoạt nơi trú ẩn, thuốc men và chân giả của 2 triệu người bị chiến tranh tàn phá. Cả hai bên đang chờ đợi sự ra đi của Trump khỏi Tòa Bạch Ốc  và cái chết lặng lẽ của Hội đồng Hòa bình.

------------

_ Tác giả Anchal Vohra là một nhà bình luận của Foreign Policy có trụ sở tại Brussels, cô viết về châu Âu, Trung Đông và Nam Á. Cô đã đưa tin về Trung Đông cho Times of London và là phóng viên truyền hình cho Al Jazeera English và Deutsche Welle. Trước đây, cô có trụ sở tại Beirut cùng Delhi, và đã đưa tin về xung đột và chính trị từ hơn hai chục quốc gia.

_ Trần H Sa lược dịch từ Foreign Policy.... 07/6/2026.