TRẦN H SA

Tác giả Hugo Dixon.... 22 Tháng Sáu, 2026... Reuters.

MANI, Hy Lạp, ngày 21 tháng 6 (Reuters Breakingviews) - Hoa Kỳ gọi cuộc tấn công vào Iran là "Chiến dịch Epic Fury" (Cơn cuồng nộ sử thi). Giờ đây, Washington đã ký một thỏa thuận ngừng bắn với Tehran mà không bảo đảm được mục tiêu ban đầu của mình, nó trông giống như một sự điên rồ sử thi hơn. Mặc dù điều đó không tốt cho Mỹ và Tổng thống Donald Trump, nhưng cuộc xung đột mở ra một con đường mong manh dẫn đến một thế giới an toàn hơn.

Cuộc chiến đã gây ra nhiều khó khăn và mang lại nhiều nguy hiểm từ Trung Đông cho Trung Quốc và Nga. Tuy nhiên, thất bại của Mỹ và đồng minh Israel cho thấy sự hung hăng chống lại một đối thủ yếu hơn không phải lúc nào cũng mang lại kết quả tốt. Với việc châu Âu bất ngờ trở thành người chiến thắng trong cuộc xung đột, một cán cân quyền lực toàn cầu tốt hơn hoàn toàn có thể xảy ra.

Cuộc xung đột kéo dài ba tháng rưỡi có thể đã làm gia tăng ba rủi ro địa chính trị. Thứ nhất là Iran có thể trở nên mạnh mẽ hơn khi sống sót sau một cuộc tấn công dữ dội từ siêu cường thế giới. Với việc Washington không muốn khởi động lại chiến sự, Tehran có thể có một bàn tay tự do hơn để đe dọa các nước láng giềng ở vùng Vịnh và Israel.

Thứ hai, cán cân quyền lực toàn cầu đã thay đổi theo hướng có lợi cho Trung Quốc. Bắc Kinh đã thể hiện mình là một đối tác đáng tin cậy, tuân thủ luật pháp quốc tế vào thời điểm Washington đã trở nên bất hảo. Việc Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng là nguy hiểm vì nước này cũng đã thể hiện sức mạnh của nó – cả trong các tranh chấp lãnh thổ với các nước láng giềng như Đài Loan và Philippines, cũng như bằng cách xử dụng sức ép kinh tế đối với Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản.

Thứ ba, cuộc chiến Iran đã có một chút tích cực đối với Nga. Giá dầu tăng mạnh kết hợp với việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với xuất khẩu hydrocarbon đã tạm thời lấp đầy kho bạc của Điện Kremlin.

Những Tia Hy Vọng...

Bất chấp những nguy hiểm này, cuộc chiến vẫn có những mặt tích cực. Thứ nhất, cả Mỹ lẫn Israel đều đã bị hạn chế sức mạnh. Trump đang ngày càng trông giống như một ngọn núi lửa đã cạn kiệt. Cuộc chiến đã không được cử tri ưa chuộng và các thị trường dự đoán hiện cho thấy Đảng Cộng hòa của ông có thể mất đa số sít sao của nó ở cả hai viện của Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng Mười Một. Một số thành viên đảng Cộng hòa của Quốc hội hiện phản đối tổng thống về cả chính sách đối nội và đối ngoại.

Trump sẽ tiếp tục tỏ ra hung hăng. Nhưng sự xâm lược quy mô lớn hơn nữa, dường như ít có khả năng xảy ra. Đặc biệt, nguy cơ ông sẽ xâm lược Greenland, như ông đã đe dọa làm vào tháng Giêng, đã giảm bớt.

Trong khi đó, Israel sẽ gặp khó khăn hơn trong việc tấn công kẻ thù của mình vì họ sẽ không thể dựa dẫm  quá nhiều vào Mỹ. Sự ủng hộ dành cho Israel đã giảm trên toàn bộ quang phổ chính trị của Hoa Kỳ, cả do Chiến tranh Iran lẫn xung đột Gaza. Việc Benjamin Netanyahu phát động các cuộc chiến tranh mới mà không có sự hỗ trợ của "người anh lớn" sẽ khó khăn hơn.

Thủ tướng Israel tiếp tục xử dụng ngôn ngữ hiếu chiến. Nhưng mối quan hệ của ông với Trump đã xấu đi và các cuộc thăm dò dư luận cho thấy ông sẽ thua trong cuộc tổng tuyển cử phải được tổ chức vào tháng Mười.

Cuộc xung đột cũng có những tác động tiêu cực đối với châu Âu. Sự thiếu an ninh năng lượng của lục địa này đã bị phơi bày một lần nữa. Sau khi thoát khỏi hydrocarbon của Nga, sự phụ thuộc vào nguồn cung cấp từ vùng Vịnh đã tạo ra một lỗ hổng khác. Ông Trump cũng đã làm suy yếu hơn nữa liên minh quốc phòng NATO vì tức giận trước việc châu Âu không ủng hộ cuộc chiến của ông. Washington đã bắt đầu xem xét lại việc khai  triển quân đội của mình trên lục địa này.

Điều đó nói lên rằng, châu Âu đã đứng lên chống lại sự vặn vẹo của Mỹ và hội nghị thượng đỉnh G7 tuần trước hài hòa hơn so với cuộc họp của các quốc gia công nghiệp tiên tiến hàng đầu vào năm trước. Các cường quốc châu Âu - Pháp, Đức và Anh - cũng thống nhất trong cách tiếp cận của họ đối với Iran. Điều này hoàn toàn trái ngược với sự chia rẽ của châu Âu trong các cuộc chiến tranh Iraq và Libya vào đầu thế kỷ này.

Bằng cách tạo khoảng cách giữa họ và Trump, các cường quốc châu Âu đã giành được một số lời khen ngợi ở phần còn lại của thế giới. Trước đây, các nước đang phát triển ở "Nam bán cầu" coi châu Âu là "tay sai" của Mỹ. Bây giờ họ có cơ hội tốt hơn để triệu tập một liên minh gồm các "cường quốc tầm trung" không hoàn toàn nằm dưới sự kiểm soát của Mỹ hoặc Trung Quốc.

QUẢN LÝ RỦI RO.

Rủi ro địa chính trị của cuộc chiến có thể không quá nghiêm trọng. Thứ nhất, Mỹ và Iran có kế hoạch biến lệnh ngừng bắn của họ thành một thỏa thuận hòa bình vĩnh viễn, theo đó Tehran sẽ nhận được 300 tỷ USD đầu tư cũng như nới lỏng các biện pháp trừng phạt để đổi lấy một số hạn chế đối với quyền tự do làm giàu vật liệu hạt nhân. Mặc dù con đường dẫn đến bất kỳ thỏa thuận lâu dài nào chắc chắn sẽ khó khăn, Iran vẫn có thể kết luận rằng thịnh vượng và hòa bình tốt hơn xung đột.

Thứ hai, Trung Quốc có thể không lạm dụng quyền lực ngày càng tăng của nó bằng cách xâm lược Đài Loan, nơi họ thèm muốn. Trong khi một Washington suy yếu giờ đây ít có khả năng giải cứu Đài Bắc, cuộc chiến Iran cũng cho thấy rõ ràng rằng sức mạnh quân sự áp đảo không  bảo đảm chiến thắng, đặc biệt là khi bên yếu hơn có thể tung ra hàng loạt máy bay không người lái.

Rất nhiều điều  phụ thuộc vào kết quả của cuộc chiến ở Ukraine, nơi mà những thành công gần đây của Kiev trên chiến trường và việc tấn công cơ sở hạ tầng quan trọng có thể buộc Moscow rơi vào bế tắc. Mặc dù cuộc chiến Iran đã mang lại cho Nga một sự thúc đẩy tài chính tạm thời, nhưng nền kinh tế của nước này đang bị tổn thương và tỷ lệ thăm dò của Tổng thống Vladimir Putin đã giảm.

Năm ngoái, ông Trump đã cố gắng buộc Ukraine phải thực hiện một thỏa thuận tồi tệ với Nga, cho rằng Tổng thống Volodymyr Zelenskiy của nước này không có "quân bài". Tổng thống Mỹ đã thừa nhận tại G7 tuần trước rằng Kyiv đang ở một vị thế mạnh hơn và thậm chí đã ký kết một thỏa thuận với ngôn ngữ hứa hẹn sẽ gây thêm áp lực lên Moscow. Mặc dù Ukraine không thể hoàn toàn dựa vào Trump, nhưng hiện nay nguy cơ ông ta ép buộc Ukraine chấp nhận các điều khoản của Nga đã giảm đi.

EU có cơ hội tuyệt vời để ủng hộ Ukraine. Điều lớn nhất mà họ có thể làm là xử dụng 210 tỷ euro tài sản nhà nước của Nga bị đóng băng trong khối để giúp Kiev. Nếu họ có thể nghiêng cuộc chiến theo hướng có lợi cho Ukraine mà không cần nhiều sự giúp đỡ từ Washington, điều đó sẽ cho thấy họ không phải là một người lùn địa chính trị. Nó cũng sẽ nhấn mạnh thông điệp rằng sự xâm lược không mang lại lợi ích. Cùng với thất bại của Trump ở Iran, điều đó sẽ thay đổi cán cân quyền lực toàn cầu trở lại có lợi cho những người tin tưởng vào ngoại giao và luật pháp quốc tế.

----------

_ Tác giả Hugo Dixon....| Biên tập bởi Peter Thal Larsen; Sản xuất bởi Streisand Neto

_ Trần H Sa lược dịch từ  Reuters....24 Tháng Sáu, 2026...