TRẦN H SA

Tác giả David M. Halbfinger./ Tường trình từ Jerusalem..... 18 Tháng Sáu, 2026 .... The New York Times.

Hôm thứ Năm Israel đã thức giấc với một thực tế mới đáng sợ khi họ tiếp nhận các điều khoản trong thỏa thuận sơ bộ của Tổng thống Trump để chấm dứt cuộc chiến với Iran, với sự hoài nghi và phần lớn trong im lặng, .

Các nhà phân tích và quan chức cho biết, nó không hoàn thành mục tiêu chiến tranh nào của Israel,  và được cho là khiến đất nước rơi vào tình trạng tồi tệ hơn trên mỗi phương diện.

Thay đổi chế độ? Chính phủ ở Tehran đang nổi lên từ cuộc chiến thậm chí còn cứng rắn và táo bạo hơn, mặc dù đã bị chặt đầu khi bắt đầu cuộc xung đột vào cuối tháng Hai. Yêu cầu của thỏa thuận rằng các lực lượng Mỹ phải rút lui khỏi "vùng lân cận" của Iran trong vòng 30 ngày, có nghĩa là Iran có thể tự hào rằng họ đã đuổi quân đội Mỹ ra khỏi khu vực.

Tên lửa đạn đạo và dân quân ủy nhiệm? Thỏa thuận này không giải quyết được kho tên lửa của Iran hoặc sự hỗ trợ của nước này dành cho kẻ thù của Israel, như Hezbollah ở Lebanon và Houthi ở Yemen.

Tệ hơn nữa đối với Israel, bằng cách hạn chế quân đội của họ ở Lebanon - thực sự, bằng cách yêu cầu Israel rút quân khỏi quốc gia đó - thỏa thuận tìm cách còng tay Israel theo cách mà trước chiến tranh họ chưa từng bị.

Hàng trăm tỷ USD mà Iran có thể nhận được từ việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt, giải phóng tài sản bị đóng băng hoặc viện trợ tái thiết, có thể được dùng để tài trợ cho việc chế tạo thêm tên lửa ở Iran và hỗ trợ các đồng minh dân quân của Tehran trên khắp Trung Đông.

Và chương trình hạt nhân của Iran thì sao ? Mối đe dọa sống còn  đối với Israel mà Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã cố gắng loại bỏ trong suốt sự nghiệp của ông, và đó là lý do chính của ông Trump để tham gia các cuộc chiến tranh chống lại Iran, đã được để lại cho giai đoạn sau trong các cuộc đàm phán Mỹ-Iran.

Yaakov Amidror, cựu cố vấn an ninh quốc gia hiếu chiến của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, nói trong một cuộc phỏng vấn, "Đó là một thỏa thuận tồi tệ, trong đó người Mỹ đang phải trả bằng tiền mặt, và nhiều nhất chỉ nhận được một bức thư bày tỏ ý định.”

David Horovitz, biên tập viên của The Times of Israel, gọi đó là "một sự đầu hàng thảm khốc", trong tiêu đề của một bài bình luận gay gắt.

Và Nir Dvori, một nhà phân tích của Channel 12 News của Israel, đã so sánh thỏa thuận này với "ngày 7 tháng 10 trên mặt trận ngoại giao" - một thảm họa kinh hoàng mà Israel hoàn toàn không chuẩn bị trước.

Ông Netanyahu chỉ đề cập ngắn gọn về thỏa thuận Mỹ-Iran hôm thứ Năm, nói rằng "những thách thức khác đang chờ đợi chúng ta ở phía trước", ông đòi hỏi "sự bình tĩnh, lập trường vững chắc về lợi ích an ninh của chúng ta, đồng thời, duy trì mối liên hệ quan trọng với những người bạn Mỹ của chúng ta".

Thủ tướng cho biết Israel sẽ bám sát mục tiêu cuối cùng của mình: "Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân".

Ông cũng tuyên bố rằng Israel sẽ khôi phục an ninh ở phía bắc, gần biên giới với Lebanon.  Ông nói, "điều đó đòi hỏi phải duy trì khu vực an ninh ở miền nam Lebanon, và nó đòi hỏi chúng ta không rút khỏi đó chừng nào nhu cầu an ninh của Israel còn cần thiết".

Nếu không, trách nhiệm tạo ra hình ảnh tốt nhất có thể cho thỏa thuận này sẽ thuộc về các bộ trưởng thứ yếu và các nghị sĩ không giữ chức vụ chính thức.

Amichai Chikli, Bộ trưởng các vấn đề hải ngoại, suy đoán trong một cuộc phỏng vấn trên đài phát thanh rằng ông Netanyahu sẽ biết cách nói không với ông Trump về việc rút khỏi Lebanon, giống như ông biết cách "đưa Mỹ vào cuộc chiến này".

Nhưng những người khác tỉnh táo hơn đã cân nhắc mức độ mà những lời lẻ hùng hồn của ông Netanyahu từ đầu cuộc chiến đã trở nên viển vông. Ông đã nhiều lần và tự tin khẳng định với người dân Israel rằng đất nước và liên minh của họ với Hoa Kỳ đang "thay đổi bộ mặt của Trung Đông" theo hướng có lợi cho Israel.

Chuck Freilich, cựu phó cố vấn an ninh quốc gia Israel, nói hôm thứ Năm, “Chúng ta đang định hình lại khu vực,” 

Ông nói thêm "Iran đã trở nên mạnh mẽ hơn, và tôi tin rằng bây giờ họ là bá chủ khu vực. Họ đứng lên chống lại Mỹ, siêu cường toàn cầu. Họ có thể có tên lửa, và không có gì trong thỏa thuận về vấn đề hạt nhân ngoại trừ việc chúng ta sẽ thảo luận về nó. Đây là một chiến thắng của Iran trước Mỹ và Israel".

Ngay cả khi đang choáng váng trước các điều khoản của thỏa thuận, người Israel thuộc mọi khuynh hướng  chính trị dường như cũng đang cân nhắc về ông Trump, bản chất sự ủng hộ của ông dành cho Israel, và mức độ mà ông Netanyahu đã gắn vận mệnh của Israel với thiện chí của nhà lãnh đạo Mỹ.

Hôm thứ Tư tại hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp, tổng thống Trump một lần nữa nói về ông Netanyahu với thái độ khinh miệt, cho thấy ông ta dễ bị kích động và có xu hướng phản ứng thái quá trước các cuộc tấn công của Hezbollah. Ông công khai coi thường Netanyahu là "đối tác rất nhỏ" trong mối quan hệ và nói rằng Israel sẽ bị tiêu diệt nếu không có ông ấy.

Ông Trump cho rằng Syria có thể làm tốt hơn Israel trong việc trấn áp Hezbollah ở Lebanon mà không giết nhiều thường dân. Và ông đã giảm nhẹ mối đe dọa tên lửa đạn đạo từ Iran - từng buộc hàng triệu người Israel phải chạy ra chạy vào nơi trú ẩn trong suốt cuộc chiến. Ông nói rằng Iran có tên lửa là công bằng vì các quốc gia khác trong khu vực cũng vậy.

Phản ứng ở Israel gợi lên một cuộc ly hôn tồi tệ.

Hanoch Milwidsky, một nghị sĩ từ đảng Likud của ông Netanyahu, đã đăng một video trên mạng xã hội về việc ông cởi bỏ một chiếc mũ MAGA màu đỏ và thay thế nó bằng một chiếc mũ màu xanh lam với các từ tiếng Do Thái có nghĩa là "chiến thắng hoàn toàn".

Ben-Dror Yemini, một nhà bình luận của Yediot Ahronot, tờ báo lớn nhất của Israel, đã viết rằng ông Netanyahu đã dẫn Israel vào "sự sụp đổ nghiêm trọng nhất trong lịch sử".

 Ông viết, "Trump đã từ bỏ mọi lời hứa, biến Iran thành một cường quốc, củng cố Hezbollah, và như một cú đánh cuối cùng, đã cho Israel một cú đá và sự sỉ nhục".

Dahlia Scheindlin, một nhà thăm dò dư luận người Israel sinh ra ở Mỹ, nói rằng người Israel “dần dần nhận ra” rằng ông Netanyahu đã đặt toàn bộ mối quan hệ Mỹ-Israel vào mối quan hệ cá nhân của ông với một tổng thống dễ “nổi nóng” vì những “sự xúc phạm nhỏ nhặt”.

Cô nói."Tôi nghĩ ông ấy hy vọng có thể xử dụng những công cụ mà ông ấy luôn xử dụng với các tổng thống Mỹ. Bạn biết đấy, hãy bước đi cẩn thận và có chiến lược, nhưng hãy vượt qua ranh giới và cố gắng lách luật nếu có thể”, cô nói thêm.

Cô  nói."Tôi nghĩ rằng với một chút "ăn miếng trả miếng", nhượng bộ qua lại, phần lớn nó đã hiệu quả cho ông ấy trước Trump. Nhưng ông ấy đã đạt đến giới hạn của mình."

--------------------

_ David M. Halbfinger là trưởng văn phòng Jerusalem của The Times, dẫn đầu đưa tin về Israel, Gaza và Bờ Tây. Ông cũng giữ chức vụ đó từ năm 2017 đến năm 2021. Ông là biên tập viên chính trị từ năm 2021 đến năm 2025.

_ Trần H Sa lược dịch từ The New York Times.... 19/6/2026.