Liệu ông Trump có bỏ rơi Đài Loan

 Mối đe dọa từ Trung Quốc đang gia tăng — và tổng thống Mỹ đang khiến một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất thế giới rơi vào tình trạng căng thẳng.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Đài Loan Lai Kinh Đức © FT montage/Getty Images.

Tác giả Demetri Sevastopulo ở Washington và Joe Leahy ở Singapore....09/6/2026....Financial Times.

Một năm trước, Pete Hegseth đã cảnh báo tại diễn đàn an ninh châu Á nổi tiếng ở Singapore rằng một cuộc xâm lược Đài Loan của Trung Quốc có thể "sắp xảy ra". Nhưng khi Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ trở lại thăm diễn đàn đó cách đây hơn một tuần, bài phát biểu của ông thậm chí không hề nhắc đến chữ "Đài Loan".

Năm ngoái, Hegseth nói rằng Mỹ đang tập trung vào việc “ngăn chặn sự gây hấn của Trung Quốc Cộng sản”. Lần này, ông nói với các bộ trưởng quốc phòng và các quan chức quân sự tại Đối thoại Shangri-La của IISS rằng quan hệ Trung-Mỹ đang ở trạng thái tốt nhất trong nhiều năm qua.

Thế nhưng, trong 12 tháng qua, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc chỉ ngày càng gia tăng các hành vi đe dọa dọc eo biển Đài Loan.

Máy bay chiến đấu của PLA  bay thường xuyên hơn qua đường ranh giới giữa eo biển, vốn từ lâu đã đóng vai trò là vùng đệm không chính thức nhằm duy trì sự ổn định.

Một dấu hiệu khác cho thấy áp lực ngày càng gia tăng là các tàu hải quân và tàu tuần duyên Trung Quốc thường xuyên di chuyển vòng quanh quốc đảo. Đô đốc Samuel Paparo, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ, đã cảnh báo rằng các cuộc tập trận của PLA nên được xem là "những tập dợt" cho hành động quân sự.

Việc ông Hegseth không đề cập đến Đài Loan không phải là một sự việc cá biệt. Nó diễn ra sau những bình luận mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra sau hội nghị thượng đỉnh với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hồi tháng trước - những bình luận khiến Đài Bắc lo ngại về cam kết của ông đối với quốc gia này.

Tại Đài Bắc, một số quan chức cho rằng nhà lãnh đạo Trung Quốc đã chi phối tâm lý của Trump, người đã lặp lại một số luận điệu của Tập Cận Bình về Tổng thống Đài Loan Lai Kinh Đức. Trump cũng đưa ra những bình luận về việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan khiến giới phê bình lo ngại ông đang trao cho Bắc Kinh quyền quyết định kết quả.

 Một nhà ngoại giao ở Đài Bắc nhận định, “Ông Tập đã thắng trong cuộc chiến nhận thức.”

Một người khác am hiểu về suy nghỉ trong đảng Dân chủ Tiến bộ cầm quyền của Đài Loan nói thêm: “Trump bị mắc chứng ‘sốt’ Tập Cận Bình rồi.”

Đài Loan, quốc gia phụ thuộc rất nhiều vào vũ khí của Mỹ để răn đe Trung Quốc, đặc biệt chú ý đến các cuộc đàm thoại giữa lãnh đạo hai nước vì sự tồn tại của họ với tư cách là một quốc gia độc lập trên thực tế đang bị đe dọa.

Nước này đã dựa vào sự hỗ trợ của Mỹ kể từ khi Ronald Reagan bí mật bảo đảm với họ vào năm 1982, ba năm sau khi Washington chuyển sự công nhận ngoại giao từ Đài Bắc sang Bắc Kinh.

Chính quyền Trump đã giám sát các thương vụ bán vũ khí của Mỹ cho Đài Loan ở mức cao nhất . Doanh số bán vũ khí được báo cáo cho Quốc hội (tỷ USD)*

Ông Trump đã phê duyệt nhiều vũ khí cho Đài Loan hơn bất kỳ người tiền nhiệm nào, bao gồm cả gói kỷ lục 11,1 tỷ đô la vào tháng 12. Nhưng sau cuộc gặp với Tập Cận Bình, ông nói với Fox News rằng vũ khí của Mỹ là một “con bài đàm phán tốt” để đối phó với Trung Quốc, một gợi ý chưa từng có tiền lệ từ một tổng thống Mỹ rằng, Bắc Kinh có thể ảnh hưởng đến quyết định cung cấp vũ khí cho Đài Loan.

Ông Trump dường như cũng chấp nhận tuyên bố của ông Tập Cận Bình rằng ông Lai đang thúc đẩy độc lập và cho rằng ông sẽ miễn cưỡng điều quân đội Mỹ "đi 9.500 dặm để tham chiến" ở eo biển Đài Loan.

Những phát ngôn của ông Trump đã làm dấy lên câu hỏi liệu ông có tiếp tục kế hoạch bán vũ khí trị giá 14 tỷ đô la cho Đài Loan hay không, cũng như phản ứng của Mỹ nếu hòn đảo này bị Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc tấn công – một kịch bản mà một số nhà phân tích lo ngại có thể xảy ra trong nhiệm kỳ của ông Trump.

Đây là một kết quả đáng chú ý sau cuộc gặp giữa hai con người quyền lực nhất thế giới, và có khả năng gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất thế giới.

Ryan Hass, giám đốc Trung tâm Trung Quốc tại Viện Brookings, lập luận: “Trung Quốc thực sự muốn ba điều từ Trump về vấn đề Đài Loan — và họ đã đạt được cả ba điều đó”.

“Thứ nhất là tạo ra cảm giác rõ ràng rằng Mỹ quan tâm đến Trung Quốc hơn Đài Loan. Thứ hai là củng cố nhận thức rằng các quyết định quan trọng về Đài Loan phải thông qua Bắc Kinh. Và thứ ba là gây ra sự không chắc chắn về cách tiếp cận của Mỹ đối với quan hệ xuyên eo biển trong tương lai.”

Một quan chức Tòa Bạch Ốc cho biết chính sách của Mỹ đối với Đài Loan vẫn không thay đổi và ông Tập Cận Bình đã bảo đảm với ông Trump rằng ông sẽ không xâm lược Đài Loan. (Tập cũng từng bảo đảm với Obama rằng sẽ không quân sự hóa các hòn đảo nhân tạo do Trung quốc bồi đắp ở biển Đông !...THS )

Ngũ Giác đài  bác bỏ những lời chỉ trích cho rằng ông Hegseth không đề cập đến Đài Loan. Một quan chức quốc phòng cho biết bài phát biểu của ông Hegseth tập trung vào răn đe và chia xẻ gánh nặng, đồng thời đề cập đến “toàn bộ khu vực, chứ không phải bất kỳ vấn đề hay tình huống cụ thể nào”.

Nhưng những bình luận của Trump và Hegseth lại xuất hiện vào một thời điểm then chốt.

Đường trung tuyến tại eo biển Đài loan

Vào năm 2021, Đô đốc Phil Davidson, khi đó chỉ huy lực lượng Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đã cảnh báo rằng Trung Quốc có thể tấn công Đài loan vào năm 2027 - do một số yếu tố, bao gồm cả sự cải thiện nhanh chóng về năng lực quân sự của nước này.

Hiện tại, hầu hết các quan chức Mỹ không cho rằng Bắc Kinh sẽ tấn công vào năm tới, nhưng một số chuyên gia quân sự lo ngại về những gì có thể xảy ra vào năm 2028 và những năm tiếp theo.

Sau khi ông Tập bắt đầu nhiệm kỳ thứ tư với tư cách Tổng Bí thư Đảng Cộng sản vào cuối năm 2027, ông ta có thể sẽ tập trung nhiều hơn vào di sản của mình — và đặc biệt là vị thế của Đài Loan, vùng lãnh thổ mà Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã tuyên bố chủ quyền kể từ khi thành lập năm 1949. Đài Loan có khả năng sẽ tổ chức bầu cử tổng thống vào đầu năm 2028 và có thể bầu lại cho ông Lai, người mà Bắc Kinh lên án là một “kẻ ly khai nguy hiểm”.

Các đồng minh của Mỹ vốn đã lo ngại về "tên lửa và vũ khí dự trữ" của Mỹ ở châu Á, nhưng những lo ngại đó càng gia tăng trong những tháng gần đây vì cuộc chiến với Iran đã làm suy giảm nghiêm trọng các kho vũ khí chủ chốt.

Những lời nói khiến Đài Bắc lo lắng.

Trước thềm hội nghị thượng đỉnh Bắc Kinh, một số chuyên gia an ninh cho rằng ông Trump có thể sẽ nhượng bộ trước áp lực của Trung Quốc một cách rõ ràng — bằng cách tuyên bố ông “phản đối” nền độc lập của Đài Loan.

Một tuyên bố như vậy sẽ là một sự thay đổi lớn trong chính sách "tuyên bố" của Mỹ vì nó sẽ thay thế ngôn ngữ trung lập hơn, bao gồm cả chiến lược an ninh quốc gia năm 2025 của Trump, trong đó nói rằng Washington "không ủng hộ bất kỳ sự thay đổi đơn phương nào đối với hiện trạng ở eo biển Đài Loan".

Cùng với "sự mơ hồ chiến lược" - việc Mỹ từ chối nói rõ liệu họ có bảo vệ Đài Loan hay không - "chính sách tuyên bố" được thiết kế để khiến Trung Quốc phải suy nghĩ kỹ trước khi tấn công hòn đảo và làm giảm khả năng Đài Bắc tuyên bố độc lập.

Năm ngoái, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho biết Mỹ đang tập trung vào việc "ngăn chặn sự gây hấn của Trung Quốc Cộng sản", nhưng chỉ hơn một tuần trước, trên sân khấu tại Đối thoại Shangri-La của IISS, ông lại nói rằng quan hệ Trung-Mỹ đang ở trạng thái tốt nhất trong nhiều năm qua. © Edgar Su/Reuters.

Giới phê bình thở phào nhẹ nhõm khi Trump dường như không động chạm gì đến chính sách hiện tại. Nhưng ngay sau cuộc gặp thượng đỉnh với Tập Cận Bình, ông lại trả lời phỏng vấn trên Fox News.

Làm dấy lên lo ngại rằng ông sẽ ưu tiên quan hệ với Bắc Kinh hơn là Đài Bắc, Trump lặp lại luận điệu của Trung Quốc về Lai, nói rằng: "Họ hiện có một người muốn độc lập."

Các quan chức đảng Dân tiến (DPP)  nhấn mạnh rằng tổng thống Đài Loan không cần phải tuyên bố độc lập vì hòn đảo này đã là một quốc gia có chủ quyền.

Điều đáng lo ngại nhất đối với Đài Bắc là việc ông Trump đề cập đến vũ khí như một con bài mặc cả — đây là trường hợp duy nhất được ghi nhận về việc một tổng thống Mỹ gợi ý rằng Trung Quốc có thể gây ảnh hưởng đến quyết định bán vũ khí cho Đài Loan.

Lập trường như vậy sẽ vi phạm lời hứa mà Reagan đã đưa ra với Đài Bắc vào năm 1982 rằng, Mỹ sẽ không tham khảo ý kiến ​​của Bắc Kinh về việc bán vũ khí cho Đài Loan.

Ông Trump nói với Fox News rằng ông vẫn chưa quyết định có phê duyệt việc bán vũ khí hay không. "Tôi đang tạm hoãn quyết định đó, và nó phụ thuộc vào Trung Quốc", ông nói thêm. Tòa Bạch Ốc cho biết quyết định của ông sẽ được đưa ra trong "thời gian khá ngắn".

Những phát ngôn của ông Trump được đón nhận nồng nhiệt ở Trung Quốc. Wang Dong, một học giả cấp cao tại Đại học Bắc Kinh, cho biết tổng thống Mỹ “đã đưa ra một số tuyên bố rất quan trọng về Đài Loan” trong cuộc phỏng vấn.

Wang nói thêm, "Ông ấy đã suýt nữa công khai tuyên bố, thậm chí nói rõ ràng, rằng ông ấy phản đối nền độc lập của Đài Loan", 

Ngược lại, công chúng Đài Loan đã bày tỏ sự lo ngại ngày càng tăng về ông Trump. Khoảng 40% người được hỏi trong một cuộc thăm dò hai tuần trước hội nghị thượng đỉnh Trump-Tập Cận Bình cho rằng, khó có khả năng Mỹ sẽ bảo vệ Đài Loan trước một cuộc tấn công của Trung Quốc.

Một tàu của Lực lượng Bảo vệ bờ biển Trung Quốc tuần tra vùng biển ngoài khơi thành phố Hạ Môn hồi đầu năm nay © Daniel Ceng/Anadolu/Getty Images

"Cách mà Trump diễn giải mối quan hệ giữa ông ấy và Tập Cận Bình gây ra sự bất ổn," nghị sĩ đảng Dân Tiến Wang Ting-yu cho biết.

Nhưng ông nói thêm rằng “nền tảng” của mối quan hệ này rất vững chắc, ám chỉ đến Đạo luật Quan hệ Đài Loan năm 1979 của Mỹ. Đạo luật mang tính bước ngoặt này yêu cầu Mỹ phải có khả năng quân sự để chống lại bất kỳ lực lượng nào có thể đe dọa an ninh của hòn đảo, và cung cấp cho Đài Loan đủ vũ khí để tự vệ.

Các quan chức Mỹ cũng kêu gọi người dân nên tập trung ít hơn vào lời lẽ của Trump và tập trung nhiều hơn vào hành động mà ông ta thực hiện. Họ lưu ý rằng gói vũ khí hồi tháng 12 năm ngoái vốn do Biden đã phê duyệt trong bốn năm có giá trị hơn 8,4 tỷ đô la.

Theo số liệu do Hội đồng Doanh nghiệp Mỹ-Đài Loan tổng hợp , ông Trump cũng đã phê duyệt 18,3 tỷ đô la trong nhiệm kỳ đầu tiên, vượt xa mọi tổng thống khác.

Nhưng các đồng minh của Mỹ vẫn đang tranh luận về việc nên coi trọng lời nói của Trump hơn hành động của ông ta đến mức nào — và hai điều này có thể ảnh hưởng lẫn nhau như thế nào.

Josh Cartin, một quan chức cấp cao phụ trách châu Á trong chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu và là đối tác tại công ty tư vấn chiến lược TD International - một công ty tình báo chiến lược - cho biết rằng trong những tháng trước hội nghị thượng đỉnh, "quan điểm phổ biến từ một số phía" là Trump sẽ thay đổi "chính sách tuyên bố", nhưng ông đã không làm vậy.

Cartin nói, “Trump đã vượt qua hội nghị thượng đỉnh mà không có thay đổi nào, rồi sau đó lại trả lời phỏng vấn trên Fox. Đột ​​nhiên, tất cả những người từng sai đều nói, ‘À, chúng tôi đã nói với các ông là sẽ có sự thay đổi’. Đó chính là cách Trump giao tiếp. Ông ấy tạo ra sự mơ hồ, hay nói cách khác là duy trì sự linh hoạt.”

Chi tiêu quân sự của Trung Quốc đã tăng mạnh trong nhiều thập kỷ và những năm gần đây đã chứng kiến ​​sự gia tăng về mặt GDP.

Tuy nhiên, Kevin Rudd, cựu thủ tướng Úc và là chuyên gia về Trung Quốc, hiện đang đứng đầu viện nghiên cứu Asia Society, cho biết có những lo ngại về “tương lai của thế trận răn đe của Mỹ” ở Đông Á và Tây Thái Bình Dương.

Ông lập luận rằng cần phải xem xét hai yếu tố khác nhau.

Ông Rudd nói: “Một trong những điều đó là năng lực quân sự, bất chấp những hành động chuyển hướng bởi Iran, vẫn ở trong tình trạng vững chắc, mặc dù có một số lo ngại về nguồn cung cấp vũ khí dự trữ”.

“Phần thứ hai của sự răn đe là ý chí chính trị được nhận thức của Mỹ trong việc khai triển các nguồn lực quân sự trong một cuộc khủng hoảng,” ông nói thêm. “Đó là lý do tại sao những lo ngại đã nảy sinh ở nhiều khu vực khác nhau do cuộc phỏng vấn gần đây của tổng thống trên Fox… Xét cho cùng, để răn đe có hiệu quả, cần cả khả năng lẫn  ý định.”

Rebecca Lissner, một chuyên gia về an ninh châu Á tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, đồng tình: “Việc ông Trump càng thể hiện sự thiếu quan tâm đến Đài Loan, dù đó là nói rằng việc bán vũ khí chỉ là con bài mặc cả hay nói rằng Đài Loan ở rất xa Mỹ, thì càng gieo rắc sự nghi ngờ theo cách làm suy yếu khả năng răn đe.”

Số phận của gói vũ khí.

Phép thử quan trọng nhất đối với lập trường của Trump về Đài Loan trong năm nay có lẽ là cách ông ấy tiến hành thương vụ bán vũ khí trị giá 14 tỷ đô la theo kế hoạch.

Liệu ông ấy sẽ phê duyệt toàn bộ gói cứu trợ, chia nhỏ thành nhiều phần để công bố theo từng giai đoạn, hay trì hoãn mọi thứ cho đến sau tháng 9, khi ông Tập dự kiến ​​thực hiện chuyến thăm đáp lễ tới Washington?

Tổng thống Đài Loan Lai Thanh Đức dẫn đầu cuộc thị sát các binh sĩ dự bị tại một cơ sở ở huyện Nghi Lan vào tháng 12 © I-Hwa Cheng/AFP/Getty Images

Trong lời khai trước Quốc hội tuần trước, Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết gói cứu trợ này không bị "tạm dừng" mà đang "được xem xét" vì những tác động to lớn mà nó gây ra đối với nền công nghiệp quốc phòng của Mỹ.

Một số chuyên gia cũng lưu ý rằng hầu hết các tổng thống đều đã tạm dừng việc bán vũ khí trong một khoảng thời gian nhất định để giảm căng thẳng với Trung Quốc, hoặc để theo đuổi các mục tiêu chính sách đối ngoại.

Ông Cartin, cựu quan chức dưới thời chính quyền Trump, cho biết: “Việc bán vũ khí có thể chưa từng được thảo luận như một con bài đàm phán trước đây, nhưng chúng luôn phải tuân theo nhiều yếu tố chính sách khác nhau. Ông Trump không nói điều gì khác biệt so với chính sách thực tiễn của Mỹ.”

Nick Snyder, chuyên gia an ninh châu Á tại Viện Hudson và là cựu quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao, cho rằng việc Mỹ công bố một gói cứu trợ lớn trước thềm cuộc gặp với ông Tập Cận Bình vào tháng 9 là không hợp lý, vì mục tiêu của Trump là ổn định quan hệ với Trung Quốc.

Snyder nói, “Bất kỳ thương vụ nào được thực hiện trước thời điểm đó sẽ khiến Tập Cận Bình hủy chuyến thăm, vì ông ấy đã coi hội nghị thượng đỉnh tháng 5 là một thành công về vấn đề Đài Loan”. 

Ông nói thêm: “Doanh số bán vũ khí thực sự không phải là thước đo đúng đắn để đánh giá mối quan hệ Mỹ-Đài Loan. Mối quan hệ đó nên được đánh giá dựa trên mức độ sẵn sàng của Đài Loan và Mỹ, cùng với các đồng minh của chúng ta, trong việc ngăn chặn sự xâm lược của Trung Quốc. Đây là điều mà chúng ta đã chuẩn bị từ lâu và ông Tập Cận Bình biết điều đó.”

Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ tiếp tục hợp tác chặt chẽ với các quốc gia khác bất chấp những lời lẽ đôi khi gay gắt của Trump về các đồng minh. Các cuộc tập trận quân sự chung gần đây với Philippines có sự tham gia của số lượng đối tác kỷ lục, bao gồm Nhật Bản, Úc, New Zealand và Canada.

“Chính sách đối với Đài Loan có vẻ rất rối ren vì những phát ngôn của Trump, nhưng thực tế đang có sự hợp tác mạnh mẽ ở cấp độ làm việc và mọi việc đang tiến triển rất nhanh chóng”, Kharis Templeman, chuyên gia về Đài Loan tại Viện Hoover, cho biết.

Chính Hegseth đã khẳng định rằng nguồn lực quân sự quan trọng hơn nhiều so với bất kỳ lời lẽ xoa dịu nào từ các quan chức.

Tại Singapore, trong nỗ lực giải thích cách tiếp cận của Mỹ đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, ông Hegseth đã mượn một câu nói của cựu tổng thống Theodore Roosevelt, rằng Washington sẽ "nói và hành động nhẹ nhàng nhưng mang theo một cây gậy lớn".

Một binh sĩ Đài Loan chuẩn bị phóng máy bay không người lái trong một cuộc tập trận nhắm mục tiêu trên biển hồi tuần trước © Thông tấn xã quân sự Đài Loan/AFP/Getty Images

Nhưng một số người lo ngại rằng việc cắt giảm doanh số bán vũ khí để xoa dịu Tập Cận Bình sẽ làm suy yếu sức mạnh của "cây gậy" đó và gửi một thông điệp xấu đến các đối tác.

“Các đồng minh sẽ không đứng về phía Đài Bắc nếu Trump giảm bớt sự hỗ trợ cho Đài Loan và xích lại gần Trung Quốc. Bắc Kinh sẽ có những hành động nhằm thử thách phản ứng của Đài Loan và Mỹ”, Ely Ratner, cựu quan chức cấp cao của Ngũ Giác đài hiện đang làm việc tại viện nghiên cứu Marathon Initiative, cho biết.

“Đó là lý do tại sao việc thiếu tin tưởng và thiếu hợp tác với Đài Loan, cùng với việc thiếu sự quan tâm rộng rãi của quốc tế và thiếu sự chuẩn bị cho một cuộc khủng hoảng, lại thực sự có ảnh hưởng.”

Bonnie Glaser, một chuyên gia về Trung Quốc tại Quỹ German Marshall, cho biết Bắc Kinh đang tìm cách đạt được nhiều hơn nữa sau loạt bình luận gây tranh cãi của Trump trên kênh Fox.

Bà nói, “Ông Trump nói rằng ông Lai đang tìm kiếm độc lập và muốn gây chiến – điều đó cho thấy ở Bắc Kinh ông Tập Cận Bình thực sự đã định hình suy nghĩ của ông ấy. Trước hội nghị thượng đỉnh, nhiều người Trung Quốc đã ra tín hiệu rằng việc chia nhỏ gói vũ khí sẽ là đủ. Nhưng giờ họ lại nói 'không bán vũ khí trong năm nay' vì họ đã đạt được một số điều từ ông Trump, và vì vậy bây giờ họ thậm chí còn tham vọng hơn về những gì họ có thể đạt được ở Đài Loan.”

Một cuộc trò chuyện quan trọng.

Trong cái nóng như thiêu đốt của mùa hè Đài Loan, mối lo ngại ngày càng tăng về cam kết của Mỹ đối với an ninh của nước này đã phần nào bị lu mờ bởi sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo. 

Là nhà sản xuất chip tiên tiến hàng đầu thế giới, quốc gia này đã hưởng lợi từ nhu cầu gần như không thể thỏa mãn của các tập đoàn công nghệ lớn đối với chất bán dẫn tiên tiến, và dự kiến ​​nhu cầu này sẽ còn tăng lên khi các công ty trí tuệ nhân tạo đẩy mạnh việc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).

Đài Loan sản xuất 90% số chip tiên tiến mà thế giới cần cho trí tuệ nhân tạo hiện đại, điều này càng làm tăng thêm giá trị chiến lược của quốc gia này.

Nhưng trong giới cầm quyền, người ta lo ngại về ba cuộc gặp nữa giữa ông Tập và ông Trump trong năm nay. Ngoài chuyến đi Washington theo lịch trình của ông Tập, hai nhà lãnh đạo có thể sẽ gặp nhau tại diễn đàn APEC ở Thâm Quyến vào tháng 11 và G20 ở Miami vào tháng sau đó.

Sự lo lắng đó xuất hiện vào thời điểm khó khăn tại chính trường trong nước.

Đầu năm nay, đảng đối lập Quốc Dân Đảng đã buộc đảng Dân Tiến của ông Lai phải cắt giảm ngân sách quốc phòng từ 40 tỷ USD xuống còn 25 tỷ USD, chỉ đủ tiền mua vũ khí của Mỹ nhưng không đủ cho vũ khí sản xuất trong nước, bao gồm cả máy bay không người lái.

Quốc dân đảng đã tháo chạy khỏi Trung Quốc đại lục vào năm 1949 sau khi thua cuộc nội chiến trước Đảng Cộng sản của Mao Trạch Đông.

Quốc Dân Đảng sẵn sàng đàm phán với Trung Quốc đại lục hơn nhiều so với Đảng Dân Tiến (DPP), cả hai bên đều nhất trí rằng chỉ có "một Trung Quốc" trong khi vẫn tranh cãi về việc ai nắm quyền điều hành đất nước — Bắc Kinh hay Đài Bắc. Ngay trước hội nghị thượng đỉnh với Trump, Trịnh Lệ Vũ, Chủ tịch Quốc Dân Đảng, đã đến thăm Trung Quốc để gặp gỡ ông Tập Cận Bình.

Donald Trump và Tập Cận Bình tham dự lễ đón tiếp tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh vào tháng 5. Các quan chức Mỹ đã kêu gọi mọi người tập trung ít hơn vào lời nói của Trump và nhiều hơn vào những hành động ông ấy thực hiện © Alex Wong/Getty Images.

Ngược lại, DPP khẳng định Đài Loan là một quốc gia có chủ quyền. Điều này khiến Bắc Kinh tức giận, và họ không loại trừ khả năng xử dụng vũ lực để đưa Đài Loan vào vòng kiểm soát của Trung Quốc.

Ông Trump lại tung ra một quân bài bất ngờ khác khi tuyên bố ở Bắc Kinh rằng ông sẽ nói chuyện với ông Lai về việc bán vũ khí, và hôm thứ Sáu ông nói thêm rằng "Tôi sẽ luôn nói chuyện với ông ấy".

Kể từ khi Mỹ chuyển sự công nhận ngoại giao từ Đài Bắc sang Bắc Kinh, chưa có tổng thống Mỹ nào nói chuyện với lãnh đạo Đài Loan, mặc dù khi còn là tổng thống đắc cử năm 2016 (chưa nhậm chức), ông Trump đã có cuộc điện đàm với người tiền nhiệm của ông Lai, bà Thái Anh Văn.

Những người am hiểu tình hình ở Washington và Đài Bắc cho biết không có sự chuẩn bị nào được thực hiện cho một cuộc điện đàm và khả năng diễn ra cuộc điện đàm đó đã giảm đáng kể. Tuy nhiên, các quan chức DPP vẫn lo ngại rằng một cuộc điện đàm có thể gây ra khủng hoảng, đặc biệt nếu Trump cảnh báo Lai không được tuyên bố độc lập.

Ông Jaw Shaw-kong, một chính trị gia cấp cao của Quốc Dân Đảng, cho biết, “Đảng DPP khá lo lắng,” . “Họ dự đoán ông Trump sẽ gọi điện, nhưng lại không muốn ông Trump gọi.”

Các quan chức Đài Loan nhận thức rõ về cuộc gặp năm ngoái giữa ông Trump với lãnh đạo một quốc gia đối tác khác đang bị đe dọa bởi một nước láng giềng hùng mạnh: ông Volodymyr Zelenskyy của Ukraine.

“Chúng tôi không muốn lặp lại kịch bản của Zelensky,” một người am hiểu suy nghĩ của đảng DPP cho biết. Hiện tại, Đài Loan đang sống trong tình trạng bất ổn.

----------------

_ Demetri Sevastopulo chuyên viết về quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc cũng như khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Ông tập trung vào chính sách đối ngoại, quốc phòng, tình báo, công nghệ và an ninh.

_ Joe Leahy là trưởng văn phòng Bắc Kinh của tờ Financial Times. Ông đã giành giải “Nhà báo của năm” tại lễ trao giải của Hiệp hội các nhà xuất bản châu Á (Sopa) năm 2009 và đồng chủ nhân giải thưởng Xuất sắc trong Đổi mới Báo chí của Sopa năm 2024 cho phóng sự điều tra.

_ Trần H Sa lược dịch từ Financial Times.... 10/6/2026.