TRẦN H SA

Các chủ tàu và các nhà khai thác hy vọng tận dụng thời điểm yên tĩnh để thoát khỏi Vịnh Ba Tư, lần đầu tiên sau hơn ba tháng đã phải đối mặt với làn sóng hỗn loạn và bối rối mới vào hôm thứ Sáu, khép lại một tuần đầy những diễn biến đáng kinh ngạc trong cuộc chiến ở Iran.

Một thỏa thuận sơ bộ được ký kết hôm thứ Tư giữa Tổng thống Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã bắt đầu giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày giữa hai nước. Quan trọng hơn, Iran hứa sẽ mở lại eo biển Hormuz, và quân đội Mỹ cho biết hôm thứ Năm rằng họ đã dỡ bỏ lệnh phong tỏa mà họ  áp đặt đối với các tàu Iran kể từ tháng Tư.

Nhưng hôm thứ Sáu, giai đoạn tiếp theo của các cuộc đàm phán giữa hai nước, dự kiến được tổ chức ở Thụy Sĩ, đã bị hoãn lại, và Israel cho biết họ đã nhắm mục tiêu vào các chiến binh Hezbollah sau khi bốn binh sĩ của họ bị giết ở Lebanon. Vào cuối ngày, Israel đã cam kết một lệnh ngừng bắn mới, nhưng đại sứ của họ tại Hoa Kỳ cho biết quân đội Israel sẽ ở lại miền nam Lebanon, để ngỏ khả năng xảy ra xung đột tiếp theo. Hezbollah vẫn chưa bình luận.

Tại Iran, một hãng thông tấn có liên hệ với Vệ binh Cách mạng Iran đã đăng một bài xã luận kêu gọi đóng cửa eo biển.

Giá dầu, sau khi giảm mạnh trong tuần này, đã tăng.

Hôm thứ Sáu, ít nhất 5 tàu chở dầu đã di chuyển qua eo biển, và hôm thứ Năm, 25 tàu đã quá cảnh, trong đó có 14 tàu chở dầu, cao hơn mức trung bình của những tuần gần đây, theo Kpler, một công ty dữ liệu hàng hải. Hầu hết các tàu chở dầu đã đi theo một tuyến đường ôm lấy bờ biển Iran, tuyến đường mà các tàu bị trừng phạt đã xử dụng trong suốt cuộc xung đột. Lưu lượng giao thông vẫn thấp hơn nhiều so với mức thông thường trước chiến tranh, khi có khoảng 130 tàu mỗi ngày đi qua eo biển.

Đối với các công ty vận tải biển, và 11.000 thuyền viên vẫn bị mắc kẹt trên tàu, việc nối lại giao thông  ở Vịnh Ba Tư  có sức ảnh hưởng lớn .vẫn phụ thuộc vào việc giải quyết một số mối quan tâm quan trọng. Khoảng 500 tàu thương mại vẫn bị mắc kẹt trong vịnh.

Đối với hầu hết các công ty, sự chắc chắn rằng tàu có thể đi qua là điều tối quan trọng.

Một giám đốc điều hành vận tải biển, người yêu cầu không nêu tên vì lo ngại về sự an toàn của con tàu bị mắc kẹt mà công ty của ông quản lý, cho biết ông cho rằng tình huống hết sức không chắc chắn để con tàu rời khỏi Vịnh Ba Tư.

Với phần trung tâm của eo biển vẫn còn rải rác thủy lôi, một số giám đốc điều hành cho biết họ đang chờ đợi sự rõ ràng về tuyến đường nào mà tàu nên đi, các quy tắc để nối đuôi nhau  và quy trình thoát ra để tránh rủi ro hàng hải bao gồm cả va chạm, đặc biệt là trong bối cảnh bị nhiễu GPS và các hệ thống định vị vệ tinh khác. Có hai cách khả thi để ra vào Vịnh Ba Tư: tuyến đường phía bắc, đi men vùng biển Iran, và tuyến phía nam, men vùng biển Oman, nơi đã được Hải quân Mỹ giám sát, nhưng lại là nơi mà các tàu có nguy cơ bị mắc cạn trên đá.

Cơ quan quản lý eo biển Vịnh Ba Tư, cơ quan quản lý mà Iran mới thành lập để điều hành các hoạt động ở eo biển, đã gây ra nhiều hoang mang hơn vào hôm thứ Sáu với một thông báo cho các nhà khai thác tàu, nói rằng tất cả các tàu đều cần giấy phép và công ty bảo hiểm được chấp thuận để đi qua eo biển. Thông báo cho biết, việc đi lại chỉ được phép thông qua tuyến đường của Iran gần đảo Larak. Bất kỳ sự sai lệch nào so với tuyến đường này sẽ bị coi là vi phạm.

Chỉ thị đặt ra câu hỏi liệu các biện pháp trừng phạt quốc tế và luật chống khủng bố có cho phép các chủ tàu tham gia với Iran về chính sách bảo hiểm như vậy hay không.

"Không thực sự rõ ràng về điều đó", Neil Roberts, người đứng đầu bộ phận bảo hiểm hàng hải tại Lloyd's Market Association, một tổ chức thương mại đại diện cho các công ty bảo hiểm tại Lloyd's of London, cho biết.  Ông nói, "Hoa Kỳ, Anh và Liên minh châu Âu sẽ cần cung cấp hướng dẫn cho các công ty."

Đại úy Tim Hawkins, phát ngôn viên của Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ, cho biết hôm thứ Sáu rằng tất cả các tàu đều có quyền đi qua eo biển "mà không có bất kỳ trở ngại  hoặc yêu cầu tùy tiện nào".

Ông nói rằng "các lực lượng Hoa Kỳ sẽ tiếp tục hoạt động trong khu vực chung để hỗ trợ tự do hàng hải".

Các công ty vận tải biển cũng đang giải quyết các vấn đề thực tế. Sau khi bị đình trệ ở Vịnh Ba Tư trong hơn ba tháng, hàu và sinh vật biển đã phát triển trên thân tàu, làm giảm tốc độ và gây ra các vấn đề về hoạt động.

Jakob Larsen, giám đốc an toàn và an ninh tại Hội đồng Hàng hải Baltic và Quốc tế, hiệp hội vận tải biển lớn nhất thế giới, hôm thứ Sáu cảnh báo về những rủi ro tiếp tục của việc cố gắng đi qua eo biển, bao gồm cả việc vận tải công cộng không được phối hợp khi đi qua một khu vực hẹp.

Hôm thứ Năm, Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp, nơi giám sát các đánh giá về những mối đe dọa trên các tuyến đường vận chuyển có rủi ro cao, đã giảm nguy cơ đi qua eo biển xuống mức "trung bình". Các hoạt động rà phá bom mìn đang tiếp tục, một nhà  tư vấn lộ trình cho biết, đồng thời nói thêm rằng các tàu nên tránh tuyến đường trung tâm vì thủy lôi và tuyến đường Oman không có mìn.

Nils Haupt, phát ngôn viên của công ty vận tải biển Đức Hapag-Lloyd, có 4 tàu và khoảng 90 thuyền viên bị mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư, cho biết các tàu đã sẵn sàng để đi nhưng hiện đang ở lại. "Không có dấu hiệu nào cho thấy khi nào chúng tôi sẽ di chuyển", ông nói hôm thứ Sáu.

-----------

_ Tác giả Jenny Gross viết về kinh doanh và kinh tế cho The New York Times và có trụ sở tại London.

Nền kinh tế Iran: Lần đầu tiên trong nhiều thập kỷ, vị thế của Iran như một quốc gia kinh tế ngoài vòng pháp luật có thể sắp kết thúc, cho phép một nhà sản xuất dầu hàng đầu thiết lập lại quan hệ với phần còn lại của thế giới.

Liban: Cuộc xung đột ở Lebanon, từng được coi là mặt trận thứ hai của cuộc chiến Mỹ-Israel chống lại Iran, đã trở thành một trong những trở ngại chính để chấm dứt cuộc chiến Mỹ - Iran.

J.D. Vance bảo vệ thỏa thuận Mỹ-Iran: Phó tổng thống nói rằng Mỹ có đòn bẩy để quyết định kết quả của vòng đàm phán tiếp theo. Nhưng ông tuyên bố không chính xác rằng Iran không nhận được lợi ích mới từ việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt dầu mỏ.

Hegseth mắng mỏ các đồng minh NATO: Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã xử dụng một cuộc họp của các bộ trưởng quốc phòng NATO để chỉ trích sự miễn cưỡng của họ trong việc hỗ trợ các cuộc tấn công của Mỹ chống lại Iran, cho rằng Ngũ Giác đài  sẽ giảm số lượng binh sĩ mà họ đóng ở châu Âu.

Cuộc tấn công của Mỹ vào trường học Iran: Nhiều tháng sau, các quan chức Mỹ đã không công khai thừa nhận trách nhiệm về những cái chết hoặc công bố báo cáo về những phát hiện của họ từ một cuộc điều tra về cuộc tấn công khiến 175 người thiệt mạng, chủ yếu là trẻ em. Ông Trump cho biết cuộc điều tra vẫn đang tiếp tục.

_ Trần H Sa lược dịch từ The New York Times.... 20/6/2026.