TRẦN H SA

Tác giả Derek Grossman, Tháng Sáu 17, 2026.... Foreign Policy.

Trong một động thái bất ngờ vào tuần này, Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ thông báo rằng Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương (INDOPACOM) - trụ sở  của tất cả các lực lượng vũ trang Hoa Kỳ ở Thái Bình Dương và phía đông Ấn Độ Dương tại Hawaii - sẽ trở lại tên ban đầu là Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương hoặc PACOM. Ngũ Giác đài lập luận, 

Việc khôi phục lại tên gọi USPACOM tôn vinh nguồn gốc lịch sử sâu sắc của bộ tư lệnh, nuôi dưỡng niềm tự hào và tinh thần tập thể giữa tất cả những người phục vụ ở Thái Bình Dương.” Điều này có thể đúng, nhưng ít nhất cũng đúng rằng việc trở lại tên gọi ban đầu phù hợp hơn với mong muốn của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, đó là giảm bớt cạnh tranh với Trung Quốc để ủng hộ sự hợp tác và đàm phán.

Thật vậy, chính ông Trump, trong nhiệm kỳ đầu của ông, vào năm 2018, đã quyết định đổi tên từ PACOM thành INDOPACOM. Phát biểu thay mặt ông Trump, Bộ trưởng Quốc phòng hồi đó, Jim Mattis lưu ý rằng tên gọi mới phản ảnh "sự kết nối ngày càng tăng giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương". Sự thay đổi này không làm thay đổi khu vực địa lý mà bộ chỉ huy chịu trách nhiệm, trải dài từ Bờ Tây Hoa Kỳ đến vùng biển ngoài khơi Ấn Độ - hoặc từ "Hollywood đến Bollywood" (*), như cựu chỉ huy Harry Harris từng nói. Thay vào đó, việc đổi tên đã củng cố tầm nhìn của chính quyền Trump trong nhiệm kỳ đầu về một "Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương Tự do và Rộng mở", mà lần đầu tiên Trump công bố trong chuyến thăm Việt Nam vào năm 2017. Tầm nhìn ấy – sau đó trở thành chiến lược chính thức của Mỹ – ban đầu đến từ cựu Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe, người muốn các quốc gia dân chủ, bao gồm Úc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hoa Kỳ, làm việc cùng nhau để ngăn chặn Trung Quốc độc tài biến Biển Đông thành "cái Hồ của Bắc Kinh".

Đối với chính quyền đầu tiên của Trump, thuật ngữ Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương cũng có nghĩa là thúc đẩy mối quan hệ mạnh mẽ hơn không chỉ với Ấn Độ, mà còn trên khắp khu vực Ấn Độ Dương và với các quốc đảo cùng ven biển thân thiện ở Đông Nam Á và Châu Đại Dương. Kế hoạch là buộc Bắc Kinh chuyển hướng một số sự chú ý và nguồn lực của nó đi khỏi các tranh chấp chủ quyền đối với Đài Loan, Biển Hoa Đông và Biển Đông. Cuối cùng, Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương đã trở thành khái niệm tổ chức cho một chiến lược lớn của Mỹ tập trung vào việc cân bằng sức mạnh và ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc.

Nhưng quyết định quay trở lại PACOM của chính quyền Trump nhiệm kỳ thứ hai cho thấy một điều khác: không nhất thiết là sự nhượng bộ đối với các mục tiêu của Trung Quốc trong khu vực, mà là sự đoạn tuyệt với logic chiến lược làm nền tảng cho khái niệm Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương ngay từ đầu.

Hơn bất cứ điều gì khác, tên gọi ban đầu của INDOPACOM phản ánh niềm tin của Washington rằng Ấn Độ sẽ đóng vai trò trung tâm trong việc cân bằng sự trỗi dậy của Trung Quốc. Thuật ngữ "Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương" nhằm nâng cao tầm quan trọng chiến lược của Ấn Độ Dương, tăng cường quan hệ với New Delhi và khuyến khích hợp tác lớn hơn giữa các cường quốc có cùng chí hướng, trải dài từ Đông Phi đến Tây Thái Bình Dương. Mục tiêu là hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc trên nhiều chiến trường thay vì chỉ ở Đông Á.

Tuy nhiên, ngày nay, những giả định đó không còn là trọng tâm trong chính sách đối ngoại của Trump. Mặc dù Ấn Độ vẫn là một đối tác quan trọng, Trump đã nhiều lần báo hiệu rằng Ấn Độ không còn được hưởng vị thế đặc quyền mà họ từng nắm giữ trong tư duy chiến lược của Mỹ. Kể từ mùa hè năm ngoái, Trump đã thể hiện sự sẵn sàng chấp nhận rủi ro gây ra căng thẳng nghiêm trọng với Ấn Độ để theo đuổi các mục tiêu khác  Ông tức giận trước việc Thủ tướng Narendra Modi từ chối ủng hộ nguyện vọng giải Nobel Hòa bình của ông sau cuộc chiến kéo dài bốn ngày giữa Ấn Độ và Pakistan, cuộc chiến mà Trump tuyên bố đã giúp giải quyết. Năm ngoái, chính quyền của ông đã gây áp lực lên Ấn Độ về việc mua dầu của Nga bị trừng phạt, và Trump bày tỏ sự thất vọng trước những bất đồng về một thỏa thuận thương mại song phương. Năm ngoái, ông được cho là đã hủy bỏ việc tham gia hội nghị thượng đỉnh Bộ tứ được lên kế hoạch ở Ấn Độ vì những xích mích này, mang lại sự xấu hổ cho New Delhi.

Ông Trump đã vun đắp thêm mối quan hệ chặt chẽ hơn với Pakistan bất chấp những lo ngại lâu dài của Ấn Độ về mối quan hệ của Islamabad với các nhóm khủng bố. Đáng chú ý nhất, ông Trump đã phụ thuộc rất nhiều vào Nguyên soái Pakistan Asim Munir,  như một trung gian quan trọng trong ngoại giao Mỹ-Iran, nâng tầm quan trọng của Islamabad vào thời điểm quan hệ với New Delhi ngày càng trở nên căng thẳng.

Quyết định khôi phục PACOM của ông Trump cũng được đưa ra sau chuyến đi được công bố rộng rãi của ông đến Bắc Kinh vào tháng trước, nơi mà ông tìm cách ổn định quan hệ với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sau nhiều tháng căng thẳng về thuế quan, hạn chế công nghệ và xung đột với Iran. Thay vì nhấn mạnh sự cạnh tranh chiến lược, ông Trump tập trung vào các lĩnh vực hợp tác tiềm năng, bao gồm thương mại, an ninh năng lượng và ổn định khu vực. Cả hai nhà lãnh đạo đều mô tả chuyến thăm như một thiết lập lại quan hệ song phương, làm sống lại chính sách ngoại giao giữa các nhà lãnh đạo với các nhà lãnh đạo, đặc trưng cho phần lớn nhiệm kỳ đầu của ông Trump.

Trong khi những bất đồng lớn vẫn chưa được giải quyết, hội nghị thượng đỉnh Bắc Kinh đã củng cố nhận thức rằng Trump ngày càng thích tham gia trực tiếp và đàm phán giao dịch với Tập Cận Bình, hơn là tổ chức các liên minh khu vực rộng lớn được thiết kế để kềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc. Nhìn nhận dưới ánh sáng đó, sự trở lại của PACOM dường như phù hợp với một nỗ lực rộng lớn hơn nhằm giảm sự nổi bật của khuôn khổ Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương như là lăng kính, xác định chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc.

Trong khi các quan chức thỉnh thoảng vẫn viện dẫn khái niệm Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, thì ngôn ngữ của chính quyền Trump ngày càng nhấn mạnh đến các mối quan hệ kinh tế và cân bằng quyền lực ở châu Á - Thái Bình Dương, hơn là khuôn khổ Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương dựa trên liên minh mà chính ông Trump đã ủng hộ trong nhiệm kỳ đầu của mình. Đáng chú ý, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã không xử dụng cụm từ Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương trong bài phát biểu tại hội nghị Đối thoại Shangri-La hàng năm ở Singapore vào tháng trước.

Từ bỏ tên nhãn INDOPACOM có thể ít liên quan đến địa lý hơn là chiến lược. Động thái này cho thấy một chính quyền ít tập trung vào việc xây dựng một liên minh lâu dài để cân bằng Trung Quốc và quan tâm nhiều hơn đến việc theo đuổi các mối quan hệ giao dịch nhằm thúc đẩy các mục tiêu ngoại giao và kinh tế trước mắt.

Chắc chắn, việc khôi phục PACOM sẽ không thay đổi các hoạt động quân sự, tư thế lực lượng hoặc khu vực trách nhiệm của bộ chỉ huy. Tuy nhiên, tên tuổi hiếm khi chỉ là những cái tên trong chiến lược. Khái niệm Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương thể hiện tầm nhìn về Ấn Độ như một đối tác then chốt, xây dựng liên minh như một nguồn sức mạnh và cạnh tranh bền vững với Trung Quốc vốn là thách thức của thế kỷ đã được xác định. Bằng cách khôi phục PACOM, Trump có thể báo hiệu rằng những giả định đó không còn hướng dẫn chiến lược của Washington ở mức độ như trước đây.

(*) Bollywood là tên gọi không chính thức của ngành công nghiệp sản xuất phim bằng tiếng Hindi có trụ sở tại Mumbai (trước đây là Bombay), Ấn Độ.

-----------------

_ Derek Grossman là giáo sư khoa chính trị học và quan hệ quốc tế tại Đại học Nam California, ông là nhà sáng lập và là nhà phân tích trưởng của Giải pháp Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, trước đây là nhà phân tích tại Rand Corp., và là cựu báo cáo tình báo hàng ngày cho trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ về các vấn đề an ninh châu Á và Thái Bình Dương.

_ Trần H Sa lược dịch từ Foreign Policy.... 18/6/2026.