TRẦN H SA

Tác giả Lingling Wei, Philip Wegmann, Yoko Kubota...26 tháng 9 / 2026...The Wall Street Journal via MS N.

WASHINGTON -- Khi Tập Cận Bình ngồi vào ghế tại bữa tiệc thắp nến cấp nhà nước, được tổ chức để vinh danh ông ta vào tối thứ Năm, bên cạnh là Tổng thống Trump mặc trang phục đen, nhà lãnh đạo Trung Quốc mặc bộ đại cán phong cách  Mao — chiếc áo khoác cổ cao gắn liền với quyền lực của Đảng Cộng sản.

Trong căn phòng được trang trí  để kỷ niệm tình bạn, Tập đến đây như hiện thân của hệ thống toàn trị thời hiện đại mà ông ta lãnh đạo, một hệ thống được xây dựng trên sự kiểm soát toàn diện của đảng, nay đã kết hợp với một số công nghệ giám sát tiên tiến nhất thế giới.

Lựa chọn trang phục của Tập đã thể hiện điều gì đó trong mối quan hệ mà hai người đàn ông đó đã dành cả ngày để thể hiện. Trump ca ngợi mối quan hệ với Tập, gọi đó là mối quan hệ tốt nhất mà hai nước từng có. Ông tặng Tập một bức tượng đại bàng đầu trắng và tuyên bố hai người "chưa bao giờ hòa hợp hơn thế." Tập không đáp lại theo kiểu đó. 

Trong khi tổng thống Mỹ nhìn thấy một tình bạn riêng tư có thể làm thay đổi diễn biến sự kiện, thì nhà lãnh đạo Trung Quốc lại nhìn thấy một công cụ — hữu ích và cần được xử lý cẩn trọng. Sự bất đối xứng này xuyên suốt ngoại giao Mỹ-Trung dưới thời Tổng thống Trump.

Đối với Bắc Kinh, một đường dây trực tiếp với một tổng thống khó đoán là công cụ quý giá nhất để giữ mối quan hệ ổn định và ngăn chặn các cú sốc. Nhưng các quan chức Trung Quốc cẩn trọng không để Tập trông như phụ thuộc vào thiện chí của Trump, điều mà họ biết có thể thay đổi chỉ sau một đêm. Trong cặp đôi này, Tập là người có phần dè dặt, kín đáo. Ông ta không phải kiểu người hay bộc lộ cảm xúc nồng nhiệt - điều đó thể hiện rõ qua lời nói, và vào tối thứ Năm, cả qua cách anh chọn trang phục.

Joseph Torigian, một học giả về lãnh đạo và chính trị Trung Quốc, tác giả cuốn sách "Lợi ích của Đảng là trên hết," cuốn sách nói về cha của Tập, nhận định "Tập có thể đã nói, 'Ông đang công nhận chúng tôi dù chúng tôi chưa thay đổi tinh hình quốc gia—rằng chúng tôi có thể thắng được kiểu đối xử này mà vẫn là chính mình và mặc chiếc áo đại cán này. Ông ấy xem kiểu đối xử này hoàn toàn mang tính công cụ."

Cử chỉ này đã đảo ngược một trong những hình ảnh quen thuộc nhất trong lịch sử về sự xích lại gần giữa Mỹ và Trung Quốc. Khi cựu lãnh đạo Đặng Tiểu Bình đi du lịch Mỹ năm 1979, mong muốn gắn kết Trung Quốc cải cách với phương Tây, ông nổi tiếng với việc đội mũ cao bồi loại lớn tại một cuộc buổi biểu diễn kỹ năng chăn gia súc ở Texas.

Lần này, gần nửa thế kỷ sau Đặng, Tập đến trong chiếc áo đại cán của Mao, lại đưa ra tuyên bố ngược lại: Trung Quốc sẽ chấp nhận những gì Washington đề nghị và không thay đổi gì về chính mình.

Lựa chọn đó thật ấn tượng. Tập gần như luôn mặc vest công sở tối màu trong các sự kiện quốc gia, chỉ có một vài ngoại lệ. Một trong số đó là bữa tiệc cấp nhà nước cuối cùng của ông tại Washington, do cựu Tổng thống Barack Obama tổ chức năm 2015, khi đó Tập cũng mặc áo đại cán của Mao.

Sự tôn trọng của chính quyền Trump dường như chỉ dừng lại ở những điều lặt vặt. Trong chương trình ăn tối chính thức, phái đoàn Trung Quốc đến thăm xuất hiện dưới tên CPC (“Communist Party of China ) "Đảng Cộng sản Trung Quốc," tên tiếng Anh mà Bắc Kinh ưa thích—chứ không phải CCP (Chinese Communist Party), tức "Người Trung Quốc Cộng sản", cái tên mà các quan chức Mỹ ngày càng dùng để khiển trách. Sự gật đầu, có thể không cố ý, không gây thiệt hại gì cho Washington và mang lại cho Bắc Kinh một chiến thắng mang tính biểu tượng nhỏ.

Trump dành phần lớn chuyến thăm để tập trung vào vị khách của mình. Ông đã chờ trên sân bay để trực tiếp chào đón Tập  khi ông này hạ cánh - một phép lịch sự mà các tổng thống Mỹ hiếm khi thực hiện -  ca ngợi báo chí nhà nước Trung Quốc có thiện cảm hơn báo chí Mỹ, và dập tắt những đồn đoán xoay quanh về sức khỏe của nhà lãnh đạo Trung Quốc. "Ông ấy trông khỏe khoắn, tràn đầy sức sống và sung sức — phông độ hơn bao giờ hết," ông Trump viết trong một bài đăng trên mạng xã hội hôm thứ Năm.

Tối hôm đó, khi Tập đến dự tiệc cấp nhà nước, có thể nghe thấy tiếng người biểu tình la ó với ông ta khi ông được dẫn vào Tòa Bạch Ốc. Nhưng khi đến nơi, Tập đã được nâng ly chúc mừng bởi khoảng 30 đến 40 khách mời xin chụp ảnh với nhà độc tài Trung Quốc, theo lời các khách dự bữa tối.

Thượng nghị sĩ Steve Daines, một đảng viên Cộng hòa đến từ Montana có mặt tại bữa tiệc, cho biết ông đã tương tác với cả các quan chức cấp cao của Mỹ và Trung Quốc, bao gồm cả Tập Bình, tại sự kiện. Ông ấy nói rằng điểm mấu chốt cần ghi nhớ là... "Đó là một ngày hiệu quả, một vài ngày hiệu quả. Nghe có vẻ họ đã đạt được một số tiến bộ, chắc chắn là trong việc giải quyết một số khác biệt về thương mại."

Một "Hội đồng Thương mại" Mỹ-Trung hiện đã đi vào hoạt động, với các đội ngũ ở cả hai bên đang làm việc để thúc đẩy thương mại đối với các mặt hàng ít nhạy cảm và có tầm quan trọng thấp hơn. Cả hai chính phủ đều đã chọn nông nghiệp như một lĩnh vực tiềm năng để tăng trưởng.

Tuy nhiên, vẻ hào nhoáng bên ngoài đã che đậy một mối quan hệ vẫn bị định hình bởi những bất đồng lớn và cạnh tranh, và nó mang lại rất ít chiến thắng cụ thể cho người Mỹ. Sự ấm áp này đã thu hút sự chỉ trích từ các nhà lập pháp ở cả hai đảng - mộ ttình thế khó xử khi các đồng đảng Cộng hòa của Trump bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Tòa Bạch Ốc và đại sứ quán Trung Quốc tại D.C. không phản hồi các yêu cầu bình luận.

Mặc dù có nhiều kỳ vọng rằng Tập sẽ đến cùng phái đoàn doanh nghiệp Trung Quốc, nhưng không có giám đốc điều hành doanh nghiệp Trung Quốc  nào tham dự bữa tiệc, dẫn đến cơ hội bị bỏ lỡ để cả hai nhà lãnh đạo công bố các thương vụ kinh doanh lớn và để ngành công nghiệp Mỹ hợp tác với các đối tác Trung Quốc.

Một nguồn tin nắm rõ sự việc cho biết, quá trình đổ vỡ kế hoạch này diễn ra khá lộn xộn và bị cản trở bởi sự thiếu thông suốt trong giao tiếp giữa hai bên. Phía Trung Quốc đã đồng ý cử các lãnh đạo và hỏi các đồng nghiệp Mỹ về chi tiết, chẳng hạn như các cuộc họp mà các lãnh đạo sẽ tham gia và những sự kiện họ sẽ tham dự.

Tại Bắc Kinh hồi tháng 5, các lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ đi cùng Trump, bao gồm Jensen Huang của Nvidia và Tim Cook của Apple, đã gặp Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường. Các quan chức Trung Quốc, mong đợi sự đáp ứng, muốn biết những quan chức Mỹ nào mà các lãnh đạo doanh nghiệp của họ có thể gặp được. Các quan chức Mỹ không đưa ra sự rõ ràng, cho rằng sự đối xử tương hỗ này dành cho các lãnh đạo nhà  nước, không nhất thiết dành cho các lãnh đạo doanh nghiệp. Khi bữa tiệc đến gần, ít nhất bốn lãnh đạo cấp cao từ các công ty hàng đầu Trung Quốc đã đến Mỹ để sẵn sàng tham dự nếu cần thiết.

Về mặt nội dung, một cuộc trao đổi giữa hai nhà lãnh đạo liên quan đến Iran. Trump yêu cầu Tập ngừng hỗ trợ Tehran trong cuộc chiến với Mỹ, theo David Perdue, đại sứ của Trump tại Trung Quốc.

Perdue nói trên CNBC vào hôm  thứ Sáu."Chúng tôi đã nói rất rõ với họ từ vài tuần trước rằng bất kỳ sự giúp đỡ nào họ dành cho Iran, dù là trực tiếp hay gián tiếp, dù là tình báo, linh kiện hay thiết bị quân sự, đều hoàn toàn không thể chấp nhận được. Tổng thống Trump lại khẳng định điều đó rất rõ ràng vào ngày hôm qua." Ông bổ sung rằng vấn đề này tách biệt với bất kỳ cam kết nào của Mỹ về Đài Loan, hòn đảo dân chủ tự trị mà Bắc Kinh muốn kiểm soát.

Cho đến nay, Tập vẫn ít có ý định gây áp lực thực sự lên Iran, từ chối ngừng mua dầu hoặc ngừng cung cấp viện trợ quân sự gián tiếp cho nước này. Một bài báo từ Hãng Thông tấn Tân Hoa Xã Trung Quốc cho biết trong cuộc gặp với Trump, Tập đã kêu gọi cả Mỹ lẫn Iran trở lại bàn đàm phán. Bên ngoài, cảnh tượng về chuyến thăm diễn ra với những hình ảnh đối lập ngay trên đường phố.

Khi Trump và Tập đến thăm Cơ quan Lưu trữ Quốc gia vào hôm thứ Sáu để xem các văn kiện lập quốc Hoa Kỳ, những đám đông với quan điểm trái ngược nhau đã tụ tập ở khu vực lân cận. Vài chục người biểu tình giương cao biểu ngữ lên án Tập và Đảng Cộng sản, hô vang "đả đảo Tập Cận Bình" qua loa phóng thanh và giẫm lên lá cờ Trung Quốc.

Đối diện họ, một nhóm gần như bằng nhau, vẫy cờ Trung Quốc và Mỹ, hô vang "chào mừng, chào mừng" và bật nhạc trong đó có bài "YMCA",  bài hát mà Trump thường nhảy theo.

Cảnh sát ngăn hai nhóm người cách xa nhau, và không xảy ra xô xác. Thỉnh thoảng, những người đàn ông mặc quần áo tối màu, đeo khẩu trang và kính râm, giám sát và quay phim hiện trường. Khi được một phóng viên Wall Street Journal hỏi liệu họ có liên quan đến cảnh sát Trung Quốc hay không, họ không đưa ra câu trả lời rõ ràng.

Bất chấp tất cả những hình ảnh phô trương đó, hai nhà lãnh đạo đã kết thúc ngày gặp gỡ theo cách không khác mấy so với lúc bắt đầu: ông Trump ca ngợi tình hữu nghị, còn ông Tập thì không hề nhượng bộ về hệ thống mà ông đã khoác lên mình để phô diễn.

------------

_ Tác giả Lingling Wei, Philip Wegmann, Yoko Kubota...

_ Trần H Sa lược dịch từ The Wall Street Journal via MS N....26 tháng 9 / 2026...