TRẦN H SA

Tác giả  Donald Macintyre ...09/9/2026... The Independent via MS N.

Bạn phải tự hỏi Bộ trưởng Ngoại giao Israel, Gideon Saar sẽ nghĩ gì về Margaret Thatcher.

Thái độ của bà Thatcher. đối với cách Israel đối xử với người Palestine gần như giống hệt với những gì Bộ trưởng Ngoại giao và Phát triển Vương quốc Anh, Ed Miliband, đã trình bày trong bài phát biểu được cân nhắc kỹ lưỡng tại Hạ viện Vương quốc Anh vào hôm thứ Ba. Bà đóng vai trò nổi bật trong việc thúc ép cả Mỹ và chính Israel thiết lập một nền hòa bình công bằng và lâu dài với lãnh đạo Palestine; và trên hết, bà tức giận trước việc Menachem Begin (Thủ tướng thứ sáu của Israel)  và Yitzhak Shamir (Thủ tướng thứ bảy của Israel) thúc đẩy việc định cư của người Do Thái ở những vùng đất mà bà không ngần ngại gọi là các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng.

Thực ra không khó để tưởng tượng rằng một thế hệ sau bà Thatcher - người không ngần ngại trừng phạt Israel, như đã làm khi từ chối cung cấp vũ khí cho quốc gia này trong cuộc xâm lược Lebanon của họ vào năm 1982 -  sẽ hành động giống như Thủ tướng Vương quốc Anh, Burnham và Bộ trưởng Ngoại giao và Phát triển Miliband. Năm 1986, có khoảng 60.000 người định cư Israel ở Bờ Tây. Hiện nay có hơn nửa triệu người (cùng với 250.000 người ở Đông Jerusalem) và sự phát triển của nó đang được thúc đẩy mạnh mẽ hơn bao giờ hết, không ít là do việc thúc đẩy các trạm nông nghiệp mới, thường xuyên bạo lực nhằm tước đoạt đất đai, sinh kế và nhà cửa của người Palestine. Ít nhất 18 người Palestine đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của người định cư trong năm nay.

Việc Miliband xử dụng thuật ngữ "thanh lọc sắc tộc" rõ ràng đã khiến các bộ trưởng Israel và những người ủng hộ họ tức giận. Nhưng họ cố tình quên rằng trong một lá thư gửi Thủ tướng Netanyahu vào tháng 6, một loạt các nhân vật trong giới lãnh đạo Israel, bao gồm hai cựu thủ tướng, Ehud Barak và Ehud Olmert, đã xử dụng chính thuật ngữ đó, cùng với cụm từ "khủng bố Do Thái", khi mô tả hậu quả của chính sách hiện tại của chính phủ Israel.

Lịch sử rất quan trọng. Không phải Vương quốc Anh mà là Israel đã gây ra sự rạn nứt lớn nhất giữa hai nước kể từ khi kết thúc nhiệm kỳ ủy trị của Anh vào năm 1948. Nó cũng phơi bày sự phi lý khi cho rằng quyết định của chính phủ Anh - vốn chỉ là hành động hiện thực hóa những tuyên bố mà họ đã đưa ra từ lâu – như một bước đi khác thường của một chính phủ cánh tả; hay như cách Benjamin Netanyahu gần đây mô tả Vương quốc Anh là "nước cộng hòa Hồi giáo đầu tiên trên thế giới sở hữu vũ khí hạt nhân".

Hôm thứ Ba, ông  Ngoại trưởng Israel, Gideon Sa'ar đã cáo buộc Miliband "nói dối quá đáng" trong bài phát biểu tại Hạ viện nhưng nói dối như thế nào lại không nói rõ đó là gì. Có lẽ Saar nói điều này là vì ông quá bận rộn với những phát ngôn gây tranh cãi của riêng mình – chẳng hạn như việc Anh đang áp dụng "biện pháp Boycott, Divestment and Sanctions.... BDS [Tẩy chay, Rút vốn và Trừng phạt] chỉ đối với nhà nước Do Thái." Chưa kể đến những vấn đề khác, cách nói này đã cố tình lờ đi sự phản đối mạnh mẽ của ông Miliband đối với chiến dịch BDS, cũng như cam kết nhiều lần của ông rằng lệnh tẩy chay này không nhắm vào nhà nước Israel, mà nhắm vào các khu định cư bất hợp pháp tại vùng lãnh thổ bị chiếm đóng.

Điều này đặt ra câu hỏi về phản ứng của Washington, cho đến nay được làm sắc nét hơn bởi sự im lặng bất thường của Trump về chủ đề này. Những lời công kích gay gắt và thiếu kềm chế của Đại sứ Mỹ Mike Huckabee nhắm vào vị Ngoại trưởng Anh gốc Do Thái vì tội "ghét bỏ người Do Thái" (chưa kể đến những cảnh báo hoàn toàn vô căn cứ về thiệt hại đối với hoạt động nhập khẩu dược phẩm của Anh) đã phản ánh rõ nét con người ông ta : một tín đồ Cơ đốc giáo Tin lành theo chủ nghĩa phục quốc Do Thái (Christian Zionist) cuồng nhiệt. Dù hơi ngượng ngùng trước thực tế công dân Mỹ gốc Palestine liên tục phải đối mặt với các cuộc tấn công của người định cư, ông vẫn là người tin tưởng vào dự án định cư và là một Israel có viễn cảnh trải dài từ Địa Trung Hải đến Jordan.

Cho đến nay Israel phần lớn chỉ dành sự phẫn nộ cho nước Anh. Nhưng điều đáng lo ngại là Canada – nơi mà thủ tướng Mark Carney đã giành được sự ủng hộ của quốc tế cũng như trong nước để đứng lên chống lại Trump – cùng với Pháp và một số quốc gia dân chủ khác cũng đang có động thái tương tự. Trong quá khứ, Netanyahu phần lớn tin tưởng rằng hầu hết họ sẽ noi gương Mỹ trong việc kiên định  ủng hộ Israel. Điều đó dường như không còn đúng nữa. Còn quá sớm để khẳng định rằng chúng ta đang chứng kiến ​​những bước khởi đầu của một cuộc tái định hình trật tự toàn cầu, nơi mà các nền dân chủ tự do không còn coi Mỹ là người bảo vệ tối cao của họ và không thể tranh cãi.Dẫu vậy, sẽ thật trớ trêu nếu chính quyền Netanyahu sẵn sàng biến Israel thành một quốc gia bị cô lập, đó lại chính là chất xúc tác cho một quá trình như vậy.

Có lẽ Huckabee chỉ là ngoại lệ ngay cả trong chính quyền Trump. Ngoại trưởng Marco Rubio đã làm rõ (dù thực tế không cần thiết phải làm vậy) rằng Mỹ sẽ không hành động giống như Anh – nhưng có vẻ ông Trump đã không cố gắng thay đổi suy nghĩ của người Anh, trong khi Burnham khôn ngoan cảnh báo ôngTrump  về động thái này của Anh. Theo một báo cáo có nguồn tin trên trang web Axios, việc Tòa Bạch Ốc không can thiệp là tín hiệu cho thấy "sự thất vọng của chính họ với chính sách của chính phủ Netanyahu ở Bờ Tây". Nếu Netanyhau không thể dựa vào sự ủng hộ của Trump cho mục tiêu sáp nhập Bờ Tây trên thực tế, ông ta nên lo lắng vì chỉ còn chưa đầy hai tháng nữa là đến cuộc bầu cử lớn nhất vào ngày 27 tháng 10.

Khi Margaret Thatcher đưa ra nhận định đầy tầm nhìn xa cách đây 40 năm về những giới hạn mà "danh tiếng" của Israel được phép, chắc chắn bà đã nghĩ đến những nguy cơ của việc Israel thất bại trong tiến trình hòa bình với người Palestine: rằng Israel có thể làm suy yếu sự ủng hộ khổng lồ của quốc tế  dành cho một Israel được thành lập như một nơi trú ẩn an toàn cho người Do thái sau thảm họa Holocaust. Hôm thứ Ba Miliband đã đã đặc biệt nhấn mạnh quan điểm rõ ràng rằng ông; cũng như thế giới phương Tây nói chung, sẽ luôn ủng hộ một Israel như vậy trong phạm vi biên giới hợp pháp theo luật quốc tế . Nhưng điều đó không đồng thời có nghĩa là chấp nhận việc tước bỏ an ninh và các quyền căn bản của 5 triệu người Palestine – những điều mà người dân tại các quốc gia dân chủ như chúng ta vẫn được hưởng một cách mặc nhiên.

--------------------

_ Tác giả  Donald Macintyre ...

_ Trần H Sa lược dịch từ The Independent via MS N......09/9/2026.