TRẦN H SA

Tác giả Walter Russell Mead... Ngày 28 tháng 9 năm 2026,... The Wall Street Journal.

"Ông ấy rất thích đá cẩm thạch chất lượng tốt" là điều mà Tổng thống Trump cho biết ông đã học được trong cuộc gặp thượng đỉnh với Tập Cận Bình .

Nếu vậy, ông Tập Cận Bình không thấy nhiều điều đáng hài lòng trong chuyến thăm Washington của mình. Có rất nhiều lời lẽ hoa mỹ nhưng ít có thỏa thuận thực chất. Hai siêu cường sẽ thảo luận về tương lai của cái mà họ đã đồng ý gọi là “siêu trí tuệ”. Ông Trump và ông Tập dự định gặp nhau thêm hai lần nữa trong năm nay, trong các cuộc gặp tầm quốc tế dự kiến ​​diễn ra vào tháng 11 và tháng 12. Thỏa thuận ngừng chiến thương mại đã được gia hạn đến ngày 10 tháng 1, với một số điều chỉnh và nhượng bộ lẫn nhau. Có một buổi trưng bày bức chân dung chữ ký tự động của Joe Biden . Hai chú gấu trúc khổng lồ đã đến Atlanta.

Một cách khôn ngoan, cả ông Trump lẫn người đồng cấp Trung Quốc dường như không kỳ vọng điều gì thực chất hơn, từ hội nghị thượng đỉnh. Điều đó không có gì đáng ngạc nhiên. Mỹ và Trung Quốc có mối quan hệ quốc tế phức tạp nhất trong lịch sử thế giới, và các điều kiện để ổn định lâu dài, hiện không tồn tại.

Các lực hút hướng tâm kéo hai quốc gia lại gần nhau và các lực ly tâm đẩy họ ra xa nhau đều mạnh mẽ và luôn biến đổi. Thương mại, tài chính và mối quan hệ giao lưu nhân dân gắn kết hai nước mạnh mẽ hơn nhiều, so với bất cứ điều gì diễn ra giữa Mỹ và Liên Xô trong thời Chiến tranh Lạnh. Sự hội nhập sâu rộng của Trung Quốc vào nền kinh tế quốc tế khiến nước này đồng thời trở thành một đối tác quan trọng hơn và cũng là một đối thủ nguy hiểm hơn so với Liên Xô.

Sự cạnh tranh về quân sự và công nghệ giữa hai nước phức tạp hơn nhiều, so với cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Liên Xô về vũ khí hạt nhân và hệ thống phóng. Cuộc cạnh tranh hạt nhân vẫn tồn tại, nhưng nếu bổ sung thêm trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, máy bay không người lái và vũ khí sinh học vào vũ khí hạt nhân và tên lửa, thì chúng ta đang ở trong một tình thế khác biệt về chất lượng và khó khăn hơn nhiều.

Hệ thống tư tưởng và cách tiếp cận của Trung Quốc tinh vi hơn chủ nghĩa cộng sản Liên Xô, và về căn bản đặt ra những thách thức khác biệt, và ở nhiều khía cạnh là những thách thức khó khăn hơn.

Tương lai của cuộc cạnh tranh này là điều không thể dự đoán được. Liệu một quốc gia nào đó sẽ giành được lợi thế công nghệ vượt trội nhờ những đột phá trong siêu trí tuệ hay điện toán lượng tử, đến mức có thể lật đổ cán cân quyền lực kinh tế và quân sự – và nếu vậy, đó sẽ là quốc gia nào? Liệu hệ thống kinh tế Trung Quốc hùng mạnh nhưng dễ sụp đổ dưới sức nặng chồng chất bởi những hậu quả tiêu cực từ kế hoạch hóa nhà nước? Liệu sự phân cực chính trị kết hợp với chính sách dân túy thiếu chín chắn sẽ khiến Mỹ trở nên yếu kém và chia rẽ, đến mức không thể huy động được toàn bộ nguồn lực và sức mạnh của mình để cạnh tranh với Trung Quốc? Liệu cuộc chiến tranh Iran sẽ phá vỡ, củng cố hay định hình lại quyền lực của Mỹ ở Vịnh Ba Tư? Liệu Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) sẽ tan rã do cuộc chiến của Vladimir Putin , hay cuộc chiến đó sẽ làm suy yếu quyền lực của ông Putin ở Moscow và dẫn đến một nước Nga hậu Putin biết iềm chế và hòa giải với phương Tây? Không ai biết chắc, vì vậy việc quản lý mối quan hệ Mỹ-Trung phải diễn ra trong bối cảnh bị bao trùm bởi những bất trắc quan trọng.

Ông Trump thoải mái hơn nhiều khi hành động trên địa hình này so với các nhà hoạch định chính sách truyền thống. Sự bất ổn là môi trường quen thuộc của ông và khả năng ứng biến là kỹ năng lớn nhất của ông. Đối với ông Tập Cận Bình, người xuất thân từ nền văn hóa kỹ thuật của Trung Quốc hiện đại theo chủ nghĩa kỹ trị, sự hỗn loạn trong các vấn đề thế giới có vẻ không thoải mái lắm, nhưng một cường quốc theo chủ nghĩa muốn thay đổi hiện trạng như Trung Quốc cũng có thể hưởng lợi từ những thay đổi nhanh chóng.trên trường quốc tế 

Với việc cả hai bên đều quyết tâm tránh theo đuổi những thỏa thuận hão huyền lớn lao, hai nhà lãnh đạo có thể tập trung vào lợi ích chung của họ. Đây là lúc những lời lẽ hoa mỹ xuất hiện. Ông Trump và ông Tập Cận Bình đều được lợi từ việc nhấn mạnh sự chênh lệch quyền lực giữa họ và các nhà lãnh đạo của các cường quốc yếu hơn trên thế giới. Hội nghị thượng đỉnh càng phô trương và long trọng, cả hai nhà lãnh đạo càng trông nổi bật hơn, và người dân của họ cũng như thế giới nói chung càng coi họ như những người khổng lồ giữa những người lùn.

Không phải tất cả những người "lùn" đều hài lòng. Lưu ý rằng ông Tập Cận Bình đã bỏ qua Đại hội đồng Liên Hợp Quốc nhưng lại dành thời gian gặp ông Trump, nhiều nhà quan sát ở châu Âu và trên thế giới lo ngại rằng ông Tập và ông Trump đang hình thành một trật tự thế giới "G-2" bền vững nào đó. Nhưng thực tế không phải vậy. Ông Trump là người gây rối, chứ không phải người xây dựng trật tự, và tham vọng của ông Tập sẽ không được thỏa mãn bởi bất kỳ sự thỏa hiệp lớn lao nào mà chính quyền Trump sẵn sàng đưa ra.

Mỹ và Trung Quốc là hai quốc gia quyền lực nhất thế giới, nhưng bản chất cuối cùng của mối quan hệ giữa hai nước vẫn còn bỏ ngỏ. Trong khi đó, họ đang cố gắng duy trì mối quan hệ tốt nhất có thể, đồng thời tìm kiếm lợi thế cho mỗi bên. Đây là thực tế khắc nghiệt của chính trị thế giới hiện nay. Hội nghị thượng đỉnh tháng 9 đã phản ánh thực tế đó và đưa nó lên sân khấu toàn cầu.

-----------

_Tác giả Walter Russell Mead... ...

_ Trần H Sa lược dịch từ  The Wall Street Journal.....Ngày 29 tháng 9 năm 2026,