TRẦN H SA

Tác giả Kenji Kwase. ...Ngày 25 tháng 9 năm 2026. ... Nikkei Asia..

TOKYO -- Hôm thứ Sáu, Nhật Bản nhấn mạnh quan điểm hòa giải hậu chiến và quan hệ đối tác chặt chẽ với Mỹ, chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra những phát ngôn mà một số nhà quan sát cho rằng có khả năng cũng cố bàn tay của Trung Quốc chống lại Tokyo.

Tại cuộc gặp thượng đỉnh với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ở Washington hôm thứ Năm, ông Trump đã ca ngợi Trung Quốc là "đồng minh" của Mỹ trong Thế chiến II.

Ông nói với ông Tập Cận Bình tại buổi lễ đón tiếp ở Tòa Bạch Ốc,"Xuyên suốt lịch sử, việc theo đuổi những lợi ích chung đó đã kết nối nhân dân chúng ta trên khắp các đại dương rộng lớn,"  đồng thời cho rằng những lợi ích này "thậm chí đã biến chúng ta thành đồng minh trong Thế chiến II."

Ông Trump cũng nhắc đến nhóm "Phi Hổ", gồm những phi công và máy bay chiến đấu của Mỹ tình nguyện tham gia chiến đấu chống lại Đế quốc Nhật Bản với tư cách là một phần của lực lượng Trung Quốc. Ông nói: "Cũng như nhân dân hai nước đã cùng nhau giành chiến thắng trong cuộc chiến đó, Chủ tịch Tập Cận Bình và tôi sẽ tiếp tục hợp tác để xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn cho cả hai quốc gia."

Những phát ngôn của tổng thống Mỹ được đưa ra vào thời điểm đồng minh hiện tại của họ, Nhật Bản, đang chịu áp lực ngoại giao nặng nề từ Trung Quốc của ông Tập Cận Bình. Kể từ khi Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi phát biểu trước quốc hội về nguy cơ cuộc khủng hoảng Đài Loan tạo ra "tình huống đe dọa sự sống còn" đối với Nhật Bản, Bắc Kinh đã phản ứng bằng cách áp đặt các biện pháp hạn chế du lịch và kiểm soát xuất khẩu , đồng thời cáo buộc Tokyo hồi sinh "chủ nghĩa quân phiệt".

Ông Trump và bà Takaichi đã gặp nhau vài ngày trước hội nghị thượng đỉnh với ông Tập để tái khẳng định liên minh của họ .

Ông Minoru Kihara, Chánh Văn phòng Nội các của bà Takaichi, cho biết trong cuộc họp báo thường nhật chiều thứ Sáu rằng "Nhật Bản và Mỹ đã đạt được sự hòa giải, làm sâu sắc thêm mối quan hệ và trở thành đồng minh đáng tin cậy nhất. Ngày nay, chúng ta cùng nhau nỗ lực đóng góp vào hòa bình và ổn định trong khu vực và trên thế giới."

Tuy nhiên, Shin Kawashima, giáo sư tại Đại học Tokyo và chuyên gia về lịch sử ngoại giao hiện đại của Trung Quốc, đã viết trong một bài bình luận trên trang web Nikkei rằng những phát ngôn của Trump về Thế chiến II "có thể tạo ấn tượng rằng Mỹ đang đứng về phía Trung Quốc trong vấn đề lịch sử."

Trung Quốc quả thực là đồng minh của Mỹ trong cuộc chiến chống lại Đế quốc Nhật Bản. Nhưng Trung Quốc mà Mỹ hợp tác khi đó là Cộng hòa Trung Hoa (ROC), do Quốc dân đảng (KMT) cai trị, sau này đã chạy trốn sang Đài Loan. Đảng Cộng sản Trung Quốc, ít nhất là trên danh nghĩa, là một phần của quân đội Cộng hòa Trung Hoa  dưới thời Mặt trận Thống nhất lần thứ hai, nhưng chỉ lên nắm quyền ở Trung Quốc sau khi đánh bại Quốc dân đảng trong cuộc nội chiến.

Tên chính thức của nhóm phi công "Phi Hổ" mà ông Trump nhắc đến thực chất là "Nhóm Tình nguyện người Mỹ đầu tiên thuộc Không quân của Cộng hòa Trung Hoa".

Tuy nhiên, câu chuyện mà Đảng Cộng sản Trung Quốc muốn truyền tải lại là họ đã lãnh đạo cuộc "giải phóng" Trung Quốc và nhận toàn bộ công lao.

Trong những năm gần đây, Bắc Kinh đã liên tục đề cao vị thế của mình như một quốc gia chiến thắng trong Thế chiến II, kêu gọi cộng đồng quốc tế "bảo vệ di sản". Trong những dịp ông Tập Cận Bình và các nhà lãnh đạo cấp cao khác như Ngoại trưởng Vương Nghị gặp gỡ các đối tác nước ngoài, như Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Hàn Quốc Lý Quang Diệu, họ thường nêu vấn đề này. Và Bắc Kinh đã đẩy mạnh chiến dịch này như một phần trong lập luận chống lại Takaichi và cái mà họ gọi là "chủ nghĩa tân quân phiệt" của Nhật Bản.

Trong cùng buổi lễ tại Tòa Bạch Ốc  với ông Trump, ông Tập Cận Bình đã nhắc lại lời của chủ nhà bằng cách nhấn mạnh Thế chiến II, nói rằng "Trung Quốc và Mỹ đã sát cánh chiến đấu chống lại sự xâm lược của phát xít". Ông không nêu tên Nhật Bản, nhưng nhấn mạnh rằng "người dân Trung Quốc sẽ không quên giai đoạn lịch sử này, người dân Mỹ cũng vậy".

Sau đó, tại một buổi tiệc chiêu đãi cấp nhà nước với ông Trump và các lãnh đạo doanh nghiệp, ông Tập Cận Bình đã phát biểu rõ ràng hơn.

Ông nói: "Hơn 80 năm trước, nhân dân Trung Quốc và Hoa Kỳ đã sát cánh chiến đấu chống lại sự xâm lược của chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản và tiên phong mở ra tuyến đường cao tốc Hump Route nổi tiếng". Tuyến đường này đề cập đến một tuyến đường hàng không vượt qua dãy Himalaya được các nước Đồng minh xử dụng để vận chuyển tiếp tế nhằm hỗ trợ nỗ lực chiến tranh của Trung Quốc chống lại Nhật Bản, cụ thể là lực lượng của Đài Loan dưới sự lãnh đạo của Tưởng Giới Thạch.

Ông Tập Cận Bình nói thêm,"Tình hữu nghị được tôi luyện bằng máu và lửa này, chắc chắn sẽ được truyền lại qua nhiều thế hệ." Việc nói về mối liên kết máu mủ này gợi nhớ đến ngôn ngữ mà Bắc Kinh thường dùng khi ca ngợi mối quan hệ lịch sử với các đối thủ hiện tại và trước đây của Mỹ là Triều Tiên và Việt Nam.

Trong cuộc họp báo hôm thứ Sáu, ông Kihara nhắc lại rằng Nhật Bản bác bỏ cáo buộc của Trung Quốc về việc quay trở lại chủ nghĩa quân phiệt. Ông nói: "Kể từ khi chiến tranh kết thúc, đất nước chúng tôi luôn kiên định theo đuổi con đường là một quốc gia hòa bình và đã đóng góp vào hòa bình và ổn định toàn cầu. Hoàn toàn không có sự thay đổi nào trong cam kết vững chắc của đất nước chúng tôi đối với việc theo đuổi con đường là một quốc gia hòa bình."

Theo Steve Tsang, giám đốc Viện Nghiên cứu Trung Quốc tại Đại học SOAS London và là đồng tác giả của cuốn sách gần đây "Chiến lược toàn cầu của Trung Quốc dưới thời Tập Cận Bình", việc chỉ trích Nhật Bản đặc biệt có lợi cho Bắc Kinh kể từ khi chính quyền  này đàn áp cuộc biểu tình dân chủ ở Quảng trường Thiên An Môn năm 1989. Trong một chuyến thăm Tokyo gần đây, Tsang cho biết chế độ Cộng sản đã xử dụng lòng yêu nước như một cách để lấy lại uy tín, tập trung vào lịch sử Thế chiến II và miêu tả Nhật Bản là "kẻ thù xấu xa" dựa trên "chủ nghĩa dân tộc vị kỷ hẹp hòi".

Giáo sư Kawashima thuộc Đại học Tokyo đã nhận xét rằng "có lẽ ít nhất Nhật Bản nên bày tỏ những lo ngại của mình với Mỹ về việc xử dụng thuật ngữ 'đồng minh'".

Tuy nhiên, một số chuyên gia cảnh báo không nên quá chú trọng đến những phát ngôn của tổng thống Mỹ. Ke Long, một chuyên gia cấp cao tại viện nghiên cứu Tokyo Foundation của Nhật Bản, đã đưa ra một quan điểm khác trong cùng mục bình luận trên Nikkei. Ông viết rằng đối với Trump, "điều quan trọng là tối đa hóa lợi ích trước mắt, thay vì tập trung vào lịch sử, và giành chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ."

Theo ông Ke, mặc dù hai nhà lãnh đạo "thể hiện ra bên ngoài một bầu không khí hòa giải tối đa, nhưng dường như không có nhiều nhượng bộ hoặc tiến triển thực chất nào trên thực tế". 

-------------

_ Tác giả Kenji Kwase. ..

_ Trần H Sa lược dịch từ  Nikkei Asia.......Ngày 25 tháng 9 năm 2026.