TRẦN H SA

Tác giả Lingling Wei và  Joyu Wang ...21 tháng 9, 2026 ...The Wall Street Journal via MS N.

Vào tháng Tư, lãnh đạo đảng đối lập chính của Đài Loan đã đến Trung Quốc đại lục trong chuyến công du với nghi thức đón tiếp trọng thị kéo dài sáu ngày, chuyến thăm đầu tiên trong gần một thập kỷ.

Các quan chức đã tiếp đãi Cheng Li-wun - chủ tịch Quốc dân Đảng, hay KMT - tại các cuộc họp cấp cao và một chuyến du thuyền trên sông Thượng Hải. Chủ tịch Meituan, một trong những công ty công nghệ lớn nhất Trung Quốc, đã tặng Cheng một con kangaroo nhồi bông, linh vật của công ty. Kết thúc bằng việc Cheng được gặp lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình.

Đôi tay ông ấy  "mềm như mây," Cheng nói sau đó.

Những điều chưa được tiết lộ công khai: Vài tháng trước đó, các quan chức Trung Quốc đã gặp các nhà đàm phán KMT để thương lượng ngôn ngữ mà Cheng sẽ xử dụng trong chuyến đi của bà. Cheng thậm chí còn chia xẻ trước bản sao của các phát biểu đã chuẩn bị, trong đó bà khẳng định bà phản đối độc lập cho Đài Loan, và được Tập ủng hộ, theo những người am hiểu về vấn đề cho biết.

Chuyến thăm này đã làm dấy lên hồi chuông cảnh báo ở Đài Loan, nơi mà chính phủ của nước này hoài nghi về ý định của Bắc Kinh. Nó cũng hé lộ một chương mới trong nỗ lực của Trung Quốc, nhằm giành quyền kiểm soát hòn đảo - mà không hề nổ súng. - được quản lý bằng nền dân chủ tự trị, mà Bắc Kinh coi là một phần lãnh thổ của họ.

Ngay cả khi Trung Quốc tiếp tục gây áp lực quân sự lên hòn đảo này, họ lại tăng cường nỗ lực tạo ra sự chia rẽ trong xã hội Đài Loan, thu hút những người chính thức phản đối độc lập  của Đài Loan như Cheng, và gieo rắc nghi ngờ về cam kết của Mỹ đối với hòn đảo này.

Mục tiêu: thuyết phục nhiều người Đài Loan hơn rằng, sự kháng cự đối với sự kiểm soát của Trung Quốc là vô ích.

Tập nhìn thấy cơ hội do lo ngại ngày càng tăng ở Đài Loan rằng, Tổng thống Trump có thể sẵn sàng hy sinh sự ủng hộ đối với hòn đảo này để đổi lấy quan hệ tốt hơn với Bắc Kinh.

Trump đôi khi lặp lại các luận điểm của Trung Quốc về chính phủ Đài Loan, và nhiều lần cáo buộc Đài Loan đã đánh cắp ngành công nghiệp bán dẫn của Mỹ, một cáo buộc mà Đài Bắc bác bỏ. Ông cũng đã ngăn lại sự chấp thuận dành cho một thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan trị giá 14 tỷ đô la, mô tả gói này là một con bài mặc cả tốt trong các cuộc đàm phán với Trung Quốc.

Một cuộc thăm dò gần đây của Viện Brookings cho thấy chỉ có 24% cử tri Đài Loan coi Mỹ là đồng minh đáng tin cậy.

Ở một số khía cạnh, quan hệ Mỹ-Đài Loan đã trở nên sâu sắc hơn. Đài Loan đã bắt đầu thừa nhận việc Mỹ huấn luyện quân sự trên đảo đã được giấu kín lâu nay, và các quan chức Mỹ đã công khai ghi nhận sự hợp tác với lực lượng bảo vệ bờ biển Đài Loan - một tín hiệu gửi đến Bắc Kinh rằng mối quan hệ vẫn vững chắc.

Dù vậy, Bắc Kinh coi nhiệm kỳ thứ hai của Trump là "một cơ hội hiếm hoi" để thuyết phục dư luận Đài Loan  theo hướng có lợi cho đại lục, theo lời ông Chiu Chui-cheng, Bộ trưởng Hội đồng Các vấn đề Đại lục Đài Loan, cơ quan chính phủ giám sát chính sách xuyên eo biển, "Họ cho rằng sự khó đoán của Trump về các cam kết của Mỹ sẽ cho Tập nhiều không gian hơn để hành động."

Tập dự kiến sẽ tiếp tục gây áp lực lên Trump về Đài Loan khi hai bên gặp nhau tại Washington trong tuần này. Mục tiêu của Tập, theo các cố vấn chính sách Trung Quốc, là thuyết phục Trump bày tỏ rõ ràng sự phản đối độc lập của Đài Loan, từ đó thu hẹp thêm không gian chống lại Trung quốc của  Đài Loan. Bộ Ngoại giao Trung Quốc, khi trả lời các câu hỏi cho bài viết này, gọi Đài Loan là "cốt lõi trong các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc."

Cùng lúc đó, Bắc Kinh đang cố gắng tăng ảnh hưởng trên thực địa Đài Loan. Một cách mà họ hy vọng làm được điều đó là hợp tác với Cheng, cựu nghị sĩ 56 tuổi và là người dẫn chương trình talk-show truyền hình, người bất ngờ xuất hiện vào năm ngoái với vai trò lãnh đạo phe đối lập ở Đài Loan, và có thể là ứng viên tổng thống trong tương lai.

Cao ráo, bắt mắt, với bộ vest may đo tinh tế, bà có cách thể hiện mạnh mẽ đến mức ban tổ chức buổi họp báo hồi cuối năm ngoái phải dừng lại để thử lại ba micro trước khi kết luận rằng bà chỉ phát biểu với mức độ mà các nhà báo địa phương mô tả là "âm lượng như chương trình talkshow."

Bà đã ưu tiên quan hệ ấm áp hơn với Bắc Kinh.

Cheng nói trong một cuộc họp đảng ở Đài Bắc, "Nhiều bạn bè trong giới truyền thông quốc tế đã hỏi tôi rằng tôi ủng hộ Trung Quốc hay ủng hộ Mỹ. Tôi hỏi lại: Tại sao tôi không thể chọn cả hai? Tại sao tôi phải chọn phe?"

Bà nói thêm, "Chúng ta sẽ không bao giờ quên tình bạn và lòng hào phóng của Hoa Kỳ. Nhưng đồng thời, Trung Quốc đại lục là gia đình chúng ta, và chúng ta không bao giờ có thể làm hại chính dòng máu của mình."

Cheng và những người ủng hộ cho biết bà không có ý định nhượng bộ trước Bắc Kinh mà chỉ muốn thúc đẩy quan hệ tốt hơn.

Cheng từ chối bình luận.

Quốc dân đảng Đài loan cho biết trong một tuyên bố., "Cách tiếp cận của KMT luôn được dẫn dắt bởi lợi ích của Đài Loan, với mục tiêu duy trì hòa bình và ổn định trên eo biển Đài Loan, đồng thời bảo vệ nền dân chủ và lối sống của Đài Loan," 

Sự sốt ruột ở Bắc Kinh.

Các cố vấn chính sách ở Bắc Kinh cho biết Tập, 73 tuổi, ngày càng cấp bách phải thể hiện tiến triển trong việc kiểm soát Đài Loan, một sứ mệnh lịch sử trọng tâm cho tính hợp pháp của ông. Mặc dù vẫn nắm vững quyền lực, ông sẽ đối mặt với đại hội Đảng Cộng sản quan trọng vào năm tới, nơi mà các vấn đề kế vị đang hiện hữu, và một thế hệ mới có thể thúc đẩy kết quả về Đài Loan.

Bên cạnh việc tiếp cận Quốc Dân Đảng, Bắc Kinh còn tràn ngập không gian số với nội dung chế giễu Đảng Dân Tiến cầm quyền (DPP), đồng thời khuếch đại các câu chuyện rằng Washington sẽ bỏ rơi hòn đảo, khiến Trung Quốc trở thành đối tác duy nhất mà Đài Loan có thể tin tưởng.

Trong một báo cáo công bố đầu năm nay, Cục An ninh Quốc gia Đài Loan cho biết Bắc Kinh đã phát động một chiến dịch "tổng lực" về tác chiến nhận thức thông qua các nền tảng trực tuyến và những trang web giả mạo. Báo cáo này ghi nhận có 45.000 tài khoản bị nghi ngờ vào năm 2025, tăng so với con số khoảng 28.000 tài khoản vào năm 2024.

Một video giả mạo mà các quan chức Đài Loan liên kết với Trung Quốc đã làm giả một cuộc đối thoại giữa Tổng thống Lai Ching-te và Phó Tổng thống Hsiao Bi-khim với câu: "Mỹ không còn khả năng kềm chế Trung Quốc nữa, và có thể một ngày nào đó sẽ bán đứng chúng ta."

Các chiến dịch thông tin sai lệch bằng AI do đại lục tạo ra cũng đã được phát hiện ủng hộ Cheng được bầu làm chủ tịch đảng KMT hồi năm ngoái, theo các quan chức an ninh Đài Loan. Cuối cùng, các quan chức xác định chiến dịch này đã giúp nghiêng cuộc bầu cử về phía Cheng, gọi đó là sự can thiệp của Bắc Kinh vào một đảng chính trị Đài Loan.

Bắc Kinh từ lâu đã phủ nhận việc tham gia vào các chiến dịch thông tin sai lệch. Họ nói rằng Đài Loan, nơi Đảng Cộng sản chưa từng cai trị, là một phần không thể tách rời của lãnh thổ Trung Quốc, và sẽ làm mọi cách để đưa hòn đảo này về dưới sự kiểm soát của đại lục.

Áp lực quân sự vẫn là cách chính để Tập siết chặt Đài Loan. Vào đầu tháng Tám, Bắc Kinh cho biết họ đã áp đặt các biện pháp kiểm soát giao thông đối với các tàu đi qua cửa phía nam eo biển, đây là khẳng định mới nhất về quyền tài phán đối với vùng biển quanh đảo.

Tuy nhiên, những người quen thuộc với tư duy của Tập cho rằng ông ta lo ngại một cuộc xâm lược Đài Loan có thể trở thành một vũng lầy. Thuyết phục nhiều người Đài Loan hòa giải với Bắc Kinh có thể giúp ông ta thể hiện động lực mà không gặp nguy cơ chiến tranh.

Theo một cuộc khảo sát lâu dài của Đại học Quốc gia Thành Trì, tỷ lệ ủng hộ thống nhất ở Đài Loan đã giảm xuống dưới 8%, so với 22% hồi ba thập kỷ trước.

Nhưng  trong một cuộc khảo sát năm ngoái của Tổ chức Đài Loan Thống nhất Formosans vì Độc lập -  một nhóm ủng hộ độc lập ở Đài Loan -  có khoảng 21% người dưới 20 tuổi có cái nhìn tích cực về Trung Quốc, cao nhất trong mọi nhóm tuổi.

Nhiều thanh niên Đài Loan chưa từng trải qua nhiều thập kỷ căng thẳng với đại lục, và một số vẫn đón nhận văn hóa đại chúng Trung Quốc. Bắc Kinh đã hợp tác với các nhân vật có ảnh hưởng trên YouTube và TikTok, cung cấp cho họ các chuyến đi được tài trợ và ưu đãi vé VIP để đổi lấy nội dung phản ảnh các luận điểm của Đảng Cộng sản, theo phân tích của Viện Chính sách Chiến lược Úc.

 Vào tháng 12, Đài Bắc đã hạn chế quyền truy cập vào một trong những nền tảng mạng xã hội phổ biến nhất của Trung Quốc, Xiaohongshu, trong bối cảnh lo ngại đây có thể trở thành phương tiện để ảnh hưởng quyền lực mềm.

Đài Loan đang chuẩn bị  cuộc bầu cử vào tháng 11 cho các thị trưởng và các vị trí địa phương khác, có thể đưa nhiều chính trị gia đồng cảm với Bắc Kinh vào các vị trí quyền lực. Phần thưởng lớn hơn cho Trung Quốc là lật đổ DPP, đảng đã cầm quyền từ năm 2016 và bị Tập căm ghét, và thay thế bằng một KMT do Cheng lãnh đạo trong cuộc bầu cử tổng thống tiếp theo của Đài Loan vào năm 2028.

Mặc dù DPP giữ lợi thế trong một số cuộc thăm dò gần đây, KMT có ảnh hưởng mạnh mẽ trong chính trị địa phương  và hiện kiểm soát cơ quan lập pháp Đài Loan. Gần đây, họ đã tận dụng lợi thế đó để buộc chính quyền Tổng thống Lai phải cắt giảm ngân sách quốc phòng đặc biệt trị giá 40 tỷ đô la.

Các lãnh đạo DPP cho biết họ đã nhận thấy dấu hiệu Bắc Kinh sẽ cố gắng ảnh hưởng đến cuộc bầu cử tháng 11, như Trung quốc  đã cố gắng làm nhưng phần lớn không thành công trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024.

Vào tháng Sáu, chính quyền Đài Loan đã truy vết một cụm các bài đăng trên Facebook gần như giống hệt nhau, một số có cảnh báo giả như "Tin nóng - báo động khẩn cấp quốc gia đã vang lên dữ dội," - về một trang web sản xuất hàng loạt các nội dung kém chất lượng có liên kết với quân đội ở tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc. Theo một quan chức, mục tiêu là xây dựng một lượng người ủng hộ có thể kích hoạt sau này để tràn ngập chiến dịch bằng thông tin sai lệch.

Tán tỉnh Quốc Dân Đảng.- 

Được thành lập vào đầu thế kỷ 20, trong nhiều thập kỷ Quốc dân Đảng được lãnh đạo  bởi Tưởng Giới Thạch - vị chỉ huy quân sự Quốc dân đảng - người đã chạy sang Đài Loan năm 1949 sau khi bị lực lượng Cộng sản của Mao Trạch Đông đánh bại. Nhóm này đã cai trị Đài Loan dưới lệnh thiết quân luật trước khi hòn đảo chuyển đổi sang dân chủ vào cuối những năm 1980 và 1990.

Mặc dù chính thức phản đối thống nhất ngay lập tức, KMT thường được xem là thân thiện hơn với Bắc Kinh so với DPP, thu hút cử tri Đài Loan ưa chuộng quan hệ hòa bình hơn đối đầu.

Khi Quốc Dân Đảng cuối cùng giữ chức Tổng thống  Đài Loan, từ năm 2008 đến 2016, họ đã thúc đẩy quan hệ kinh tế và chính trị gần gũi hơn với đại lục, bao gồm cả việc bắt đầu các chuyến bay trực tiếp qua eo biển.

Mục tiêu của Tập là "xử dụng một người thực sự tin tưởng để đưa các lực lượng ủng hộ thống nhất từ rìa chính trị Đài Loan vào dòng chính," ông Lai I-Chung, nhà phân tích hai bờ eo biển tại Quỹ Prospect ở Đài Bắc cho biết.

Cheng, chủ tịch KMT, bắt đầu sự nghiệp với vai trò sinh viên hoạt động trong các cuộc biểu tình ủng hộ dân chủ chống lại KMT, vận động độc lập cho Đài Loan. Nhưng bà đã rời DPP vào đầu những năm 2000 và gia nhập KMT, đảng thân Bắc Kinh hơn - mặc dù bà đã ủng hộ quan hệ gần gũi hơn với Trung Quốc nhiều năm sau đó.

Chỉ khi cuộc đua chủ tịch đảng bắt đầu vào năm ngoái, bà mới nổi lên như nhân vật quyền lực nhất trong phe đối lập Đài Loan. Các nhà quan sát chính trị cho rằng việc bà từng thay đổi lập trường khiến bà trở thành nhân vật hữu ích hơn đối với Bắc Kinh, đồng thời nhận định rằng bà hành động dựa trên tham vọng cá nhân nhiều hơn là một hệ tư tưởng kiên định.

Ông David Sacks, một nhà phân tích Đài Loan tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, người đã gặp Cheng tại Đài Bắc và New York, cho biết."Tập có lẽ xem Cheng  là cơ hội tốt nhất để đưa Quốc Dân Đảng đi theo hướng thân Trung Quốc rõ ràng hơn,"  Mặc dù Cheng hiểu phần lớn sức hút của mình trong đảng dựa trên khả năng tương tác trực tiếp với Tập, Sacks nói, "cuối cùng, điều đó cho Tập đòn bẩy."

Gây ảnh hưởng.

Trước cuộc bỏ phiếu chủ tịch đảng  vào tháng 10 năm ngoái, Cục An ninh Quốc gia Đài Loan đã phát hiện 23 tài khoản YouTube nghi ngờ, và khoảng 1.000 đoạn video TikTok quảng bá nội dung về cuộc đua, theo giám đốc của Cục An ninh Thái Minh Yên. Một số bài đăng đã chế giễu các đối thủ của Cheng. Chính quyền Đài Loan truy vết một số câu chuyện về các đơn vị quân đội Trung Quốc.

Cheng tự mô tả mình là người có thể thúc đẩy hòa bình với Trung Quốc thông qua nhiều đối thoại hơn với Bắc Kinh. Cuối cùng, chỉ khoảng 40% đảng viên đi bầu, trong đó Cheng nhận được 50% số người tham dự.

Một số hành động đầu tiên của Cheng khi làm lãnh đạo đảng dường như nhằm làm hài lòng Bắc Kinh. Vào tháng 11, bà đã đặt hoa tại một đài tưởng niệm các nạn nhân của cuộc Khủng bố Trắng — chiến dịch đàn áp chính trị của Quốc dân Đảng sau chiến tranh - ở đó những người được vinh danh bao gồm Wu Shi, một điệp viên Đảng Cộng sản bị Đài Loan xử tử năm 1950 và được Bắc Kinh vinh danh là liệt sĩ.

Đảng cầm quyền Đài Loan cáo buộc Cheng "không phân biệt được bạn và thù," trong khi Bắc Kinh rất vui mừng, theo những người am hiểu về vụ việc.

Quốc Dân Đảng, trong tuyên bố gửi The Wall Street Journal, cho biết việc Cheng tham dự lễ tưởng niệm nhằm "ghi nhớ lịch sử, trân trọng hòa bình và ngăn chặn quan hệ hai bờ eo biển rơi vào chiến tranh một lần nữa."

Chuyến công du Trung Quốc của Cheng hồi tháng 4 - chuyến đi đầu tiên của một lãnh đạo đảng lớn ở Đài Loan kể từ chuyến công du của một lãnh đạo KMT trước đây, đi vào năm 2016 -  sau đó được dàn dựng với sự giúp đỡ của Bắc Kinh. Chi tiết về chuyến đi "hoàn toàn do họ quyết định," Alexander Huang, cựu giám đốc Bộ Quốc tế của Quốc dân Đảng, cho biết, ám chỉ các quan chức Trung Quốc.

Lịch trình bao gồm nhiều màn trình diễn sức mạnh công nghệ của Trung Quốc, bao gồm cảng nước sâu container  tự động ở Thượng Hải và dây chuyền lắp ráp của nhà sản xuất máy bay phản lực Comac. Tại trụ sở Meituan, Cheng gọi trà sữa ngọc trai qua điện thoại, được giao bằng drone, trước khi chủ tịch công ty, Vương Hưng, trao cho bà linh vật kangaroo (Chuột túi kangaroo là linh vật không chính thức nổi tiếng toàn cầu của nước Úc.)

"Tôi phải mang con búp bê về Đài Loan. Tôi cũng muốn đưa Meituan trở về Đài Loan," bà nói - một lời tri ân đến việc nhập khẩu dịch vụ giao hàng công nghệ từ đại lục.

Sự phản đối độc lập của Cheng đối với việc độc lập của Đài Loan đã được ghi rõ trong các bài phát biểu chuẩn bị trước chuyến đi. Cheng đã nói với các cộng sự rằng bà không đề cập đến việc đoàn tụ với Tập, theo những người am hiểu về vấn đề này.

Định hình lại sự đồng thuận.

Tuy nhiên, bà đã xử dụng ngôn ngữ dường như giúp Quốc Dân Đảng tiến gần hơn đến cách hiểu của Bắc Kinh về quan hệ hai bờ eo biển.

Theo các nhà quan sát chính trị, một khoảnh khắc then chốt, là khi Cheng công khai phát biểu về cái gọi là Đồng thuận '92, một thỏa thuận ngầm được các nhà đàm phán của Bắc Kinh và Đài Bắc đạt được vào năm 1992, đặt nền móng cho quan hệ giữa hai bên trong những thập kỷ tiếp theo. Theo hiểu biết đó, mỗi bên đều chấp nhận có "một Trung Quốc" trong khi che giấu ý nghĩa của nó.

Bắc Kinh hiểu rằng điều đó có nghĩa Đài Loan là một mảnh ly khai, chờ đợi sự trở về. Quốc Dân Đảng giải thích điều này có nghĩa là Trung Hoa Dân Quốc - chính phủ đã điều hành Đài Loan từ năm 1949 - vẫn có thể tuyên bố chủ quyền đối với đại lục.

Năm 2019, Tập gắn sự hiểu biết này với việc thống nhất và kêu gọi khám phá kế hoạch "một quốc gia, hai chế độ" cho Đài Loan - mô hình tương tự từng quản lý Hồng Kông - để lại không gian cho một chính phủ Đài Loan riêng biệt.

Trong chuyến thăm Trung Quốc, Cheng đã đưa ra một công thức gần với cách đọc của Tập, ôm lấy ý tưởng "một Trung Quốc," bỏ qua sự khăng khăng truyền thống của KMT về "cách diễn giải tương ứng" đối với thỏa thuận, và nhấn mạnh sự phản đối độc lập.

Nhiều thành viên KMT và người Đài Loan khác cảm thấy bất ổn. Cheng bác bỏ lời chỉ trích, cho rằng cách tiếp cận của mình là cần thiết để tránh xung đột chứ không phải đầu hàng Bắc Kinh.

Rủi ro đối với Bắc Kinh là họ sẽ vượt quá giới hạn, làm sâu sắc thêm sự bất mãn ở Đài Loan đối với đại lục. Các nhà phân tích trên toàn bộ phổ chính trị của hòn  đảo cho rằng dư luận chưa thực sự thay đổi theo hướng ủng hộ thống nhất. Ngay cả trong nội bộ KMT, cũng có lo ngại rằng Cheng được cho là quá thân Trung Quốc khi bước vào cuộc bầu cử địa phương cuối năm nay.

Ông Huang, cựu quan chức cấp cao của KMT, cho biết, vị trí của Cheng là "vững chắc nhưng nhỏ. Hầu hết đảng viên, kể cả những người trẻ hơn, vẫn coi Bắc Kinh chỉ là những người cộng sản."

--------------------

_ Tác giả Lingling Wei và  Joyu Wang ..

_ TrầnH Sa lược dịch từ The Wall Street Journal via MS N......22 tháng 9, 2026 ...