TRẦN H SA

Tác giả  Ian Austen / Phóng sự từ Ottawa....Ngày 7 tháng 9 năm 2026. .. The New York Times.

Với sự ủng hộ mạnh mẽ từ một quốc gia đang cảm thấy bị xúc phạm và phẫn nộ, Thủ tướng Canada Mark Carney đang tiến lên trong cuộc chiến thương mại cay đắng với Hoa Kỳ do Tổng thống Trump khởi xướng, đe dọa làm rạn nứt thêm một trong những liên minh từng thân thiết nhất thế giới.

Thuế trả đũa, dự kiến có hiệu lực vào thứ Ba, lúc 12:01 sáng. theo giờ miền Đông  - cho thấy thái độ cứng rắn của ông Carney trước những lời lẽ ngày càng gay gắt từ ông Trump; vị Tổng thống Mỹ này đã tìm cách gây tổn hại về mặt kinh tế cho Canada sau hơn hai tuần liên tục chỉ trích và đưa ra các lời đe dọa.

Phản ứng của ông Carney đã giúp ông trở thành một trong số ít nhà lãnh đạo thế giới đứng lên chống lại ông Trump khi vị tổng thống này chỉ trích các đồng minh Mỹ về nhiều vấn đề.

Các biện pháp mới sẽ tăng gấp đôi mức thuế hiện tại mà các doanh nghiệp Canada phải trả đối với các sản phẩm thép và nhôm nhập khẩu từ Mỹ, và ảnh hưởng đến khoảng 700 sản phẩm, bao gồm giấy bạc nhôm, đầu máy đường sắt và dầm cầu bằng thép.

Các cuộc thăm dò cho thấy người Canada ủng hộ mạnh mẽ quyết định của ông Carney chấm dứt các cuộc đàm phán thương mại với Washington hồi tháng trước, và đáp trả bằng việc áp thuế lên khoảng 20 tỷ đô la hàng Mỹ nhập vào Canada. Nhưng cũng có lo ngại về những gì có thể xảy ra tiếp theo. Ông Trump đã nhiều lần đe dọa sẽ áp thêm một đợt thuế quan của Mỹ nếu Canada thực hiện kế hoạch của mình.

Một số người trong ngành công nghiệp Canada cho rằng họ có xu hướng tin lời ông Trump, ít nhất là về mối đe dọa này.

4ng Flavio Volpe, chủ tịch Hiệp hội Các nhà sản xuất phụ tùng ô tô Canada, cho biết, "những người trong chính quyền Trump sẵn sàng làm tổn hại bản thân, các lĩnh vực  và ngành công nghiệp của họ để đạt được mục tiêu - dù tôi cho rằng mục tiêu đó là sai lầm..Vì vậy, họ có thể leo thang. Tôi hy vọng chúng ta sẽ không rơi vào tình huống ăn miếng trả miếng."

Trong động thái dường như báo trước ý định mới nhất của mình, ông Trump  đã thông báo vào thứ Hai rằng Bombardier, công ty hàng không vũ trụ có trụ sở tại Montreal, sẽ bị cấm bán hàng tại thị trường Mỹ trừ khi công ty này tiến hành sản xuất tại Hoa Kỳ.

"Họ sống dựa vào người mua Mỹ, các công ty Mỹ, sân bay Mỹ và dịch vụ Mỹ — trong khi Canada lại ngăn chặn các Ngân hàng và các Công ty vĩ đại của Mỹ hoạt động  trên khắp nước Mỹ," ông Trump viết trong một bài đăng trên mạng xã hội khi công bố lệnh cấm. Không có bình luận ngay lập tức từ Bombardier.

Ông Carney đã công bố các mức thuế mới của Canada sau khi ông rút các nhà đàm phán Canada khỏi các cuộc đàm phán tại Washington hồi tháng trước — một nỗ lực cuối cùng không thành công nhằm ngăn chặn mức thuế 50% của Mỹ đối với 20 tỷ đô la xuất khẩu của Canada, và giảm hoặc loại bỏ thuế lên đến 50% đối với thép, nhôm và ô tô xuất khẩu của Canada.

Chính quyền Trump cho biết các mức thuế mà họ áp đặt hồi tháng trước một phần là phản ứng trả đũa đối với các mức thuế  mà Canada áp đặt năm ngoái đối với một số mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ, đặc biệt là ô tô. Các quan chức Mỹ nhiều lần nhấn mạnh rằng chỉ có Trung Quốc và Canada trả đũa Hoa Kỳ kể từ khi ông Trump bắt đầu làm đảo lộn thương mại toàn cầu.

Kể từ khi căng thẳng thương mại với Canada bắt đầu gia tăng vào đầu nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, Hoa Kỳ đã phản ứng mạnh mẽ cả về mặt thực chất lẫn mang tính biểu tượng, bao gồm việc đe dọa ngăn chặn việc mở lại một cây cầu nối giữa Mỹ và Canada, cũng như ban hành sắc lệnh hành pháp đổi tên Hồ Ontario thành "Hồ America".

Tại một cuộc họp báo, sau bài phát biểu nghiêm khắc công bố thuế quan, ông Carney tuyên bố rằng Canada đã bị Hoa Kỳ tấn công và hai nước hiện đang "trong tình trạng chiến tranh."

Tuần trước, Scott Bessent, Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ, đã bác bỏ cách diễn đạt đó, cho rằng Canada là một cường quốc kinh tế quá nhỏ để đối đầu với Hoa Kỳ. Ông Bessent nói trên CNBC, ."Tôi không nghĩ bạn có thể ăn miếng trả miếng với người lớn hơn bạn gấp 13 lần," 

Hôm thứ Sáu, ông Trump đã đẩy mạnh hơn nữa các luận điệu về thương mại. Ông nói rằng có thể "chấm dứt mọi thương mại với Canada" và các quốc gia khác có thặng dư thương mại với Hoa Kỳ. Ông Trump thường xuyên đưa ra những lời đe dọa kịch tính trong các cuộc đàm phán thương mại nhưng không thành hiện thực, chẳng hạn như đề xuất áp thuế 100% đối với hàng hóa Canada hồi tháng Giêng.

Ngoài ra, Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ, Howard Lutnick, cho biết ông Carney đã đóng cửa các cuộc đàm phán để giành "đòn bẩy chính trị" trong nước, không phải vì những gì phía Hoa Kỳ đã đề nghị.

Ông Carney đã làm rõ tuần trước rằng ông không vội vàng quay lại đàm phán mà tập trung vào việc đa dạng hóa thương mại của Canada và mở rộng nền kinh tế nội địa.

Ông nói, "Vào thời điểm thích hợp, cuộc trò chuyện sẽ diễn ra. Nhưng điều quan trọng nhất chúng ta có thể làm là không dành cả thời gian chờ đợi điện thoại, chờ cuộc gọi, cập nhật mạng xã hội để xem có gì được gửi đến."

Nhiều mặt hàng Mỹ sắp phải đối mặt với mức thuế 15, 25 hoặc 50 phần trăm của Canada tương tự như hàng xuất khẩu của Canada hiện đang đối mặt với mức thuế 50 phần trăm của Mỹ, đặc biệt là quần áo và các sản phẩm gỗ. Canada đã sửa đổi danh sách để loại bỏ hàng chục sản phẩm cá sau khi ngành thủy sản Canada cho biết việc hội nhập chặt chẽ xuyên biên giới đồng nghĩa với việc các thành viên của họ cũng sẽ bị tổn hại.

Các quan chức Canada đã gợi ý rằng nhiều mặt hàng Mỹ bị nhắm đến có xuất xứ từ các bang mà cử tri ủng hộ ông Trump, mặc dù một số nhà phân tích chính trị đặt câu hỏi về mức độ áp lực thực sự lên Tòa Bạch Ốc. Danh sách này cũng bao gồm những mặt hàng ít quan trọng đối với nền kinh tế Canada, bao gồm các dai kim loại để gắn cục tẩy lên bút chì, vòng đeo định danh chim di cư và lồng ấp trứng cá.

Ông Trump không áp thuế quan lên một số mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Canada, bao gồm dầu khí và nhiều khoáng sản, và đã miễn thuế nhiều sản phẩm có đủ thành phần linh kiện sản xuất tại Bắc Mỹ đủ tiêu chuẩn theo Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA). Ví dụ, phụ tùng ô tô chịu mức thuế 25% nhưng thường thông quan mà không phải chịu thuế.

Do đó, mức thuế suất trung bình tổng thể của Canada vẫn thấp so với hầu hết các quốc gia khác và phần lớn hoạt động thương mại của nước này, tính theo giá trị đô la, vẫn là miễn thuế.

Sau khi các cuộc đàm phán đổ vỡ hồi tháng Giêng, ông Trump đe dọa áp thuế 50% đối với ô tô và phụ tùng ô tô , dường như không áp dụng cơ chế miễn trừ theo hiệp định USMCA - một động thái mà hầu hết các nhà phân tích tin rằng sẽ gây thiệt hại nặng nề cho ngành công nghiệp ô tô của Canada. Ông Trump chưa có các bước chính thức để thực hiện mối đe dọa này, mặc dù một số người ở Canada suy đoán rằng thay vì nhắm vào các sản phẩm mới hoặc tăng mức thuế hiện có, chính quyền Trump có thể sẽ loại bỏ miễn trừ của U.S.M.C.A. đối với nhiều mặt hàng.

Ông Volpe nói rằng các nhà sản xuất phụ tùng ô tô không bị đe dọa. Ông chia xẻ rằng, năm ngoái, khi chính quyền Trump đề xuất thu thuế đối với phụ tùng ô tô Canada, "họ hiểu rằng điều đó sẽ khiến đóng cửa ngành công nghiệp ô tô chỉ trong một tuần."

Ông nói thêm: "Cuối cùng, tôi nghĩ họ sẽ rút lại ý định đó. Nhưng nếu họ không làm vậy, thì cứ việc tiến hành thôi."

--------------

_ Tác giả  Ian Austen / Phóng sự từ Ottawa.... | Zane Irwin đã đóng góp phóng sự từ New York.

_ Trần H Sa lược dịch từ The New York Times....Ngày 8 tháng 9 năm 2026. ...

# Ian Austen đưa tin về Canada cho The Times. Là người gốc Windsor, Ontario, hiện đang sinh sống tại Ottawa, ông đã đưa tin về đất nước này suốt hai thập kỷ.