TRẦN H SA

Khoảng hai năm trước, doanh nhân kết hợp với chuyên môn giáo dục, Boris But đã nói đến một khoảnh khắc mà ông gọi là "khoảnh khắc đồng xu rơi" -  ông cho rằng, giống như vô số công ty khác ở Trung Quốc, công ty của ông cần đón nhận AI trước khi nó trở nên lỗi thời.

Khách hàng của ông, những bậc cha mẹ khá giả muốn gửi con đi du học nước ngoài, đã bắt đầu đến văn phòng ông  kể lại một loạt thông tin và ý kiến mà họ thu thập không phải từ các công ty đối thủ mà từ các chatbot.

Đáp lại, ông bắt đầu phát triển công cụ nghiên cứu AI của riêng mình, ông kết luận: "Nếu bạn không thể đánh bại họ, hãy gia nhập cùng họ."

Tốc độ và chất lượng phát triển AI ở Trung Quốc chỉ đứng sau Hoa Kỳ, với hai siêu cường đang cạnh tranh ngày càng gay gắt, khi mức độ quan trọng tăng lên theo từng mô hình mới.

Nhìn chung, các nhà phân tích  đồng ý rằng các mô hình AI của Mỹ tiên tiến, hay có tính đột phá hơn, vẫn đi trước các  mô hình AI của Trung Quốc.

Nhưng trong vài tuần gần đây, không khí tâm trạng từ Thung lũng Silicon lại khá u ám, khi hết người này đến người khác trong cuộc, cảnh báo về những thảm họa tiềm tàng có thể xảy ra nếu "mất kiểm soát" các AI tiên tiến nhất.

Và thứ Bảy tuần trước, giám đốc điều hành Anthropic Dario Amodei đã đề xuất một "nhịp độ tiên tiến tầm toàn cầu" -  điều mà ông nói sẽ "đòi hỏi sự hợp tác với Trung Quốc".

Tuy nhiên, "Trung Quốc chắc chắn không sẵn sàng" với sự chậm lại theo điều kiện của các công ty Mỹ, ông Lian Jye Su từ nhóm nghiên cứu công nghệ Omdia cho biết.

Đối với chính phủ, AI là "năng lực cốt lõi đối với chủ quyền ", và Bắc Kinh sẽ không muốn làm tổn hại đến tiến bộ đã đạt được trong việc thu hẹp khoảng cách với các mô hình tiên tiến của Mỹ.

Ông Su nói, "Họ xem những lời kêu gọi [giảm tốc độ] này như một nỗ lực để giữ vững lợi thế cho Mỹ," 

Amodei đã làm rõ điều này, đề cập cụ thể đến Trung Quốc khi lập luận rằng, đây là chìa khóa "giữ cho AI của các nền dân chủ vượt trội hơn AI của  các chế độ độc tài càng lớn càng tốt".

Ông Amodei ủng hộ các biện pháp bao gồm tiếp tục kiểm soát xuất khẩu các chip và máy móc tiên tiến sang Trung Quốc - điều mà một số người cho rằng sự tồn tại của nó đã là một "nhịp độ" đơn phương bắt buộc.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã phản hồi bài viết của Amodei bằng cách nói rằng "gieo rắc nỗi sợ hãi, đối đầu và cạnh tranh khốc liệt chỉ làm gián đoạn quá trình quản trị AI toàn cầu".

Tuy nhiên, một số nhà phân tích nói với Guardian rằng, sẽ là sai lầm nếu cho rằng phản hồi của chính phủ Trung Quốc đồng nghĩa với việc bác bỏ những lo ngại rộng hơn được nêu trong bài luận.

Theo lời Gabriel Wagner - một nhà nghiên cứu tại Concordia; công ty tư vấn về an toàn AI có trụ sở tại Bắc Kinh - trong tuần này, Trung Quốc đã công bố phiên bản thứ ba của khung quản trị an toàn AI; một tài liệu đóng vai trò như 'bản đồ phác thảo bức tranh toàn cảnh về rủi ro AI và những việc cần làm để ứng phó'".

Trong các bản cập nhật bao gồm các rủi ro do các đặc vụ AI gây ra, các mối đe dọa an ninh mạng từ các mô hình tiên tiến ,và vấn đề hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) tự tham gia vào việc viết mã, thiết kế hoặc tối ưu hóa các thế hệ mô hình AI tiếp theo mạnh mẽ hơn, bao gồm cả việc nâng cấp chính bản thân nó  - một kịch bản giả định khi AI trở nên đủ tiên tiến để tự cải thiện.

 Wagner nói, "Ở nhiều khía cạnh, tôi nghĩ có nhiều điểm chung hơn những gì mọi người có thể nghĩ, giữa những gì Amodei nói và những gì chính phủ Trung Quốc nói".

Điều này trái ngược với tổng thống Mỹ Donald Trump, người tuần này gọi nỗi lo AI có thể xóa sổ nhân loại là một "trò lừa bịp".

Trump dự kiến sẽ gặp người đồng cấp Tập Cận Bình tại Washington vào tuần này, với dự kiến  AI sẽ được đưa vào chương trình nghị sự, mặc dù các nhà phân tích hoài nghi rằng một bước đột phá lớn sẽ xảy ra.

Đảng Cộng sản cầm quyền, nhạy bén với rủi ro đối với quyền kiểm soát chính trị, đã chủ động bảo đảm công nghệ mới phát triển trong phạm vi do nhà nước đặt ra.

Theo ông Lian Jye Su từ công ty nghiên cứu Omdia, việc nắm quyền kiểm soát tập trung đối với cơ sở hạ tầng trọng yếu và các hoạt động thương mại, giúp Trung Quốc có vị thế tốt hơn Mỹ trong việc "ứng phó với bất kỳ thảm họa nào liên quan đến AI".

Tuy nhiên, các công ty Trung Quốc ít thực hiện công tác giám sát và đánh giá tự nguyện hơn, so với các công ty Mỹ, Leia Wang từ Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế (CEIP) cho biết.

Bà cho biết cả hai chính phủ dường như đều chưa chuẩn bị cho một sự cố mất kiểm soát như đã diễn ra trong vài tuần qua.

Tuy nhiên, quy định của Trung Quốc mang tính "cập nhật liên tục... họ thích ứng nhanh chóng và ban hành các biện pháp mới"., bà nói thêm.

Theo Concordia AI, Trung Quốc đã khai triển hệ thống đăng ký thuật toán từ năm 2022, nhưng các cảnh báo về các đặc vụ AI chỉ mới được công bố trong năm nay, cho thấy sự chuyển hướng "từ kiểm soát những gì AI nói sang kiểm soát những gì nó làm", 

Năm nay, Bắc Kinh cũng ban hành các quy định cấp quốc gia nhằm hạn chế sự phụ thuộc cảm xúc vào các AI đóng vai trò người bạn đồng hành.

Đồng thời, AI đang được khuyến khích một cách tích cực trên toàn nền kinh tế để thúc đẩy tăng trưởng, ghi nhận mục tiêu này trong Kế hoạch 5 năm mới nhất.

Chính quyền địa phương đang cung cấp nguồn vốn và ưu đãi giá thuê mặt bằng để thu hút doanh nghiệp tham gia vào nỗ lực này; chẳng hạn  doanh nhân But gần đây được mời giới thiệu công ty của mình - Hampshire Education - tại một thành phố nhỏ cách Thượng Hải ba giờ lái xe, với mục tiêu xây dựng danh tiếng như một trung tâm công nghệ.

Các nhà máy trên khắp mạng lưới sản xuất khổng lồ của cả nước đang được khuyến khích chuyển đổi quy trình vận hành để bắt kịp kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI).

Một đại diện của Black Lake Technologies - nền tảng đại lý công nghiệp  đã làm việc với 40.000 nhà máy trên toàn cầu - cho biết, "An toàn và khả năng kiểm soát chắc chắn là những mối quan tâm lớn, và chúng đang được thảo luận tích cực," 

"Nhưng trong sản xuất, những mối quan tâm này thường cụ thể và mang tính vận hành trên thực tế  hơn nhiều ... Điều mà các công ty quan tâm nhất là liệu AI có đáng tin cậy hay không."

Cuộc sống hàng ngày ở Trung Quốc đã được số hóa khá cao, cùng với tâm lý ít e ngại về quyền riêng tư của dữ liệu – so với các nơi khác – đã tạo điều kiện cho việc ứng dụng rộng rãi công nghệ này.

Ví dụ, dịch vụ y tế kỹ thuật số A-fu - nền tảng tích hợp các chatbot AI mô phỏng theo các bác sĩ nổi tiếng, và được đào tạo dựa trên các nghiên cứu lâm sàng thực tế - gần đây đã đạt 150 triệu người dùng.

Ni Tao, biên tập viên sáng lập của trang web công nghệ yangtzeer.com, cho biết, "Hầu hết mọi người xem AI như một công cụ hữu ích hàng ngày, chứ không phải là một mối đe dọa trừu tượng, vì vậy thái độ thực tế là sống chung với nó,"

"Có sự lo lắng thực sự về vấn đề việc làm và thông tin sai lệch, nhưng nó cùng tồn tại với niềm tin mạnh mẽ rằng Trung Quốc phải làm chủ AI thay vì chậm lại."

--------------

_ Tác giả Rebecca Bailey / Phóng viên Trung Quốc.... 

_ Trần H Sa lược dịch từ The Guardian... 21 Tháng 9 / 2026 ..