TRẦN H SA

Tác giả  Rachel Chason... Ngày 12 tháng 9 năm 2026... The Washington Post.

AMMAN, Jordan — Khi cuộc chiến giữa Mỹ và Israel chống lại Iran bắt đầu bằng vụ ám sát nhà lãnh đạo tối cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei, Tổng thống Donald Trump tuyên bố cuộc ném bom sẽ tiếp tục “suốt tuần này, hoặc đến chừng nào còn cần thiết để đạt được mục tiêu HÒA BÌNH TRÊN KHẮP TRUNG ĐÔNG VÀ TRÊN TOÀN THẾ GIỚI!”

Hơn sáu tháng trôi qua, tình hình hỗn loạn ở Trung Đông ngày càng leo thang, trong khi ông Trump dường như không có lối thoát nào để thoát khỏi vũng lầy này.

Tính đến thứ Sáu, hai trong số những hành lang quan trọng nhất cho việc vận chuyển năng lượng trên toàn cầu — eo biển Hormuz, cửa ngõ vào Vịnh Ba Tư, và eo biển Bab al-Mandab, ở cửa ngõ Biển Đỏ — phần lớn bị đóng cửa, lần lượt nằm dưới sự kiểm soát của chế độ Iran và lực lượng Houthi, lực lượng ủy nhiệm của Iran ở Yemen.

Cũng trong ngày thứ Sáu, các phiến quân Iraq liên minh với Iran đã tấn công đường ống dẫn dầu Đông-Tây của Ả Rập Xê Út, vốn được xử dụng để chuyển hướng vận chuyển dầu nhằm tránh bị phong tỏa ở eo biển Hormuz.

Nền kinh tế toàn cầu, vốn đã bị ảnh hưởng nặng nề, đang chao đảo. Vào ngày 27 tháng 2, một ngày trước khi chiến dịch ném bom của Mỹ và Israel bắt đầu, giá dầu mở cửa ở mức hơn 70 đô la một thùng. Vào thứ Sáu, giá dầu đã chạm mức 110 đô la trong thời gian ngắn.

Theo AAA, giá trung bình một gallon xăng ở Hoa Kỳ hiện nay là 4,30 đô la, so với 2,98 đô la khi chiến tranh bắt đầu.

Với kho dự trữ đạn dược của Mỹ cạn kiệt và các căn cứ của Mỹ trong khu vực luôn đối mặt với nguy cơ bị không kích , chính quyền Trump đã chuyển hướng từ hành động quân sự sang chiến dịch gây áp lực tài chính mang tên Chiến dịch Cô lập Kinh tế (Operation Economic Outcast).

Nhưng trong khi có những dấu hiệu cho thấy lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đang gây sức ép lên nền kinh tế Iran, với lạm phát ở đất nước này tăng vọt, đồng tiền mất giá và tình trạng thiếu nhiên liệu trầm trọng, thì chế độ hiện do con trai của Khamenei, Ayatollah Mojtaba Khamenei, lãnh đạo vẫn nắm quyền kiểm soát vững chắc. Và những thành công quân sự gần đây của các lực lượng ủy nhiệm của Iran cho thấy ảnh hưởng của Tehran chỉ tăng lên trong những ngày gần đây.

Adam Baron, một chuyên gia thuộc Chương trình An ninh Tương lai tại New America, một viện nghiên cứu ở Washington, người chuyên nghiên cứu về lực lượng Houthi, cho biết, “Đây là thời điểm mà Iran đã chuẩn bị và hướng tới trong nhiều năm. Cứ như thể một nút bấm đã được kích hoạt và mạng lưới khu vực đã được khởi động vậy.”

“Ngay cả khi cuộc xung đột đã làm suy yếu Iran, điều mà thực tế là đúng, một trong những bài học lớn nhất trong 5 hoặc 10 năm tới sẽ là, mạng lưới khu vực của Iran đã chứng tỏ mạnh mẽ, hội nhập và thích ứng như thế nào vào đúng thời điểm mà nước này cần đến nó.”

Ông Trump, trong chuyến thăm Ireland để tham dự giải golf Irish Open được tổ chức tại một trong những khu nghỉ dưỡng của ông ở đó, đã bác bỏ các câu hỏi về việc các tuyến đường thủy bị phong tỏa.

Khi được hỏi về những diễn biến ở Yemen dường như đang làm tắc nghẽn con đường xuất khẩu dầu mỏ còn lại của Ả Rập Xê Út, ông Trump nói rằng ông đã nói chuyện qua điện thoại với Thái tử Mohammed bin Salman và mọi việc sẽ "ổn cả thôi".

“Mọi chuyện rồi sẽ ổn thôi,” Trump nói. “Tất cả sẽ ổn thôi.”

Tại Dublin, nơi hàng trăm người biểu tình phản đối chiến tranh tập trung để phản đối chuyến thăm của ông, Trump nói rằng ông tin Iran phải chịu trách nhiệm về vụ tấn công vào đường ống dẫn dầu Đông-Tây của Ả Rập Xê Út.

“Tôi nghĩ là đúng vậy — có lẽ là đúng vậy. Hiện tại họ đang ở thế sẵn sàng chiến đấu,” ông nói, đồng thời cho biết thêm rằng ông không lo ngại về sự tiến công của các chiến binh Houthi được Iran hậu thuẫn dọc bờ biển Biển Đỏ của Yemen, ám chỉ mục tiêu của họ là Ả Rập Xê Út.

Ông Trump nói: “Lực lượng Houthi đã gọi cho chúng tôi và họ không muốn giao chiến với chúng tôi. Họ không muốn chúng tôi truy đuổi họ và thích tránh sự can thiệp của chúng tôi hơn, và họ cho phép hầu hết các tàu thuyền đi qua. Chỉ có một quốc gia mà họ không hài lòng. Và chúng ta sẽ giải quyết ổn thỏa chuyện đó.”

Tuy nhiên, Ả Rập Xê Út có thể được coi là đồng minh quan trọng nhất của Washington ở vùng Vịnh. ​​Và ngay cả trước khi đường ống dẫn dầu bị tấn công bằng máy bay không người lái, xuất khẩu dầu của Ả Rập Xê Út ở tháng trước đã đạt mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ.

Cuộc xung đột ở Yemen là một ví dụ cho thấy tình hình trong khu vực đã xấu đi như thế nào kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ và Israel chống lại Iran bắt đầu.

Cuộc nội chiến kéo dài ở Yemen đã tạm lắng vào tháng Hai vừa qua, nhờ một thỏa thuận ngừng bắn mong manh nhưng vẫn còn hiệu lực do Liên Hợp Quốc làm trung gian. Giờ đây, giao tranh đã bùng phát trở lại.

Một quan chức Yemen thuộc chính phủ liên minh được quốc tế công nhận và được Ả Rập Xê Út hậu thuẫn cho biết chính phủ có mong muốn chính quyền Trump can thiệp quân sự chống lại lực lượng Houthi, giống như đã từng làm vào năm 2025.

Tuy nhiên, những bình luận của ông Trump hôm thứ Bảy cho thấy điều đó khó có thể xảy ra.

Trong khi đó, Israel đã tăng cường các cuộc tấn công ở miền nam Lebanon, đe dọa thỏa thuận ngừng bắn mong manh do Mỹ làm trung gian tại khu vực này.

Thật khó để tìm thấy lối thoát ra khỏi vũng lầy này.

Khi cuộc chiến trở thành gánh nặng cho đảng Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ , ông Trump đã tận dụng những lần xuất hiện gần đây, bao gồm cả tại đại hội giữa nhiệm kỳ của đảng Cộng hòa và tại lễ tưởng niệm sự kiện 11/9 hôm thứ Sáu , để bảo vệ quyết định tấn công Iran của mình.

Ả Rập Xê Út có thể cảm thấy buộc phải tăng cường hành động quân sự chống lại lực lượng Houthi để duy trì xuất khẩu dầu mỏ. Cho đến nay, Riyadh dường như đang hành động một cách thận trọng.

Trong một tuyên bố vào sáng sớm thứ Bảy, Bộ Ngoại giao Ả Rập Xê Út cho biết họ sẽ kềm chế không trả đũa các nhóm dân quân đóng tại Iraq để cho Baghdad có thời gian giải quyết vấn đề.

Các quốc gia còn lại ở Trung Đông, đặc biệt là các nước vùng Vịnh Ba Tư và Jordan, nơi đóng quân của lực lượng Mỹ, đã phải trả giá đắt cho một cuộc chiến mà các nhà lãnh đạo các quốc gia này tích cực tìm cách tránh né.

Kể từ tháng Hai, Iran đã liên tục phóng tên lửa và máy bay không người lái vào các quốc gia vùng Vịnh và Jordan, tuyên bố mục tiêu là lực lượng quân sự Mỹ nhưng đôi khi lại nhắm trúng cơ sở hạ tầng dân sự.

Tuần trước, khi các nhà lãnh đạo từ khắp vùng Vịnh nhóm họp  tại một hội nghị ở Abu Dhabi, thủ đô của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, cuộc thảo luận không tập trung vào việc khi nào chiến tranh sẽ kết thúc, mà là làm thế nào để tìm lối thoát ra khỏi vũng lầy này.

Tại Jordan, quốc gia trong tuần qua đã trở thành mục tiêu của 20 máy bay không người lái của Iran, người dân đang vô cùng mệt mỏi — và hoang mang về kết quả tốt đẹp sẽ như thế nào.

“Chúng ta đang ở giữa một cuộc chiến mà chúng ta không muốn bất kỳ ai giành chiến thắng”, ông Oraib Rantawi, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chính trị Al Quds có trụ sở tại Amman, giải thích rằng người Jordan không muốn thấy một Iran hùng mạnh, nắm quyền kiểm soát khu vực, cũng như không muốn thấy một Israel toàn năng.

Rantawi nói, “Chúng tôi đang chịu áp lực, Và chúng tôi đang ở giữa tình thế khó khăn.”

_______________

_ Rachel Chason là trưởng văn phòng khu vực Tây Phi của báo Washington Post. Trước khi trở thành phóng viên nước ngoài vào năm 2022, bà là phóng viên tại ban tin địa phương, tập trung vào chính trị và chính quyền tại hạt Prince George, bang Maryland. 

_ Trần H Sa lược dịch từ The Washington Post... 13/9/2026.