TRẦN H SA

Tác giả Erica L. Green ....23 tháng 9, 2026.... The New York Times.

Trong những tuần trước khi Tổng thống Trump đón tiếp Chủ tịch Tập Cận Bình của Trung Quốc tại Washington vào tối thứ Tư, Bắc Kinh đã bị cáo buộc làm suy yếu lợi ích quốc gia của Mỹ trên nhiều phương diện.

Vào mùa hè này ông Trump đã cáo buộc Trung Quốc  "can thiệp bầu cử một cách tồi tệ" vào cuộc bầu cử năm 2020, một vi phạm mà ông cho là mang tính lịch sử đến mức ông đã trình bày các cáo buộc này trong một bài phát biểu vào giờ vàng. Kể từ khi chiến tranh với Iran bắt đầu, theo nhiều quan chức Mỹ, các công ty Trung Quốc đã cung cấp cho Tehran hình ảnh vệ tinh và quyền truy cập vào một vệ tinh do thám, từ đó lực lượng quân sự Iran đã xử dụng để tiến hành các cuộc tấn công trong khu vực. Và Bắc Kinh không có dấu hiệu rút  khỏi các giao dịch kinh doanh với Iran, bất chấp nỗ lực của Mỹ nhằm cắt đứt các tuyến đường kinh tế đến với Tehran.

Nhưng khi cuộc gặp với ông Tập đến gần, ông Trump liên tục tìm cách nương nhẹ bỏ - mô tả ông Tập như một người bạn tâm giao hơn là đối thủ địa chính trị, mặc dù có những cạnh tranh lớn về quyền lực toàn cầu, thương mại, trí tuệ nhân tạo và nhiều vấn đề khác.

Ông Trump đã dành nhiều tuần để quảng bá chuyến thăm này như một sự kiện trọng đại đối với Hoa Kỳ, tu sửa Tòa Bach Ốc trước đó, và lên kế hoạch cho chuyến thăm cấp nhà nước sẽ bắt đầu bằng một nghi thức đón tiếp hiếm thất tại  Căn cứ Liên hợp Andrews.

Ngay cả những đồng minh kiên định của ông Trump cũng đã phản đối kế hoạch này.

Vào thứ Ba, Thượng nghị sĩ Roger Wicker, đảng Cộng hòa bang Mississippi và chủ tịch Ủy ban Dịch vụ Vũ trang Thượng viện, đã phát biểu tại Thượng viện rằng ông sẽ khuyên không nên mời "nhà độc tài tàn bạo, không được bầu và áp bức, kẻ tìm cách thống trị các nước láng giềng và kho vũ khí quân sự khổng lồ của ông ta nhắm trực tiếp vào Hoa Kỳ."

Ông Wicker nói ông hy vọng ông Trump sẽ thúc ép ông Tập về "mục đích của việc Trung Quốc tăng cường quân sự với quy mô lớn, hoặc về sự ủng hộ rõ ràng của Trung Quốc đối với Iran."

Đáp lại những bình luận của ông Wicker, Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết chuyến thăm phản ánh sự thừa nhận của ông Trump rằng mặc dù có những bất đồng, Trung Quốc vẫn là một trong những cường quốc kinh tế và quân sự lớn nhất thế giới.

Ông Rubio nói, "Mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc sẽ định hình thế kỷ 21, những gì xảy ra trong mối quan hệ đó. Ý tưởng rằng chúng ta sẽ không tương tác với họ ở cấp cao nhất là vô trách nhiệm. Thật quá đáng. Chúng ta phải tương tác với họ."

Các chuyên gia về chính sách đối ngoại nhận định rằng thái độ của ông Trump là điều đáng chú ý, ngay cả đối với một tổng thống vốn tự hào về phong cách ngoại giao mang dấu ấn cá nhân của mình.

Julian Gewirtz, học giả tại Đại học Columbia, người đã viết về lịch sử quan hệ Mỹ-Trung, cho biết, "Trump đang thể hiện sự tôn trọng đặc biệt đối với Tập. Ông ấy đang trao tặng danh hiệu cho lãnh đạo Trung Quốc trong khi giảm nhẹ các mối đe dọa đối với lợi ích của Mỹ. Bắc Kinh khó có thể mong đợi một chủ nhà nào tỏ ra chiu lòng họ hơn thế."

Ông Gewirtz, người cũng từng là quan chức Tòa Bạch Ốc và Bộ Ngoại giao phụ trách về vấn đề Trung Quốc dưới thời Tổng thống Joseph R. Biden Jr., cho biết theo thông lệ Bắc Kinh mới là bên tìm kiếm chuyến thăm cấp nhà nước. Lần này, ông nói, động lực dường như đã đảo ngược. Những gì ông Trump đạt được từ tất cả những màn trình diễn này sẽ là một thử thách cho phong cách ngoại giao của ông, nhấn mạnh vào các mối quan hệ cá nhân của ông.

Ông nói, "Washington thường tận dụng các nghi thức mang tính biểu tượng để tìm kiếm những lợi ích thực chất từ Bắc Kinh. Vậy câu hỏi rất đơn giản: Trump nhận được gì cho nước Mỹ để đổi lấy tất cả những nghi thức long trọng này?"

Trong một cuộc gọi với các phóng viên, các quan chức Tòa Bạch Ốc  cho biết chương trình nghị sự với ông Tập sẽ bao gồm các chủ đề như trí tuệ nhân tạo, fentanyl và việc sắp hết hiệu lực của thỏa thuận ngừng bắn thương mại.

Khi được hỏi liệu tổng thống  Trump có dự định đưa ra cáo buộc của ông rằng Trung Quốc can thiệp vào cuộc bầu cử năm 2020 hay không,  Tòa Bạch Ốc không có bình luận nào.

Một quan chức  Tòa Bạch Ốc khác phản bác quan điểm rằng ông Trump quá tôn trọng ông Tập Tập. Quan chức này chỉ ra một số biện pháp mà Hoa Kỳ đã thực hiện có ảnh hưởng đến nền kinh tế Trung Quốc, bao gồm sự sụt giảm rõ rệt trong xuất khẩu sang Hoa Kỳ.

Người này cho biết Hoa Kỳ đã nhắm vào một số thực thể được xác định ủng hộ Iran - mặc dù không có ngân hàng lớn nào - và các biện pháp khác đang được khai triển phía sau hậu trường mà chưa được công bố.

Các quan chức này đã nói với điều kiện giấu tên để thảo luận trước về chuyến thăm.

(Tháng trước, khi ông Trump được hỏi tại sao ông không nhắm vào các ngân hàng Trung Quốc như cách ông thường làm với các đồng minh như Canada, ông đã đáp lại: "Vậy ai nói tôi không làm vậy? Bạn bảo "tại sao lại không". Ý tôi là, ai bảo là tôi không làm chứ? Bạn đâu có biết là tôi đang làm hay không. Mà này, đâu phải chuyện gì tôi cũng cần phải thông báo đâu, đúng không?

Phát ngôn viên Bộ Tài chính cho biết trong một email tiếp theo rằng Bộ trưởng Scott Bessent, người đang dẫn đầu chiến dịch gọi là "Chiến dịch Cô lập Kinh tế", đã làm rõ với Trung Quốc rằng Mỹ sẽ không ngần ngại buộc họ chịu trách nhiệm về việc hỗ trợ kinh tế cho Iran.

Trong những tuần gần đây, khi bị hỏi về hành vi của Trung Quốc, ông Trump ở nhiều thời điểm dường như biện minh cho ông Tập.

Trong một sự kiện tại Phòng Bầu dục tháng này, trong đó ông gọi cuộc chiến ở Iran là "chuyện nhỏ," ông Trump cho rằng viện trợ của Trung Quốc cho Iran là không đáng kể do lời kêu gọi mang tính cá nhân của ông.

Ông Trump nói, "Tôi nói, xin đừng dính líu đến Chủ tịch Tập - tôi có mối quan hệ rất tốt. Và họ không thực sự liên quan. Rất ít sự tham gia của Trung Quốc. Nhưng Trung Quốc có thể tham gia rất nhiều. Họ lấy 50% dầu từ eo biển Hormuz."

Hồi cuối tháng, khi được hỏi về các báo cáo cho rằng các thực thể Trung Quốc có thể đã cung cấp cho Iran hình ảnh vệ tinh dẫn đến các cuộc tấn công chết người nhắm vào lực lượng Mỹ ở Jordan, ông Trump lại từ chối trả lời.

Ông nói, "Về căn bản họ làm những gì chúng ta làm," 

Một phóng viên hỏi, "Ông sẽ đề cập chuyện đó với Tập khi ông ấy đến thăm chứ?" 

Ông Trump nói, "Tôi nghĩ ông ấy đã cư xử khá tốt, và chúng tôi cũng cư xử khá tốt. Bạn biết đấy, khi người ta nói Trung Quốc do thám chúng ta, tôi nói họ nói đúng, và chúng ta cũng do thám họ nữa. Bạn biết đấy, chúng ta cũng theo dõi họ."

Khi được hỏi trong một cuộc phỏng vấn với Fox News về những gì ông Tập có thể mong muốn từ chuyến thăm của mình, ông Trump đã chuyển sang câu điệp khúc quen thuộc: "Ông biết đấy, ông ấy và tôi rất hợp nhau."

Việc chuyến thăm diễn ra sau khi ông Trump đã dành nhiều tuần để leo thang các cuộc tấn công vào các đồng minh của Mỹ tạo nên một tình trạng hổn loạn đặc biệt gây sốc, theo một số nhà phân tích chính sách đối ngoại.

"Có một quy tắc trong chính trị quốc tế mà các tổng thống Mỹ thường tuân theo: đối xử với đồng minh tốt hơn đối thủ," R. Nicholas Burns, nhà ngoại giao hàng đầu Mỹ tại Bắc Kinh dưới thời chính quyền Biden, cho biết. Và chúng ta không muốn tạo ấn tượng với các đồng minh rằng chúng ta thực sự quan tâm đến mối quan hệ với Tập Cận Bình hơn là mối quan hệ với đồng minh. Tôi nghĩ tổng thống đang tạo ấn tượng đó khi không ngừng bảo vệ Trung Quốc."

Ông Burns bổ sung rằng các chiến thuật của ông Trump khó có thể có hiệu quả với Trung Quốc, điều mà ông nói là phải phản ứng với sức mạnh.

Ông Burns nói,"Họ thực tế, cứng đầu, hoài nghi Hoa Kỳ. Tôi nghĩ họ sẽ đánh giá chúng ta dựa trên sức mạnh và mức độ chúng ta phản kháng khi buộc phải phản kháng. Tôi nghĩ người Trung Quốc hiểu về sức mạnh và sự răn đe. Họ sẽ bị ảnh hưởng nhiều hơn bởi một lập trường mạnh mẽ của Mỹ hơn là bởi sự tâng bốc."

Các nhà phân tích cho biết, nếu các hội nghị thượng đỉnh trước đây là dấu hiệu, thì sự phô trương và tâng bốc của ông Trump nhằm gây ấn tượng với ông Tập sẽ không đi xa được. Ví dụ, khi hai bên gặp nhau ở Hàn Quốc hồi năm ngoái để xoa dịu một cuộc chiến thương mại khốc liệt, ông Trump là người nói nhiều nhất còn ông Tập phần lớn giữ im lặng. Ông Trump gọi ông Tập là "bạn của tôi" và gọi ông ấy là "mạnh mẽ". Chủ tịch Trung Quốc tiếp cận cuộc gặp với sự thận trọng và cứng rắn. Trong phát biểu của mình, ông Tập đã so sánh quan hệ Trung Quốc-Mỹ  với một "con tàu khổng lồ" đòi hỏi sự lãnh đạo chung một cách ổn định.

Hai nhà lãnh đạo đến hội nghị thượng đỉnh Hoa Kỳ với những vị thế rất khác nhau, theo lời Jonathan A. Czin, một nhà nghiên cứu tại Viện Brookings, người từng làm việc tại C.I.A. chuyên phân tích chính trị Trung Quốc.

Ông Tập đến với thời gian thuận lợi, hy vọng mua thêm thời gian để giảm áp lực từ Mỹ, khi ông lên kế hoạch cho nhiệm kỳ lần thứ tư để giữ quyền lực thêm 5 năm nữa. Ông Trump sẽ phải đối mặt với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ trong vài tuần tới, trong đó đảng của ông phải đối mặt với một cuộc chiến khó khăn do một số chính sách của ông.

Ông Czin nói, "Tập sẽ bước vào cuộc họp này và sẽ nhận thức rõ rằng chỉ vài tuần nữa, ở mức tốt nhất rất có thể Trump sẽ chỉ là một tổng thống sắp mãn nhiệm , và trong kịch bản tồi tệ nhất, ông ấy sẽ bị tổn hại nghiêm trọng về mặt chính trị ngay tại quê nhà, và buộc phải đối mặt với tình trạng chính quyền bị chia rẽ."

Ông tiếp tục: "Tập đã bắt đầu suy nghĩ về 'Làm thế nào để duy trì thỏa thuận ngầm  với Hoa Kỳ,' mua thêm thời gian , và đã nghĩ đến những gì sẽ xảy ra sau Trump."

Ông Trump từ lâu đã có sự gắn bó với các nhà độc tài. Ông thường xuyên khoe khoang về mối quan hệ với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Mùa hè này, ông đã khoe khoang mối quan hệ tốt với nhà độc tài Triều Tiên, Kim Jong-un, đồng thời hủy bỏ các cuộc tập trận quân sự lâu đời với Hàn Quốc, đồng minh của Mỹ.

Ruth Ben-Ghiat, một nhà sử học tại Đại học New York, chuyên nghiên cứu về chủ nghĩa phát xít và chủ nghĩa độc tài, cho biết ông Trump luôn ngưỡng mộ ông Tập vì Tập có loại quyền lực mà ông Trump khao khát.

Bà chỉ ra rằng tuyên bố ngày tận thế của ông Trump hồi tháng trước "chủ nghĩa cộng sản là mối đe dọa lớn nhất đối với đất nước chúng ta trong lịch sử" không liên quan gì đến việc ông Trump "nịnh nọt" lãnh đạo của một trong những quốc gia cộng sản hùng mạnh.

Bà cũng chỉ ra lời biện hộ mới nhất của ông Trump đối với chính phủ Trung Quốc khi tuần trước một phóng viên nêu rằng đây là một trong những quốc gia đàn áp nhất thế giới đối với các nhà báo. Ông Trump ngắt lời câu hỏi của phóng viên, trả lời: "Tôi không chắc về điều đó. Tôi nghĩ chúng tôi cũng đang đàn áp." (Cùng ngày đó, ông cấm các cơ quan truyền thông có tin bài khiến ông không hài lòng, bước vào khuôn viên Tòa Bạch Ốc.)

Bà Ben-Ghiat nhận định "Cuộc họp này của các nguyên thủ quốc gia  có ý nghĩa quan trọng xét về mặt hình ảnh mà nó tạo ra. Đó là cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo theo trường phái 'bàn tay sắt' đầy quyền lực trên vị thế ngang hàng - ít nhất là trong suy nghĩ của ông Trump - cùng với khả năng diễn ra các thỏa thuận thiếu minh bạch."

------------

_ Tác giả Erica L. Green là phóng viên Tòa Bạch Ốc. của The Times, chuyên đưa tin về Tổng thống Trump và chính quyền của ông.

_ Trần H Sa lược dịch từ The New York Times.... 24/9/2026.