TRẦN H SA

Sau khi cố vấn trí tuệ nhân tạo ( AI ) của Tòa Bạch Ốc, David Sacks, thuyết phục Tổng thống Trump hủy bỏ một dự thảo sắc lệnh hành pháp hồi tháng 5 - trải qua quy trình đánh giá kỹ lưỡng của chính phủ theo đó các mô hình AI phải chịu sự xem xét kéo dài của chính phủ - các quan chức cấp cao trong chính quyền, bao gồm Scott Bessent và Susie Wiles, đã bị bất ngờ và không hài lòng.

Theo những người am hiểu về vấn đề cho biết, Wiles, chánh văn phòng Tòa Bạch Ốc, nói với những người khác rằng Sacks đã thuyết phục tổng thống thay đổi quyết định trong một cuộc gọi vào phút chót. Bộ trưởng Tài chính Bessent lo ngại rằng các cuộc tấn công mạng do AI dẫn dắt có thể gây ra sự tàn phá cho hệ thống ngân hàng quốc gia, người thạo tin cho biết. Một nhóm của Tòa Bạch Ốc  đã dành nhiều tháng đàm phán nhằm tăng cường giám sát AI và đã tham khảo ý kiến của nhiều lãnh đạo ngành về sắc lệnh này.

Dưới sự thúc giục của Wiles và Bessent, Trump sau đó đã ký một phiên bản rút gọn của sắc lệnh này.

Ngay cả khi Trump bác bỏ các lời kêu gọi siết chặt hơn quy định của liên bang đối với ngành này, sự hoảng loạn âm thầm của một số trợ lý cấp cao nhất của ông về vấn đề này - vốn có thể trở thành một trong những quyết định chính sách quan trọng nhất của chính quyền.

Các nguồn tin cho biết, trong những tháng kể từ khi xảy ra bất đồng, Wiles, Bessent và các quan chức khác đã tụ họp gần như hàng ngày để thảo luận về các rủi ro trong lãnh vực này và xem xét các biện pháp kiểm soát cần thiết, đồng thời cố gắng thuyết phục ông Trump áp dụng cách can thiệp sâu sát hơn. Các quan chức Tòa Bạch Ốc thường xuyên tổ chức các cuộc gọi với lãnh đạo các doanh nghiệp, bao gồm Sam Altman của OpenAI và các lãnh đạo tại Anthropic để thảo luận về những mối lo ngại.

Sự chia rẽ giữa các cố vấn AI của Trump — cả trong và ngoài chính phủ - tiếp tục trong những tuần tiếp theo, với Wiles, Bessent và Giám đốc An ninh mạng Quốc gia Sean Cairncross thường xuyên thúc đẩy sự giám sát chặt chẽ hơn của chính phủ. Sacks - một nhà đầu tư mạo hiểm - Giám đốc điều hành Meta Platforms của Mark Zuckerberg và Jensen Huang của Nvidia là những người thường xuyên kêu gọi tổng thống tiếp tục giữ cách tiếp cận nới lỏng - một cách tiếp cận dường như đang giành chiến thắng.

Zuckerberg, Huang và CEO SpaceX, Elon Musk gần đây đã nói chuyện với Trump về những lo ngại của họ liên quan đến kế hoạch thành lập một cơ quan quản lý do các ngành công nghiệp tự tài trợ, và đã thành công trong việc trì hoãn kế hoạch đó, theo những người am hiểu về vấn đề này.

Sacks đã trở thành tâm điểm  đặc biệt gây tranh cãi đối với một số quan chức Tòa Bạch Ốc. 

Ông ta từng ủng hộ sự can thiệp hạn chế của chính phủ vào lãnh vực AI khi đảm nhiệm vai trò phụ trách chính sách AI và tiền crypto của chính quyền. Một số quan chức chính quyền đã âm thầm tìm hiểu các doanh nghiệp của Sacks để xem liệu nhà đầu tư mạo hiểm này có thể trục lợi cá nhân hay không bằng cách thông qua việc ngăn chặn các quy định quản lý. 

Sacks ban đầu giữ vai trò là một nhân viên đặc biệt của chính phủ, điều này có nghĩa là Sacks chịu sự giám sát của Văn phòng Đạo đức Chính phủ; cơ quan này yêu cầu công ty đầu tư mạo hiểm của ông phải thoái vốn khỏi một phần (nhưng không phải toàn bộ) trong các khoản đầu tư vào lĩnh vực AI. Danh mục đầu tư trị giá hàng tỷ đô la của công ty ông ta bao gồm cổ phần trong SpaceX của Elon Musk và nhiều công ty khởi nghiệp (startup) về AI. Sacks trước đây đã đầu tư vào Meta của Zuckerberg, cũng như Palantir và Airbnb.

Ông ta rời bỏ vai trò phụ trách chính sách AI và tiền crypto hồi tháng 3 để giữ chức đồng chủ tịch một hội đồng cố vấn công nghệ của Tòa Bạch Ốc. Trong sáu tháng qua, các quan chức khác trong chính quyền ngày càng lo ngại về tốc độ phát triển của công nghệ này cũng như việc chính quyền đã thiếu sự giám sát chặt chẽ ngay từ đầu.

Tầm ảnh hưởng của Sacks lại được thể hiện trong tuần này, khi Trump tuyên bố vào thứ Hai rằng quy định AI duy nhất mà Hoa Kỳ cần là một "tổng thống mạnh mẽ và sáng suốt". Tuyên bố này được đưa ra sau khi  các nhà lập pháp và một số CEO AI  kêu gọi  phối hợp làm chậm quá trình phát triển mô hình để ngăn chặn các cuộc tấn công mạng hoặc thảm họa khác.

Vài giờ sau, Trump đã gọi điện tham dự  sự kiện "All-In" - chương trình  podcast về công nghệ mà Sacks đồng dẫn chương trình tổ chức. Sacks đang trên sân khấu cùng Huang trong một buổi ghi hình trực tiếp, thì Huang, mặc chiếc áo khoác da đen quen thuộc, nhận cuộc gọi.

Huang ca ngợi những phát biểu trước đó của Trump, rồi bật loa ngoài để mọi người cùng nghe.  Trump nói, "Robot sẽ không thống trị đâu. AI sẽ không chiếm quyền kiểm soát phần còn lại của thế giới".

Phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc  Liz Huston nói: "Chính quyền Trump cam kết thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo của Mỹ, hỗ trợ  khai triển an toàn và thành công các mô hình AI tiên tiến nhất thế giới, đồng thời bảo vệ an ninh quốc gia."

Một "tín hiệu cảnh báo đỏ". 

Việc giới thiệu và dần dần ra mắt mô hình Mythos mạnh mẽ của Anthropic hồi mùa xuân đã khơi dậy một phần sự thay đổi trong Tòa Bạch Ốc, sau khi các quan chức nhận ra rằng công cụ AI có thể được xử dụng để thực hiện các cuộc tấn công  và gây ra các mối đe dọa đối với an ninh quốc gia. Bên trong chính quyền, mô hình Mythos là một "tín hiệu cảnh báo đỏ", một quan chức cấp cao cho biết, thúc đẩy các cuộc thảo luận và trao đổi liên tục suốt nhiều ngày liền.

Vào tháng 7, vụ tấn công của OpenAI vào công ty Hugging Face với sự tham gia của hàng trăm đặc vụ AI phối hợp nhau,  đã làm dấy lên nỗi lo ngại của các quan chức về các mô hình mất kiểm soát.

Kể từ đó các quan chức Tòa Bạch Ốc thường xuyên đối đầu với các giám đốc AI khác, những người đã phản đối nhiều nỗ lực quản lý. Theo những người thạo tin, đôi khi, các lãnh đạo này còn tìm cách tiếp cận trực tiếp với ông Trump.

Một số trợ lý Tòa Bạch Ốc  đã phải học hỏi về AI trong quá trình làm việc, đồng thời đặt câu hỏi cho những người trong ngành để hiểu rõ cơ chế hoạt động của công nghệ này, các nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết.

Nhóm công tác của Tòa Bạch Ốc  đã bắt đầu xem xét nguy cơ  các nhà phát triển bất hảo hoặc các quốc gia nước ngoài có thể xử dụng công nghệ này theo cách gây hại cho người dân và cơ sở hạ tầng của Hoa Kỳ - như các tiện ích nước và lưới điện địa phương - điều mà các quan chức trong đó có Phó Tổng thống JD Vance lo ngại. Theo các nguồn tin, một số đánh giá đã có sự tham gia của Cơ quan An ninh Quốc gia và Cơ quan Tình báo Trung ương. 

Khi các cuộc thảo luận tại Tòa Bạch Ốc  về AI mở rộng sang cách xử dụng nó để tạo ra vũ khí sinh học, các cuộc họp đôi khi có sự tham gia của các quan chức cấp cao thuộc Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh (HHS), các nguồn tin cho hay.

Bất chấp những lo ngại từ các cố vấn hàng đầu và phần lớn công chúng, ông Trump vẫn kiên quyết rằng quốc gia cần thúc đẩy phát triển AI và tiếp tục xây dựng các trung tâm dữ liệu - nền tảng cho sự bùng nổ AI - để đi trước Trung Quốc và thúc đẩy nền kinh tế. Ông viết trên Truth Social vào hôm thứ Hai, "Có một âm mưu BỆNH HOẠN đang diễn ra chống lại AI và Trung tâm Dữ liệu, và người duy nhất hài lòng về điều đó là Trung Quốc. NGƯỜI NÀO THẮNG AI, NGƯỜI ĐÓ CHIẾN THẮNG!" 

Trump đã bảo vệ các trung tâm dữ liệu mặc dù các cuộc thăm dò cho thấy phần lớn người Mỹ phản đối việc đặt chúng trong cộng đồng của họ, cũng như những cảnh báo từ các cố vấn bên ngoài rằng, lập trường này có thể khiến ông bị coi là xa rời công chúng. Phát biểu tại một sự kiện của Politico vào hôm thứ Tư, ông Sacks cho rằng các đạo luật hiện hành về trách nhiệm sản phẩm và các biện pháp ngăn chặn gian lận, về căn bản đã đủ để quản lý các mô hình AI vào thời điểm này.

Ông nói, "Việc duy trì quyền kiểm soát đối với sản phẩm là trách nhiệm của chính các công ty này."

Một số quan chức chính quyền đã nói với các lãnh đạo tại các công ty AI rằng, rất khó để Tòa Bạch Ốc xây dựng sự đồng thuận khi ngành này thường chia rẽ và các CEO lại liên hệ trực tiếp với Trump, theo những người am hiểu về vấn đề này.

Các trợ lý của Trump cũng không thành công trong việc thuyết phục ông rằng AI có những mặt trái đáng kể, theo những người am hiểu vấn đề này. Tổng thống "quan tâm" đến AI nhưng "không xử dụng nó thường xuyên," một quan chức cấp cao trong chính quyền nói.

Các công ty công nghệ và AI đã là những nhà tài trợ khổng lồ cho Trump và các tổ chức liên kết của ông trong nhiệm kỳ này. Altman của OpenAI đã nhiều lần tham dự các buổi gây quỹ cùng Trump. Một lãnh đạo cấp cao khác của công ty, Greg Brockman, và vợ ông, Anna Brockman, đã quyên góp 25 triệu đô la. Huang của Nvidia đã quyên góp tiền cho phòng khiêu vũ mới của Trump tại Tòa Bạch Ốc. Meta và các ông lớn công nghệ khác cũng đã đưa ra những cam kết tương tự.

Tháng trước, một số lãnh đạo ngành lại nỗ lực thuyết phục Trump hủy bỏ một sắc lệnh tiềm năng khác.

Demis Hassabis, nhà khoa học trưởng của  Alphabet - công ty mẹ của Google - đã vận động các quan chức Tòa Bạch Ốc ủng hộ việc thành lập một tổ chức do ngành công nghiệp tài trợ nhằm thiết lập các tiêu chuẩn và ngăn ngừa rủi ro, mô hình tương tự như Cơ quan Quản lý Ngành Tài chính (FINRA) vốn giám sát các công ty môi giới chứng khoán.. Theo những người am hiểu vấn đề, nhiều lãnh đạo ngành ủng hộ ý tưởng này, nhưng Zuckerberg, Huang và Musk thì không; họ bày tỏ lo ngại về việc ai sẽ được chọn vào cơ quan này cũng như nguy cơ tập trung quyền lực vào OpenAI, Anthropic và Google. Các lãnh đạo này đã nói với Trump trong các cuộc trò chuyện riêng ở vài tuần gần đây về mối lo ngại cũng như sự ủng hộ của họ đối với cách tiếp cận quản lý nới lỏng hiện tại của chính quyền.

Cuối cùng, Trump không đồng ý thành lập một nhóm như vậy, điều này khiến một số người trong Tòa Bạch Ốc cảm thấy thất vọng.

Những nỗ lực chính sách khập khựng này đã khiến các lãnh đạo ngành và các nhà quan sát bối rối, những người này cho rằng hướng đi của chính sách AI vẫn thay đổi liên tục dù ông Trump đã bước sang năm thứ hai của nhiệm kỳ thứ hai. Ngược lại, các quan chức Tòa Bạch Ốc cho biết họ cảm thấy thất vọng trước những thông điệp lẫn lộn từ các lãnh đạo AI, bao gồm cả những lời kêu gọi mới nhất về việc phối hợp với chính phủ làm chậm phát triển mô hình .

Vance nói với các phóng viên trong tuần này: "Tôi cảm thấy hơi lạ khi có quá nhiều công ty công nghệ AI tiên phong tìm đến chính phủ và cầu xin chính phủ kiểm soát họ. Tôi cảm thấy nó giống như một con ngựa thành Troy vậy." Ông nói chính quyền có một số lo ngại nhưng muốn thực hiện quản lý một cách thông minh.

Trump dự kiến sẽ tiếp đón các CEO AI tại Tòa Bạch Ốc vào tuần tới về chủ đề này, trong một cuộc họp được sắp xếp cùng với Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson. Ông Huang  là một trong những CEO dự kiến sẽ tham dự một bữa tiệc cấp nhà nước với nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình.

Ông Hamza Chaudhry, trưởng bộ phận chính sách an ninh quốc gia tại Viện Tương lai của Cuộc sống, một tổ chức phi lợi nhuận tập trung vào giảm thiểu rủi ro thảm họa từ AI, cho biết, ""Có rất nhiều khả năng có thể xảy ra, đồng thời, chính quyền cũng vẫn đang cố gắng xác định hướng đi cụ thể của mình."

---------------------

_ Tác giả Josh Dawsey và  Amrith Ramkumar..... 

Xuất hiện trong ấn bản in ngày 17 tháng 9 năm 2026 với tựa đề 'AI gây chia rẽ trong các trợ lý của Trump'.

_ Trần H Sa lược dịch từ The Wall Street Journal.....Ngày 18 tháng 9 năm 2026.