TRẦN H SA

Tác giả Leily Nikounazar và Yeganeh Torbati....28 tháng 8, 2026,..The New York Times.

Khi Hoa Kỳ và Israel dội tên lửa và bom xuống Iran để bắt đầu chiến tranh vào ngày này đúng sáu tháng trước, có một số người Iran – giữa muôn vàn cảm xúc đan xen, mâu thuẫn –  nhìn thấy trong sự tàn phá đó một điều bất ngờ: hy vọng.

Negar, một luật sư 35 tuổi, mô tả những cảm xúc được phản ảnh bởi những người Iran khác qua phỏng vấn, qua ghi âm thoại và tin nhắn, "Điều duy nhất tôi chắc chắn là tôi không buồn. Có sự lo âu. Có nổi phập phồng lo sợ. Nhưng khi chiến tranh bắt đầu, không có nỗi đau buồn nào xảy ra."

Sáu tháng sau, hy vọng của Negar và những người Iran khác, rằng chiến tranh có thể báo hiệu một tương lai tốt đẹp hơn, phần lớn đã biến mất, thay vào đó là những lo lắng dai dẳng về tương lai, sự hoài nghi về ý định của Hoa Kỳ và sự tuyệt vọng ngày càng tăng vì sống trong một nền kinh tế đang suy yếu.

The New York Times thường xuyên trò chuyện với người Iran trong suốt cuộc chiến, và không phải ai cũng hy vọng như Negar và các nhà phê bình chính phủ khác. Nhiều người Iran ủng hộ hệ thống này và đã đứng về phía nó, hoặc phản đối cả chính phủ lẫn ý tưởng rằng chế độ này có thể bị lật đổ bằng vũ lực quân sự.

Nhưng bất kể ban đầu họ có hoan nghênh chiến dịch quân sự của Mỹ-Israel hay không, nhiều người Iran nói rằng họ không còn nghĩ đến việc chính phủ sắp sụp đổ nữa, họ tập trung hơn vào việc sống sót qua cuộc khủng hoảng kinh tế kéo dài mà cuộc xung đột đã làm trầm trọng thêm.

Negar nói, "Tôi thậm chí không thể diễn tả hết mức độ lo lắng mà chúng tôi có đối với tương lai và những gì sẽ xảy ra,"  người này cũng như tất cả những người được phỏng vấn cho bài viết này, đều nói với điều kiện họ của cô không được xử dụng vì sợ bị chính phủ trả thù.

Fahimeh, 43 tuổi, từng là người mẫu sống ở Tehran, cho biết sự tuyệt vọng đã chiếm lấy cô. Fahimeh, nói."Tôi không chờ đợi gì nữa. Tôi đã ngừng cố gắng tiến hành một kế hoạch nào đó và chỉ đơn giản là cố gắng sống sót."

Đối với một số người Iran, chính sách thất thường của Tổng thống Trump là một bước ngoặt. Sau khi Hoa Kỳ không đạt được các mục tiêu đã đề ra, bao gồm ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, thay đổi chính phủ và phá hủy chương trình tên lửa của nước này, ông Trump đã đe dọa xóa sổ nền văn minh Iran, tấn công cơ sở hạ tầng và đẩy đất nước này "trở lại thời kỳ đồ đá." Các cuộc không kích của Mỹ và Israel cũng đã đánh trúng hoặc làm hư hại những nơi quan trọng đối với dân thường, bao gồm các nhà máy thép, cơ sở hóa dầu, cầu cống và các di tích văn hóa lịch sử.

Một số người Iran cho biết  hiện họ xem Hoa Kỳ là người chỉ biết có lợi ích riêng, nhưng cũng bất tài và bất nhất.

"Tôi không nghĩ họ sẽ thể hiện một màn trình diễn mâu thuẫn và ấu trĩ  như vậy," Mostafa, 38 tuổi, một nhân viên công nghệ ở tỉnh Gilan phía bắc Iran, nói về ông Trump và chính quyền của ông.

Hoa Kỳ hiện đang đặt cược rằng áp lực kinh tế gia tăng sẽ buộc chính phủ Iran phải nhượng bộ, bằng cách kềm chế chương trình hạt nhân hoặc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến đường quan trọng cho vận chuyển dầu Trung Đông mà họ đã phong tỏa hiệu quả kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Áp lực của Mỹ và Israel lên Iran, bao gồm cả việc ám sát Ayatollah Ali Khamenei - lãnh tụ tối cao - ngay từ đầu cuộc chiến, đã không thể buộc các lãnh đạo nước này phải nhượng bộ. Thay vào đó, chính phủ đã sắt đá hơn những gì mà các nhà phê bình mong đợi và trở nên độc đoán hơn.

Nhiều người Iran đã ăn mừng khi Ayatollah Khamenei bị giết, nhưng vị trí lãnh tụ tối cao của ông đã bị thay thế bởi con trai ông ta, Mojtaba. Chính quyền thậm chí còn tỏ ra ít khoan dung hơn trước, đối với những ý kiến bất đồng, khi tiến hành hành quyết hàng chục tù nhân chính trị và nhắm mục tiêu vào những người chỉ trích.

"Cộng hòa Hồi giáo tin chắc rằng họ đã đánh bại thế giới và mọi người đều sợ hãi họ," Behzad, 44 tuổi, một giám đốc quan hệ công chúng tại Tehran, cho biết.

Ali, 42 tuổi, một kỹ sư ở phía bắc tỉnh Mazandaran, cũng đồng tình với quan điểm này.  Ông nói. "Ở thời điểm này, tôi ít hy vọng rằng Cộng hòa Hồi giáo sẽ sụp đổ,"

Tuy nhiên, mối bận tâm cấp bách nhất của phần lớn người dân Iran là tìm cách tồn tại trong một nền kinh tế đang lao dốc tự do, ngay cả trước khi chính quyền Trump công bố các hạn chế mới trong tuần này.

Tỷ lệ lạm phát đã tăng vọt lên 84%, ngân hàng trung ương cho biết trong tuần này. Giá thực phẩm tăng mỗi tuần, thậm chí trứng cũng không thể với tới đối với nhiều người Iran thuộc tầng lớp trung lưu và lao động. Lo lắng rằng giá xăng, vốn được trợ cấp mạnh ở Iran, có thể sớm tăng đã dẫn đến hàng xe dài tại các trạm xăng khi người dân Iran cố gắng đổ xăng.

Đồng tiền của Iran, rial, đã giảm mạnh về giá trị và đạt mức thấp kỷ lục - khoảng hai triệu rial  đổi một đô la – trong những ngày gần đây, khiến giá hàng hóa nhập khẩu tăng vọt.

Marzieh, 44 tuổi, giáo viên tại Bandar Abbas, một thành phố cảng miền nam Iran, cho biết, "Mọi người đều đang vội vàng mua và tích trữ thực phẩm, đặc biệt là gạo Pakistan,". So với các khu vực khác, phía nam đất nước bị ảnh hưởng nặng nề hơn nhiều bởi chiến tranh, khi Hoa Kỳ đã tiến hành các cuộc không kích vào mùa hè này nhằm cố gắng lật đổ quyền kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz.

Marzieh nói,  ngay cả những thực phẩm thiết yếu như đậu gà và các loại đậu khác cũng trở nên đắt đỏ hơn, và cô đã từ bỏ việc đến quán cà phê hay mời khách đến nhà.

Cô nói, "Điều đáng sợ là lương của chúng tôi đã cạn kiệt trước khi tháng mới bắt đầu," 

Trước tất cả áp lực, một số người Iran cho biết họ dự đoán một vòng biểu tình mới sẽ sớm bắt đầu, mặc dù chính quyền đã xử dụng bạo lực giết người để đàn áp các cuộc biểu tình trên toàn quốc hồi tháng Giêng. Những cuộc biểu tình này bắt đầu vào cuối tháng 12 sau khi giá đồng rial giảm mạnh, và đồng tiền này còn giảm giá hơn nữa. Tuy nhiên, các quan chức Iran đã cố gắng trấn an công chúng rằng họ có thể kiểm soát tình hình.

Nếu chính phủ giảm quyền tiếp cận nhiên liệu được trợ giá mạnh, điều đó sẽ gây thêm áp lực lên nhiều người Iran. Việc giá xăng tăng vào năm 2019 đã khơi dậy các cuộc biểu tình lớn.

 Esmaeil, 37 tuổi, một nghệ sĩ ở Tehran, nói, "Bạn không thể ngăn chặn một cuộc nổi dậy kinh tế bằng bất cứ điều gì, Chiến tranh sẽ không ngăn được nó, và bạo lực cũng không thể ngăn cản nó."

Hiện tại, nhiều người chỉ đang cố gắng vượt qua những ngày tháng ngày càng khó khăn.

Theo Esmaeil, người Iran  đã rơi vào một "hố đen."

Ông nói, "Mọi người đang đói, bối rối và không thể tìm ra lối thoát. Chúng tôi đơn độc trong tình cảnh hỗn loạn và bị bỏ mặc."

--------------------

_ Tác giả Leily Nikounazar và Yeganeh Torbati...| Shirin Hakim và Sanam Mahoozi đã đóng góp báo cáo.

_ Trần H Sa lược dịch từ The New York Times.....28 tháng 8, 2026.