TRẦN H SA

Năm ngoái, Tổng thống Trump đã phản đối khi chúng ta gọi các mức thuế quan của ông đối với Canada và Mexico là cuộc chiến thương mại ngu ngốc nhất trong lịch sử. Cuối tuần này mọi chuyện trở nên ngu ngốc hơn khi ông Trump leo thang với một đợt thuế biên giới khác (thuế đánh vào nơi tiêu thụ sản phẩm thay vì nơi sản xuất) đối với hàng nhập khẩu từ Canada, khi chỉ còn 10 tuần trước cuộc bầu cử giữa kỳ.

Vào tháng trước ông Trump đã đưa ra lời đe dọa thuế quan mới nhất đối với Canada  theo Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930. Luật cho phép Tổng thống áp thuế lên đến 50% đối với các quốc gia phân biệt đối xử với "hoạt động thương mại của Hoa Kỳ, dù trực tiếp hoặc gián tiếp" trong quan hệ với các nước khác. Chưa có Tổng thống nào trước đây xử dụng quyền lực này.

Ông Trump đã đặt hạn chót vào nửa đêm thứ Sáu để Canada đạt được thỏa thuận nhằm tránh áp thuế 50% lên hàng hóa trị giá 20 tỷ đô la của Canada. Hai quốc gia gần đạt được thỏa thuận cho đến khi, bất ngờ, lệnh ngừng chiến đổ vở  vào phút chót với việc mỗi bên đổ lỗi cho bên kia.

Kết quả là : Các mức thuế quan mà ông Trump đe dọa đã có hiệu lực vào sáng thứ Bảy. Thủ tướng Canada Mark Carney đe dọa trả đũa tương xứng về mặt giá trị bắt đầu từ ngày 8 tháng 9. Cả hai bên vẫn còn cơ hội để lùi bước trước tình thế căng thẳng này, dù sự leo thang của ông Trump có thể khiến tình hình này khó khăn hơn về mặt chính trị cho ông Carney, vì người dân Canada không thích bị Washington bắt nạt.

Để biện minh cho các mức thuế mới, ông Trump cho rằng Canada đã phân biệt đối xử với Mỹ bằng cách trả đũa các mức thuế quan mà ông áp đặt lên ô tô với lý do an ninh quốc gia. Ông cũng cho rằng các tỉnh của Canada đã hạn chế bán đồ uống có cồn của Mỹ để đáp trả các mức thuế "khẩn cấp" của ông vào năm ngoái. Tuy nhiên, các nhà sản xuất rượu của Mỹ đã cầu xin ông Trump hoãn việc áp thuế theo Mục 338. Họ biết rằng Canada càng kéo dài việc ngăn chặn  rượu Mỹ thâm nhập thị trường Canada thì việc lấy lại thị phần càng khó khăn.

Tổng thống cũng viện dẫn những bất bình lâu dài về cách Canada đối xử với ngành sữa của Mỹ. Theo các bản tin báo chí, đội ngũ của ông Trump đã nêu ra những vấn đề khác trong các cuộc đàm phán gần đây, bao gồm cách Canada đối xử với các công ty công nghệ Mỹ và vấn đề thuế kỹ thuật số. Hầu hết các vấn đề này lẽ ra có thể được giải quyết trong khuôn khổ đàm phán lại Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada.

Nhưng ông Trump không muốn cập nhật thỏa thuận hiện có. Ông muốn đơn phương viết lại nó. Như ông Carney đã lưu ý vào thứ Bảy, Tổng thống đã tạo ra nhiều lý do khác nhau—từ buôn bán fentanyl đến thâm hụt thương mại—để áp thuế lên Canada.

Lời phàn nàn của ông Trump về thâm hụt thương mại của Mỹ với Canada đặc biệt mang tính  trớ trêu, bởi lẽ khoản thâm hụt này hoàn toàn xuất phát từ việc Mỹ nhập khẩu dầu thô nặng của Canada —loại dầu đặc biệt phù hợp với các nhà máy lọc dầu của Mỹ. Nếu loại bỏ nhập khẩu dầu từ Canada, Mỹ sẽ có thặng dư thương mại, nhưng khi đó công suất hoạt động của các nhà máy lọc dầu tại Mỹ cũng sẽ bị sụt giảm.

Dù sao đi nữa, vào tuần trước hai bên đã gần đạt được thỏa thuận nhằm giảm thuế suất ô tô của Mỹ nhập vào Canada  từ 25%  xuống còn 15% (bằng tỷ lệ nhập vào Hàn Quốc và Nhật Bản), và thuế suất đối với thép và nhôm từ 50% xuống còn 25%. Việc giảm thuế này sẽ giúp mang lại lợi ích cho các nhà sản xuất Mỹ, vốn có chuỗi cung ứng liên kết chặt chẽ qua biên giới. 

Trong năm qua, giá các sản phẩm thép và nhôm đã tăng vọt lần lượt 22,5% và 40,5% . Tháng trước, General Motors dự báo hãng sẽ chịu thiệt hại từ 2,5 tỷ USD đến 3,5 tỷ USD trong năm nay, do các biện pháp thuế quan. Các nhà sản xuất ô tô Mỹ đang tích cực vận động chính quyền để đạt được thỏa thuận ngừng chiến với Canada.

Hôm thứ Bảy ông Carney nói  rằng  lý do chính khiến thỏa thuận đổ vỡ là vì đội ngũ Trump từ chối nới lỏng thuế quan đối với các xe tải hạng nặng và hạng trung, bao gồm cả những chiếc được sản xuất tại nhà máy của Ford ở Ontario, Canada. Tại sao ông Trump lại trừng phạt Ford, nhà sản xuất ô tô lớn nhất nước Mỹ ?

Đợt áp thuế thông biên giới mới nhất của ông Trump sẽ ảnh hưởng đến nhiều mặt hàng tiêu dùng, vật liệu xây dựng và các bộ phận sản xuất. Đảng Cộng hòa đã bị chỉ trích trên đường vận động tranh cử vì các chính sách  thuế quan và tình trạng lạm phát do ông Trump gây ra. Một lý do khiến tỷ lệ ủng hộ ông Trump ở mức thấp  là vì cử tri tin rằng ông Trump đang tiến hành những cuộc chiến thương mại một cách thiếu tính toán và không có chiến lược rõ ràng; và xét về khía cạnh thương mại, họ đã đúng.

-------------

_ Ban Biên tập WSJ ....... 

_ Trần H Sa lược dịch từ The Wall Street Journal..... 24 tháng 8, 2026.