TRẦN H SA

Tác giả..James M. Lindsay...Mary và David Boies ... Ngày 26 tháng 8 năm 2026 .... Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR)

Sáu tháng sau khi Mỹ bắt đầu cuộc chiến với Iran, cuộc xung đột vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc. Tổng thống Donald Trump tự tin dự đoán khi chiến tranh bắt đầu rằng, nó sẽ kéo dài "bốn đến năm tuần." Vào cuối tháng Ba, ông nói sẽ mất "có thể hai tuần, có thể lâu hơn vài ngày, để hoàn thành công việc." Kể từ đó, ông đã nhiều lần tuyên bố Hoa Kỳ chiến thắng.

Thực tế thì khác. Chế độ Iran không sụp đổ hay đầu hàng, bất chấp các cuộc không kích dữ dội của Mỹ và Israel đã giết chết nhiều lãnh đạo đất nước này thời trước chiến tranh, và phá hủy cơ sở hạ tầng quân sự của nó. Một lệnh ngừng bắn mong manh được đồng ý vào tháng Tư và gia hạn vào tháng Sáu vẫn tiếp tục được duy trì, nhưng lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz vẫn thấp hơn nhiều so với mức trước chiến tranh. Trump thỉnh thoảng đe dọa sẽ tiến hành các cuộc tấn công hủy diệt hơn nữa vào Iran, nhưng rồi lại rút lui vì quân đội Mỹ thiếu các máy bay phòng thủ đánh chặn cần thiết, để bảo vệ các đồng minh và căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực.

Bị kìm hãm trên mặt trận quân sự, gần đây Trump  đã ra tín hiệu rằng ông sẽ chờ áp lực kinh tế để buộc lãnh đạo Iran phải khuất phục. Vì mục đích đó, tuần trước ông đã thề sẽ phát động một "Ngày D-Day Kinh tế" mà sẽ là "chiến dịch kinh tế tàn phá nhất từng được thực hiện chống lại bất kỳ quốc gia nào!"

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã công bố Chiến dịch Cô lập Kinh tế (Economic Outcast) vào hôm thứ Hai. Hiện tại, kế hoạch dựa nhiều vào các mối đe dọa trừng phạt các quốc gia từ chối "siết chặt vòng thòng lọng" quanh Iran một cách tự nguyện, thay vì các biện pháp buộc họ phải làm như vậy. Có lý do chính đáng cho điều đó. Những lệnh trừng phạt thứ cấp mà Washington đề xuất có thể, theo lời Bessent, "phá hủy hệ thống tài chính toàn cầu." Trung Quốc mua hơn 80% xuất khẩu dầu của Iran, và nước này đã buộc chính quyền Trump phải từ bỏ mức thuế quan cao đối với hàng hóa Trung Quốc bằng cách đe dọa cắt giảm quyền tiếp cận của Mỹ đối với các khoáng sản quan trọng của họ. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cũng dự kiến sẽ thăm Tòa Bạch Ốc  vào tháng tới.

Khả năng làm xáo trộn nền kinh tế toàn cầu và gây ra khủng hoảng ngoại giao với Trung Quốc là lý do khiến nhiều chuyên gia nghi ngờ rằng chính quyền ông Trump sẽ thực hiện đầy đủ lời đe dọa buộc Iran phải bị "cô lập toàn cầu." Nhưng với tình trạng bế tắc hiện tại khiến giá dầu duy trì ở mức cao và đặt ra câu hỏi về quyền lực và ảnh hưởng của Mỹ, liệu chính quyền Trump có thể chấp nhận để Iran tiếp tục đe dọa các nước láng giềng và hạn chế giao thông thương mại qua eo biển Hormuz không?

Để hiểu rõ hơn về chiến lược của chính quyền Trump và liệu họ có đang từ bỏ vị thế của Mỹ từng thống trị ở Vùng Vịnh Ba Tư hay không, tôi đã có buổi trò chuyện với đồng nghiệp Steven Cook tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại cho tập  podcast CFR mới nhất, The President's Inbox.

Dưới đây là ba điều tôi rút ra:

1. Hoa Kỳ không có lựa chọn tốt nào để buộc Iran đáp ứng các yêu cầu của mình. Việc leo thang quân sự là rủi ro vì Iran có thể tấn công các nước láng giềng Ả Rập và các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực. Việc leo thang kinh tế là vấn đề rắc rối vì nó đồng nghĩa với việc gây thù địch với Trung Quốc và đối mặt với nguy cơ bị trả đũa kinh tế đáng kể. Tòa Bạch Ốc vẫn hy vọng rằng việc Mỹ phong tỏa hải quân sẽ làm sâu sắc thêm tác động của các lệnh trừng phạt hiện tại của Mỹ và buộc lãnh đạo Iran phải xin hòa bình. Cách suy nghĩ này giả định rằng người dân Iran sẽ có thể gây áp lực chính trị đáng kể lên các nhà lãnh đạo của họ. Nhưng các lãnh đạo cứng rắn của Iran đã thể hiện sự quyết liệt bằng cách xử dụng vũ lực sát hại đối với bất kỳ người Iran nào xuống đường biểu tình.

2. Các đồng minh của Mỹ trong khu vực đang phòng ngừa khả năng ảnh hưởng và sự quan tâm của Mỹ đối với Trung Đông sẽ suy giảm. Đầu tháng này, Ả Rập Xê Út đã ký Hiệp định Phòng thủ Chung Mecca với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ. Văn bản của thỏa thuận chưa được công bố, nên rất khó để biết phải hiểu ra sao về những tuyên bố rằng đây là một liên minh phòng thủ thực sự với các sự bảo vệ đáng kể giống NATO. Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ chắc chắn không, như Steven nói, chỉ trong vòng bốn mươi tám giờ sau khi thỏa thuận được ký kết sẽ "gửi kỵ binh đến hỗ trợ" Ả Rập Xê Út khi lực lượng Houthi nổ súng vào vương quốc này.  Trong khi đó, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đang đặt cược vào việc làm sâu sắc thêm Hiệp định Abraham, thay vì đi theo Riyadh. Sự rạn nứt giữa hai cường quốc khu vực là có thật và có thể làm phức tạp ngoại giao của Hoa Kỳ trong tương lai.

3. Sự hiện diện quân sự của Mỹ ở vùng Vịnh có khả năng sẽ giảm dần trong những năm tới, nhưng đó có thể là một điều vừa có lợi vừa bất lợi. Trong nhiều năm, các nhà hoạch định chính sách và các chuyên gia đã lập luận rằng Hoa Kỳ nên giảm vai trò của mình ở Trung Đông. Trong những tháng gần đây, Steven và các chuyên gia Trung Đông khác đã lập luận rằng quá trình này đã bắt đầu khi cuộc chiến Iran mở ra một trật tự khu vực mới. Nhưng hãy cẩn trọng với những gì bạn mong muốn: một Hoa Kỳ ít can thiệp hơn vào Trung Đông vẫn có thể chứng kiến những sự kiện phát sinh từ khu vực gây tổn hại đến lợi ích của Hoa Kỳ. Như Steven đã nói, "người Iran, Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ, Israel và những người khác sẽ cố gắng sắp xếp khu vực [theo cách] phục vụ lợi ích tốt nhất cho họ. Và có khả năng xảy ra xung đột và hỗn loạn kéo dài."

-----------------

_ Tác giả..James M. Lindsay...Mary và David Boies ...| Oscar Berry và Asher Ross đã hỗ trợ chuẩn bị bài viết này.

_ Trần H Sa lược dịch từ  Hội đồng Quan hệ Đối ngoại  (CFR)....... Ngày 27 tháng 8 năm 2026 .