TRẦN H SA

Kể từ khi Tổng thống Trump trở lại nắm quyền, các đồng minh của Mỹ đã lo lắng về ý định của Washington. Giờ đây, sau cuộc chiến với Iran không có kết quả, đã làm hao mòn kho vũ khí của Mỹ và phơi bày giới hạn sức mạnh cứng của Mỹ, họ cũng lo ngại về năng lực của Mỹ.

Liệu nước Mỹ có thể bảo vệ bạn bè của mình nếu họ muốn?

Câu hỏi mà các quan chức ở các thủ đô đồng minh — và đối thủ — đang tự đặt ra là liệu sự suy thoái công nghiệp, sự thiếu mạch lạc chiến lược và rối loạn chính trị có làm suy yếu Mỹ đến mức không còn sức mạnh quyết định trong một cuộc xung đột đa mặt trận có thể bao gồm châu Âu, Trung Đông và châu Á hay không. Đây cũng là mối quan tâm của nhiều người ở Washington.

Chiến lược gia Matthew Kroenig, một nghiên cứu viên cao cấp tại Hội đồng Đại Tây Dương, từng làm việc tại Ngũ Giác đài trong chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu, nói, "Nếu bạn nghĩ về sự răn đe, đó là phải nghĩ về năng lực và uy tín,. Câu hỏi từng được nêu ra là độ tin cậy — liệu Hoa Kỳ có thực sự làm được điều đó hay không? Nhưng năng lực là một phần quan trọng trong phương trình này. Và, với tất cả các báo cáo về việc Mỹ bị tiêu hao vũ khí, thật hợp lý khi các đối thủ cho rằng hiện tại Mỹ kém năng lực hơn so với vài tháng, hoặc vài năm trước đây."

Quyết định của Trump giảm bớt quy mô các cuộc tập trận quân sự với Hàn Quốc và mô tả chế độ độc tài của Triều Tiên là "không đe dọa và tôn trọng" đúng khi Bình Nhưỡng đang khai triển tên lửa đạn đạo và quân đội đến châu Âu, như một phần trong liên minh với Nga là động thái mới nhất làm dấy lên nghi ngờ về sức bền bỉ của Mỹ.

Lời đề nghị với Bình Nhưỡng đi kèm với một chiến dịch kéo dài nhiều tháng nhằm nhượng bộ Trung Quốc, bao gồm  đóng băng việc Mỹ bán hàng hóa quân sự cho Đài Loan trị giá 14 tỷ đô la  — một sự đảo ngược các ưu tiên ở nhiệm kỳ đầu của Trump. Trong khi đó, các tài sản quân sự quan trọng của Mỹ, từ các hệ thống tên lửa phòng thủ  đến tàu sân bay duy nhất vẫn còn khai triển ở Thái Bình Dương, đã được di chuyển khỏi châu Á để đối phó với cuộc khủng hoảng Trung Đông.

Dù vẫn công khai khẳng định cam kết với liên minh NATO, ở nơi riêng tư các quan chức châu Âu ngày càng nghi ngờ việc nước Mỹ dưới thời Trump sẽ giúp họ trong trường hợp bị Nga tấn công. Đại tá đã nghỉ hưu Roderich Kiesewetter, một nghị sĩ thuộc đảng cầm quyền Đức, nói, "Một cách  không chính thức, tất cả chúng ta đều biết rằng họ sẽ không mạo hiểm an ninh vì các quốc gia Baltic hay vì nước Đức. Chiếc ô hạt nhân của Mỹ đã biến mất."

Cảm giác ngày càng tăng về sự dễ tổn thương của Mỹ — và phương Tây — có thể cám dỗ các đối thủ độc tài, đặc biệt là lãnh đạo Nga Vladimir Putin, Nico Lange, cựu quan chức quốc phòng cấp cao của Đức hiện điều hành viện nghiên cứu Iris, cảnh báo. "Iran ngày càng làm nhục Hoa Kỳ trước mặt mọi người, trong khi Hoa Kỳ tạo ra sự bất định về cam kết của họ đối với an ninh châu Âu, và các nước châu Âu không thể hiện ý chí ngăn chặn Nga. Tất cả những điều này tạo ra một cấu trúc cơ hội hết sức nguy hiểm, mời gọi Putin"

Tòa Bạch Ốc đã phản đối các báo cáo về tình trạng thiếu vũ khí do chiến tranh Iran gây ra. Phó thư ký báo chí Anna Kelly nói, "Quân đội Hoa Kỳ có đủ súng đạn và kho dự trữ để phục vụ tất cả các mục tiêu chiến lược của Tổng thống Trump và hơn thế nữa,  Chiến dịch Epic Fury đã phơi bày những gì xảy ra khi bạn gây sự với Hoa Kỳ. Dù vậy, Tổng thống vẫn kêu gọi các nhà thầu quốc phòng của chúng ta liên tục sản xuất thêm nhiều vũ khí được sản xuất tại Mỹ, vốn là tốt nhất thế giới."

Tuy nhiên, các nhà phân tích quân sự tính toán rằng, ở một số hạng mục quan trọng, nguồn dự trữ đang cạn kiệt một cách nguy hiểm và sẽ mất nhiều năm để bổ sung. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ước tính rằng trước chiến tranh Mỹ đã dùng hết một nửa kho tên lửa đánh chặn  như Patriot và Thaads, và đã xử dụng một phần ba kho vũ khí tên lửa tầm xa Tomahawk và JASSM.

Điều này có những hệ quả trực tiếp vượt ra ngoài chiến trường Iran. Một nghiên cứu cấp chuyên gia của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại được công bố trong tháng này cho biết "kho vũ khí của Mỹ đã cạn kiệt và không còn khả năng ngăn chặn một cuộc tấn công của Trung Quốc vào Đài Loan." Họ bổ sung rằng Washington cần ngay lập tức đưa sản xuất hàng loạt tên lửa chính xác vào trạng thái chiến tranh vì "chờ đến khi xung đột bắt đầu thì sẽ quá muộn."

Khi được hỏi về các tính toán này, Ngũ Giác đài  đã trả lời bằng tuyên bố của phát ngôn viên trưởng Ngũ Giác đài, Sean Parnell. "Những tuyên bố về việc thiếu hụt đạn dược của Mỹ là sai sự thật. Quân đội Mỹ vẫn là lực lượng chiến đấu mạnh nhất trên trái đất. Chúng ta có mọi thứ cần thiết để tấn công vào đúng thời điểm và địa điểm mà Tổng thống lựa chọn."

Yun Sun, giám đốc chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson ở Washington, cho biết việc Mỹ phủ nhận thiếu hụt tên lửa là không có gì ngạc nhiên. Bà nói, "Nước Mỹ sẽ không bao giờ thừa nhận rằng chúng ta không có đủ vũ khí. Nó sẽ khẳng định rằng nó có khả năng đi lại và nhai kẹo cao su. Nhưng sự răn đe phụ thuộc vào con mắt nhìn thấy sự vật. Điều gì sẽ xảy ra nếu Đài Loan nhận thấy các bạn không có năng lực và ý chí để bảo vệ họ, và lựa chọn tốt nhất của họ là khuất phục khi bị Trung Quốc ép buộc và bắt đầu đàm phán về thống nhất ?"

 Ông Michael Fullilove, giám đốc điều hành Viện Lowy tại Úc, cho biết, "sẽ là điều ngu ngốc nếu Trung Quốc và các đối thủ tiềm năng khác cố gắng lợi dụng sự thiếu hụt quân sự này". Ông nói, Mỹ vẫn là cường quốc hàng đầu toàn cầu, với sức mạnh tài chính, công nghệ, văn hóa và nhân khẩu học để phục hồi.

Ông nói, "Khi người ta nói nước Mỹ yếu, Vladimir Putin sẽ rất muốn yếu như nước Mỹ. Tập Cận Bình mong muốn Trung Quốc yếu như Mỹ. Tôi không muốn bị cho là lạc quan thái quá, nhưng khi tôi nheo mắt, tôi thấy sức mạnh của người Mỹ hơn là thấy sự yếu đuối của người Mỹ."

Không giống như ở châu Âu, nơi mà các quan chức quốc phòng ngày càng lo ngại khả năng Putin đưa cuộc chiến ra bên ngoài Ukraine, các quan chức và các nhà phân tích ở châu Á vẫn chưa thấy một cuộc chiến tranh quy mô lớn đang diễn ra ngay lúc này.

Nhà phân tích chính trị Singapore, Bilahari Kausikan, cựu đại sứ của quốc đảo này tại Liên Hợp Quốc, cho biết, "Mọi người sẽ lo lắng, tất nhiên, nhưng những vũ khí này sẽ được bổ sung. Và trong lúc chờ đợi, khả năng xảy ra xung đột lớn ở Đông Á là rất thấp. Người Trung Quốc có rất nhiều vấn đề nội bộ cần giải quyết trước, và đặc biệt với Đài Loan, họ không phải là những con bạc. Trong tất cả các điểm nóng tiềm tàng ở châu Á, không ai nghĩ rằng một cuộc xung đột lớn sắp xảy ra."

Trong tất cả các cuộc xung đột có thật và tiềm tàng liên quan đến các đồng minh và đối tác của Mỹ trên toàn thế giới, tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các tên lửa đánh chặn tên lửa đạn đạo, đặc biệt là Patriot PAC-3 MSE, đã trở thành điểm yếu chí mạng cho toàn thế giới tự do — và các đối tác của nó.

Một phần nguyên nhân dẫn đến sự mất cân bằng trong mối đe dọa tên lửa nằm ở chỗ các chế độ chuyên chế — những nước thực sự đang chiến tranh như Nga và Iran, và những nước chưa chiến tranh như Trung Quốc—đã đặt nền tảng công nghiệp quốc phòng của họ vào trạng thái chiến tranh, khiến đạt được sự gia tăng nhanh chóng.

Phương Tây sống theo các quy tắc thời bình, trong đó các tính toán của doanh nghiệp và lợi ích cổ đông thường được ưu tiên hơn nhu cầu an ninh quốc gia. Một quan chức quốc phòng cấp cao châu Âu nói, "Đây là vấn đề sống còn: kẻ thù của chúng ta nghĩ rằng họ đang trong chiến tranh, trong khi chúng ta giả vờ như không có chiến tranh" .

Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (Mỹ) ước tính rằng Mỹ hiện chỉ còn 800 tên lửa Patriot trong kho vũ khí. Bất chấp việc Ukraine tiêu thụ tên lửa với tốc độ nhanh và tình trạng tồn đọng đơn hàng kéo dài nhiều năm, cho đến nay các nhà sản xuất tên lửa đánh chặn chỉ đạt được mức tăng sản lượng khiêm tốn. Lockheed Martin cho biết vào năm ngoái, họ đã giao 620 tên lửa đánh chặn PAC-3 MSE tăng hơn 20% so với năm trước. Ngược lại, sản lượng tên lửa của Nga đã tăng vọt kể từ năm 2022, bất chấp các lệnh trừng phạt của phương Tây.

Sự chênh lệch này dẫn đến những hệ quả chiến lược. Ukraine đã gần như không có khả năng tự vệ trước các đợt tấn công bởi tên lửa đạn đạo của Nga, khi Trump nhiều lần từ chối các yêu cầu của Kyiv về việc bổ sung tên lửa Patriot. Điều này lại càng củng cố quyết tâm tiếp tục chiến tranh của Putin, bởi Nga đang trông cậy vào các cuộc tấn công tên lửa để phá hủy cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine trong mùa đông sắp tới, buộc Kyiv phải đầu hàng.

Ở Vịnh Ba Tư, các quốc gia như Ả Rập Xê Út đã phản đối việc Mỹ nối lại chiến dịch toàn diện chống lại Iran vì kho tên lửa đánh chặn của họ quá ít, không đủ để bảo vệ cơ sở hạ tầng quan trọng trước các đợt tấn công dồn dập bằng tên lửa  của Iran. Các quốc gia châu Âu, trong khi đang phát triển các dự án phòng thủ tên lửa của riêng mình, vẫn còn cách nhiều năm nữa mới có được sự bảo vệ đáng tin cậy, chống lại tên lửa của Nga hoặc Iran.

John Bew, người từng là cố vấn chính sách đối ngoại cho các thủ tướng Anh trong giai đoạn 2019-2024 và hiện là giáo sư tại Khoa Nghiên cứu Chiến tranh của King's College London, cho biết, "Hiện nay có nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng trên nhiều mặt trận do thiếu hụt tên lửa đánh chặn và năng lực phòng thủ tên lửa, Điều này tất nhiên có tác động ngay lập tức đến vùng Vịnh, nhưng cũng ngày càng được hiểu là một thiếu hụt lớn trong quốc phòng châu Âu và có thể gây ra hậu quả lớn ở châu Á."

Theo ước tính tình báo, chỉ riêng Nga đã sản xuất được hơn 100 tên lửa đạn đạo mỗi tháng, cùng với số lượng tên lửa hành trình tương tự. Tổng sản lượng tên lửa đạn đạo của trục đối thủ, bao gồm cả Trung Quốc, Triều Tiên và Iran, vượt trội hơn nhiều lần so với mức sản xuất tên lửa đánh chặn ở phương Tây. (làm một phép tính,  càng đáng lo ngại hơn, việc bắn hạ một tên lửa đạn đạo thường cần hai hoặc thậm chí ba tên lửa đánh chặn.)

Lange, cựu quan chức quốc phòng Đức, cho biết, "Chúng ta ở phương Tây đã mắc sai lầm trong kế hoạch chiến lược khi không tính toán số tên lửa đánh chặn chống lại số tên lửa đạn đạo được sản xuất. Chúng ta gặp vấn đề trong sản xuất phòng thủ tên lửa đạn đạo, nhưng họ không gặp vấn đề trong sản xuất tên lửa đạn đạo—dù ở Nga,  ở Trung Quốc, hay  ở Triều Tiên."

Do sự thay đổi công nghệ, tên lửa đạn đạo đã trở thành công cụ cưỡng chế địa chính trị  Các thế hệ tên lửa đạn đạo trước đây đắt đỏ và thiếu chính xác đến mức chúng chủ yếu được coi là hữu ích trong bối cảnh hạt nhân, nơi mà việc lệch cách mục tiêu hàng trăm yard không quan trọng, bởi sự tàn phá hàng loạt do thiết bị hạt nhân gây ra. Cho đến khi Mỹ rút khỏi hiệp ước sau các cuộc tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001 - một hiệp ước thời Chiến tranh Lạnh đã giới hạn nghiêm ngặt khả năng phòng thủ tên lửa chống đạn đạo - nhằm duy trì sự cân bằng giữa hai siêu cường.

Tuy nhiên, hiện nay, ngay cả các cường quốc hạng trung như Iran cũng đã phát triển được khả năng phóng tên lửa đạn đạo chính xác. Tên lửa của Iran đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho các căn cứ quân sự Mỹ ở vùng Vịnh và Jordan, cũng như các mục tiêu năng lượng và công nghiệp ở các quốc gia vùng Vịnh và Israel. Mặc dù lực lượng tên lửa của Iran đã bị suy yếu bởi các cuộc ném bom của Israel và Mỹ, chúng vẫn chưa bị đàn áp hoàn toàn.

Chuyên gia tên lửa Fabian Hoffman, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Na Uy, cho biết, "Trong bối cảnh chiến tranh nghiêm trọng liên quốc gia , ngay cả những đối thủ yếu hơn đáng kể cũng có đủ năng lực để gây tổn thương, đủ khả năng phóng các tên lửa đạn đạo này. Thậm chí Hoa Kỳ, với tất cả sức mạnh tài chính và công nghiệp, cũng không thể theo kịp về mặt cấu trúc. Hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo—vốn được hình thành với những kỳ vọng nhất định—nay đã bộc lộ thực tế là nó không hoạt động hiệu quả như mong đợi.”

Các tên lửa đánh chặn có khả năng chống lại tên lửa đạn đạo hiện đại là một trong những hệ thống quân sự tinh vi và đắt đỏ nhất, vì vậy chỉ có một số ít công ty trên thế giới có thể chế tạo chúng. Đó là một sự khác biệt lớn so với cuộc cách mạng song song trong lĩnh vực tác chiến bằng máy bay không người lái (UAV): các loại UAV và hệ thống đánh chặn chúng (bao gồm cả UAV phòng không) đều có cấu tạo đơn giản hơn và chi phí thấp hơn nhiều.

Mỹ và các đồng minh hiện đang bơm hàng trăm tỷ đô la vào các chương trình phòng thủ tên lửa và tấn công tầm xa. Thỏa thuận 59 tỷ đô la của Ngũ Giác đài  được công bố với Lockheed Martin vào tháng trước sẽ tăng gấp ba lần sản lượng Patriot PAC-3 vào cuối năm 2030. Ngũ Giác đài  cũng đã trao cho Lockheed Martin hợp đồng kéo dài 7 năm trị giá 35 tỷ USD để tăng gấp bốn lần sản lượng tên lửa đánh chặn  THAAD. Cả hai hợp đồng này vẫn chưa được cấp đủ kinh phí.

Ông  Ludovic Hood, một nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Hudson, người từng giữ các vị trí cấp cao trong Bộ Ngoại giao liên quan đến Ukraine và Trung Đông cho đến đầu năm nay, lập luận : "việc những lỗ hổng trong hệ thống phòng thủ tên lửa bị phơi bày trong cuộc xung đột với một đối thủ tương đối yếu như Iran cũng mang lại một khía cạnh tích cực nhất định."

Hood nói, "Đó là một lời cảnh tỉnh cần thiết. Các cường quốc phương Tây trong vài thập kỷ gần đây rất dễ bị ru ngủ, rơi vào cảm giác an toàn giả tạo. Dù việc phải tham gia chiến tranh là điều không ai mong muốn, nhưng thực tế nó lại đóng vai trò như một động lực thúc đẩy cần thiết, bảo đảm rằng chúng ta sẽ có sự chuẩn bị kỹ lưỡng cho những thách thức chiến lược lớn hơn nhiều trong tương lai."

------------------

_ Yaroslav Trofimov là phóng viên chính về các vấn đề đối ngoại của The Wall Street Journal, cung cấp các phân tích đưa tin về các vấn đề và diễn biến lớn trên toàn thế giới. Ông đã giành giải Câu lạc bộ Báo chí Nước ngoài cho bình luận xuất sắc nhất về các vấn đề quốc tế năm 2026 và giải Câu lạc bộ Báo chí Quốc gia cho phân tích chính trị năm 2024. Ông từng là ứng viên chung kết giải Pulitzer năm 2023 với bài viết về cuộc chiến ở Ukraine và năm 2022 với bài viết về diễn tiến Taliban tiếp quản Afghanistan, cùng nhiều giải thưởng khác.

_ Trần H Sa lược dịch từ The Wall Street Journal. .... 21/8/2026.