TRẦN H SA

Tác giả Simon Tisdall...Thứ Bảy 8 Tháng 8 2026.   The Guardian

Hãy tưởng tượng điều gì sẽ xảy ra nếu một thủ tướng Anh ở London nói với người Scotland rằng họ không thể có quốc hội riêng, đội tuyển bóng đá quốc gia riêng hay không được treo cờ Scotland. Hoặc giả như người xứ Wales được thông báo rằng ngôn ngữ và thơ ca của họ bị cấm và không được dạy trong trường học nữa. Sự phẩn nộ bùng phát sau đó có lẽ sẽ phá hủy Vương quốc Anh. Thế nhưng, đó chính xác là những điều mà Tập Cận Bình -  hoàng đế cộng sản Trung Quốc -  đang áp đặt lên khoảng 125 triệu người thuộc 55 dân tộc thiểu số và các cộng đồng tôn giáo, chiếm khoảng 9% dân số cả nước (vốn đa số là người Hán).

Tập khẳng định chính sách "Hán hóa" của mình - được thể hiện qua luật mới  "đoàn kết dân tộc"  - sẽ củng cố bản sắc và sự hòa hợp dân tộc, đồng thời cải thiện triển vọng việc làm và đời sống, thông qua việc mở rộng quy định bắt buộc xử dụng tiếng Quan Thoại. Ông cho rằng các dân tộc thiểu số cần phải "gắn bó chặt chẽ như những hạt lựu" để xây dựng một Trung Quốc hùng cường và đoàn kết. Nhưng người Tây Tạng, Mông Cổ, Duy Ngô Nhĩ và những người khác coi trọng ngôn ngữ và phong tục riêng biệt của họ, kịch liệt phản đối những gì họ cho là sự đồng hóa cưỡng bức, áp  đặt lên họ một nền văn hóa đơn nhất, thiếu khoan dung và bị chi phối bởi tư duy thiển cận của Đảng Cộng sản. Đối với họ, đây thực chất là một hình thức thanh trừng sắc tộc dưới một cái tên khác.

Luật mới này đã bị các chính phủ phương Tây lên án - dù không quá gay gắt - và bị các tổ chức nhân quyền như Ân xá Quốc tế chỉ trích gay gắt hơn. Cái chết của Lobga Rangzen, một nhà hoạt động thuộc phong trào "Tự do cho Tây Tạng", do đã tự thiêu để phản đối  bên ngoài trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York hồi tháng trước, đã thu hút sự chú ý của quốc tế trong một thời gian ngắn. Nhưng những bi kịch như vậy không phải là chuyến mới mẻ gì. Sự đàn áp toàn diện ở Tây Tạng và các trại "cải tạo" tàn bạo ở Tân Cương đúng là hai khía cạnh lâu dài trong cuộc chiến trấn áp trên toàn quốc ngày càng gay gắt của Tập chống lại sự bất đồng, khác biệt và đa dạng. Luật này và các hình phạt nghiêm khắc của nó - áp dụng luôn cho công dân Trung Quốc đang sống ở nước ngoài - đã tạo thêm cơ sở pháp lý cho những nỗ lực hiện hành nhằm áp đặt ý chí của Tập và Đảng (vốn gần như là một trong bối cảnh hiện nay). Mục tiêu là tạo ra một bộ phận dân chúng biết phục tùng về mặt chính trị, sống trong sợ hãi và không dám lên tiếng phản kháng.

Một tâm lý cam chịu đầy bất lực đã bao trùm phương Tây trước các hành động của Trung Quốc, dù đó là việc đàn áp các dân tộc thiểu số, triệt tiêu nền dân chủ tại Hồng Kông, truy tố mang tính trả thù nhắm vào các nhà hoạt động dân chủ (như cựu chủ bút tờ Apple Daily là Jimmy Lai), hay trấn áp tàn bạo các hội thánh Cơ đốc giáo độc lập và những nhóm tôn giáo "chưa được cấp phép". Dường như Trung Quốc dưới thời Tập bị coi là quá lớn mạnh, quá hùng cường về kinh tế và quá đe dọa về quân sự để có thể gây ảnh hưởng, chứ đừng nói đến việc kềm chế hay kiểm soát nó. Khi vấn đề liên quan đến công việc nội bộ của Trung Quốc, người ta thường chọn cách đứng ngoài cho an toàn. Với sự cân nhắc đầy lúng túng giữa lợi ích thương mại và an ninh quốc gia, cùng sự im lặng đáng trách về vấn đề nhân quyền, vương quốc Anh không phải là quốc gia duy nhất trong số các nền dân chủ phương Tây thất bại trong việc xây dựng một chính sách nhất quán đối với Trung Quốc.

Nhưng các chính sách ngày càng quyết liệt và không khoan nhượng của Tập không chỉ giới hạn trong các vấn đề nội bộ. Nắm quyền gần 15 năm, Tập, 73 tuổi, ngày càng tự tin và cứng rắn hơn trong việc theo đuổi các mục tiêu to lớn nhằm tạo dựng di sản lịch sử: đưa Trung Quốc trở thành cường quốc thống trị toàn cầu, đẩy Mỹ xuống vị trí thứ hai và biến Trung Quốc thành trung tâm cốt lõi cho một trật tự an ninh, kinh tế và ngoại giao đa cực mới. Danh sách các mục tiêu mang tính di sản của Tập bao gồm việc thâu tóm Đài Loan trước khi rời ghế lãnh đạo, và xác lập vị thế thống trị tuyệt đối tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Tất cả đều hướng tới một đích đến duy nhất: đưa Tập trở thành nhà lãnh đạo vĩ đại nhất của Trung Quốc kể từ thời Mao Trạch Đông.

Với đại hội đảng lần thứ 21 đang đến gần, năm 2027 có thể là một năm trọng đại đối với Tập – và ông ta đang tích cực chuẩn bị mọi thứ để bảo đảm lộ trình này diễn ra suôn sẻ. Quyền lực độc tôn của Tập dường như không thể lay chuyển. Các quan chức cấp cao của chế độ – những người đang họp kín trong tuần này tại khu nghỉ dưỡng ven biển Bắc Đới Hà (tỉnh Hà Bắc) – dự kiến ​​sẽ tán thành nỗ lực tăng cường kỷ luật và lòng trung thành trong nội bộ Đảng; theo cách gọi chính thức là "đẩy mạnh công tác tự quản lý Đảng một cách toàn diện và nghiêm ngặt". Cuộc họp tại Bắc Đới Hà cũng như một hội nghị khác dự kiến ​​tổ chức vào tháng 10 tới, đang được tiến hành trong bối cảnh diễn ra các cuộc thanh trừng nhắm vào giới chức chính trị và quân sự cấp cao, với mức độ khốc liệt gợi nhớ đến thời kỳ Stalin.

Dấu hiệu của một lập trường quốc tế quyết đoán hơn hiện diện khắp nơi. Trong những tháng gần đây, Trung Quốc đã kích động dân tộc chủ nghĩa căng thẳng với Nhật Bản và cố tình khiêu khích Philippines tại các khu vực tranh chấp ở Biển Đông. Sự đe dọa của họ đối với Đài Loan không ngừng nghỉ. Tuần này, sách trắng quốc phòng mới nhất của Nhật Bản đã chỉ đích danh Trung Quốc là tác nhân gây ra "thách thức chiến lược chưa từng có", đồng thời cảnh báo rằng mối đe dọa này đang ngày càng đến gần lãnh thổ Nhật Bản. Đô đốc Samuel Paparo, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ, đã lên tiếng chỉ trích gay gắt các "hành động cưỡng ép" của Trung Quốc, cho rằng Bắc Kinh đang thực hiện các hành động này nhằm mục đích thống trị khu vực.

Hiện nay, Tập đang tích cực thách thức Mỹ và phương Tây trên nhiều mặt trận khác. Trung Quốc được cho là đang lên kế hoạch trang bị cho Iran tới 400 tên lửa vác vai và hệ thống phòng không mới. Nước này cũng đã và đang hỗ trợ đáng kể cho hành động gây hấn của Nga đối với Ukraine. Đồng thời, với tâm thế tự tin hơn, Bắc Kinh đang triển khai các biện pháp "vũ khí hóa thương mại"; kiểu chiến thuật vốn được ông Donald Trump ưa chuộng. Năm ngoái, Trung Quốc đã hạn chế xuất khẩu các khoáng sản đất hiếm thiết yếu, gây ra sự lo ngại to lớn cho Washington. Ngay trong tuần này, Trung Quốc đã đáp trả các mức thuế quan mới của ông Trump bằng cách chặn việc bán công nghệ máy bay không người lái.

Lập trường ngày càng quyết liệt của Tập chịu ảnh hưởng lớn từ việc ông Trump phá vỡ trật tự toàn cầu được thiết lập sau năm 1945, cũng như thái độ coi thường luật pháp quốc tế và chủ quyền quốc gia (như đã thấy ở Venezuela và Greenland) cùng mối quan hệ căng thẳng giữa Mỹ với các đồng minh truyền thống như Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước NATO tại châu Âu. Nhiều nước hiện  xem Mỹ là đối tác không đáng tin cậy. Đối với Trung Quốc, việc ông Trump chuyển trọng tâm từ châu Á sang Tây bán cầu là cơ hội vàng để tận dụng ngay khi còn có thể. Đó có thể là một lý do khiến Tập đã có bước đi bất thường khi đồng ý đến thăm Trump ở Washington vào tháng tới, ngay sau cuộc gặp tháng Năm tại Bắc Kinh.

Trọng tâm chính của hội nghị thượng đỉnh dự kiến ​​sẽ là trí tuệ nhân tạo (AI), trong bối cảnh Mỹ lo ngại rằng họ có nguy cơ thua trong cuộc đua ở lĩnh vực này. Theo các nhà bình luận Trung Quốc, ít nhất thì Trump đã yêu cầu cuộc gặp sau khi Trung Quốc đồng ý hợp tác AI với 28 quốc gia, chủ yếu từ các nước Nam bán cầu. Trump nói hồi tháng trước, AI "có lẽ là thứ lớn nhất mà ai cũng từng thấy. Ai thắng cuộc đua đó chắc chắn sẽ thắng, chấm hết." Ý của ông Trump ở đây có lẽ là giành được vị thế siêu cường của thế kỷ 21.

Hội nghị thượng đỉnh này có khả năng sẽ xác nhận ấn tượng mà hội nghị vừa rồi để lại: rằng Tập, vượt mặt Trump về an ninh châu Á - Thái Bình Dương và Đài Loan, tích lũy sức mạnh địa chính trị và thắng trong các cuộc chiến thương mại và công nghệ, đang trên đường thực hiện tham vọng giành ưu thế trước Mỹ. Tuy nhiên, cuối cùng, Tập vẫn là một nhà độc tài không được bầu, một tên côn đồ mặc vest dựa vào sức mạnh để duy trì quyền lực. Ông ta đang thất bại trong việc mang lại những kết quả kinh tế tốt đẹp và, giống như ở Ấn Độ và các nơi khác, giới trẻ Trung Quốc thành thị có thể sẽ không mãi dung thứ cho kiểu cai trị độc đoán, ngột ngạt mang màu sắc lỗi thời của ông ta. Ai mà biết được? Có lẽ đạo luật về sự đoàn kết dân tộc của Tập rốt cuộc sẽ là một bước đi quá đà – điều chắc chắn sẽ xảy ra nếu áp dụng tại Anh.

Mọi người nên cảnh giác. Tập - vốn chẳng phải bạn của phương Tây - có thể đang biến thành một kẻ thù thực sự trong khi mọi ánh mắt của thế giới đều đổ dồn về Iran, Gaza và Ukraine. Dù chưa thể hiện qua hành động cụ thể nhưng xét về mặt biểu tượng, một ông Tập đang hành xử bất chấp mọi giới hạn nguy hiểm này, dường như đang khép lại cánh cửa cho sự chung sống hòa bình, cả trong nước lẫn trên trường quốc tế.

-------------------

_ Simon Tisdall là bình luận viên chuyên về các vấn đề đối ngoại của tờ Guardian.

_ Trần H Sa lược dịch từ The Guardian... 10/8/2026.

P/s : Với tình hình hiện tại, có thể Tập sẽ hoàn thành được mục tiêu sau khi mang hết vốn liếng ra so tài. Chiếm được mục tiêu dể hơn việc duy trì quyền kiểm soát thành quả , đặc biệt khi đã xài hết mọi vốn liếng...và đó là lúc Tập ôm hận vì đã quá tham lam...../ T H Sa.