TRẦN H SA

Tác giả Victor Cha...19/ 8 / 2026 .... The Washington Post.

Có một điều nhất quán về chính sách không phổ biến vũ khí hạt nhân của Mỹ, đó là sự không nhất quán của nó.

Sau khi Libya từ bỏ chương trình hạt nhân, chính phủ Mỹ đã ủng hộ quan điểm cho rằng mọi nỗ lực phi hạt nhân hóa đều nên tuân theo mô hình CVID — tức là phi hạt nhân hóa hoàn toàn, có thể kiểm chứng và không thể đảo ngược — vốn đã thành công tại quốc gia này.

Nhưng rõ ràng đó không phải là trường hợp ngay bây giờ, khi Tổng thống Donald Trump đang áp dụng những hướng đi trái ngược nhau đối với chương trình hạt nhân của Iran và Triều Tiên. Với Iran, ông Trump đã có lập trường tuyệt đối rằng họ không bao giờ được phép có vũ khí hạt nhân. Ngược lại, với Triều Tiên, ông lại chọn cách tiếp cận thực dụng và thiên về thỏa hiệp thông qua đàm phán, giảm thiểu nguy cơ và chấp nhận thực tế về một Triều Tiên sở hữu vũ khí hạt nhân.

Sự thiếu nhất quán này thể hiện rõ qua trong thông điệp đáng chú ý của ông Trump hồi tuần trước, trong đó ông ra lệnh cắt giảm quy mô các cuộc tập trận quân sự chung giữa Mỹ và Hàn Quốc. Sự rút lui này là động thái cụ thể đầu tiên của tổng thống nhằm lôi kéo nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un trong nhiệm kỳ này, tuy nhiên ông đã từng có hành động tương tự sau cuộc gặp đầu tiên với Kim tại Singapore vào năm 2018, khi ông quyết định đình chỉ tất cả các cuộc tập trận với Hàn Quốc. 

Trong bài đăng của mình, ông Trump cho rằng  việc Triều Tiên không tiến hành các vụ thử hạt nhân hay tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) kể từ khi ông nhậm chức là hành động "thể hiện sự tôn trọng và không gây đe dọa". Tất nhiên, ông cũng có thể đang muốn hướng sự chú ý của dư luận ra khỏi vũng lầy  Iran.

Trump đã thừa nhận rằng Triều Tiên là một cường quốc hạt nhân, ngay cả khi ông kiên quyết không chấp nhận điều tương tự đối với Iran. Nhưng sẽ không công bằng khi gọi đây là tiêu chuẩn kép. Các cách tiếp cận khác nhau là hợp lý khi xét đến thực trạng của hai chương trình hạt nhân. Chương trình của Iran – trong giai đoạn non trẻ và có trụ sở tại các địa điểm đã biết – là mục tiêu khả thi cho một cuộc tấn công phủ đầu. Ngược lại, với Triều Tiên, tình thế đã vượt quá tầm kiểm soát từ lâu. Sở hữu khoảng 60 vũ khí cùng lượng vật liệu phân hạch đủ để chế tạo thêm chừng 30 quả bom hạt nhân nữa, cộng với nhiều loại phương tiện vận chuyển, bệ phóng, Triều Tiên không còn là đối tượng phù hợp cho giải pháp CVID (phi hạt nhân hóa hoàn toàn, có thể kiểm chứng và không thể đảo ngược).

Sự khác biệt trong chính sách còn phụ thuộc vào hiệu quả của các biện pháp trừng phạt. Trong trường hợp của Iran, vẫn có sự hỗ trợ toàn cầu cho các biện pháp trừng phạt kinh tế, điều cần thiết cho cách tiếp cận cứng rắn tuyệt đối. Trái lại, Trung Quốc và Nga đang hỗ trợ hoàn toàn cho Triều Tiên, khiến các nghị quyết trừng phạt của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đối với nước này trở nên vô hiệu trên thực tế.

Cuối cùng, và cũng là yếu tố quan trọng, các cách tiếp cận khác biệt này còn được khuyến khích bởi những đồng minh chủ chốt của Mỹ.

Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung không muốn mạo hiểm một cuộc đối đầu quân sự trên bán đảo Triều Tiên và vì vậy hoan nghênh những nỗ lực ngoại giao của ông Trump với Triều Tiên. Nhưng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã khuyến khích Hoa Kỳ yêu cầu Iran thực hiện giải trừ hạt nhân hoàn toàn, có thể kiểm chứng và không thể đảo ngược (CVID), đồng thời sẵn sàng xử dụng vũ lực và chấp nhận nguy cơ bị Iran trả đũa quân sự.

Điều bất ngờ là Trung Quốc thậm chí có thể ủng hộ việc tăng cường đối thoại  giữa Trump và đồng minh cộng sản; mục đích là để tránh việc Mỹ xử dụng vũ lực ngay tại khu vực láng giềng, cũng như để kìm hãm mối quan hệ Nga - Triều Tiên vốn đang ngày càng khắng khít qua liên minh chống lại Ukraine.

 Một yếu tố phức tạp hơn nữa đối với sự thiếu nhất quán này là : Trong khi Iran và Triều Tiên đang phải đối mặt với các chính sách khác nhau của Mỹ, họ cũng đang học hỏi lẫn nhau. Cả hai có lịch sử hợp tác về tên lửa, và cuộc tấn công của Mỹ vào Iran chắc chắn càng thuyết phục Bình Nhưỡng rằng, vũ khí hạt nhân của họ có thể răn đe quân đội Mỹ. Hơn nữa, Triều Tiên hẳn đã cảm thấy tự tin hơn khi chứng kiến ​​việc Mỹ không thể phá hủy hoàn toàn năng lực của Iran. Về phần mình, Iran tất nhiên cũng sẽ rút ra bài học từ những cách tiếp cận khác biệt của ông Trump; nước này thậm chí có thể tìm kiếm sự hỗ trợ từ Bình Nhưỡng để khôi phục chương trình hạt nhân của Iran.

Chính sách không phổ biến vũ khí hạt nhân thường là sự lựa chọn giữa cái xấu và cái tồi tệ hơn, một sự thật không mấy dễ chịu là không có giải pháp nào phù hợp cho mọi tình huống. Trớ trêu thay, cách tiếp cận cứng rắn của ông Trump đối với Iran có thể thể hiện một quyết tâm "nếu không thì..." (sẵn sàng hành động nếu yêu cầu không được đáp ứng), qua đó củng cố vị thế ngoại giao của ông với Triều Tiên; trong khi đó, sự thành công trong nỗ lực ngoại giao này với Triêu Tiên lại có thể làm tăng quyết tâm của Iran trong việc chống lại sức ép tấn công từ Mỹ. Khi thảm họa hạt nhân luôn rình rập ngay khúc quanh phía trước, những con đường mang tính giáo điều tuyệt đối và những con đường thực dụng đôi khi lại dần trở nên giống nhau

------------

_ Victor Cha là chủ tịch của bộ phận địa chính trị và chính sách đối ngoại tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế và là giáo sư tại Đại học Georgetown.

_ Trần H Sa lược dịch từ The Washington Post .... 21/8/2026.