TRẦN H SA

Tác giả Steven Erlanger ...Ngày 1 tháng 8 năm 2026. ... The New York Times...

Đối với các đồng minh của Mỹ, cuộc chiến của Tổng thống Trump ở Iran, hiện đã bước sang tháng thứ sáu, dường như đang hướng tới một thất bại chiến lược.

Họ lo ngại rằng  ưu thế quân sự  của Hoa Kỳ không thể khiến Iran thay đổi một cách bền vững, điều này đã bộc lộ điểm yếu mà Nga và Trung Quốc sẽ tóm lấy. Thêm vào đó, các mục tiêu của ông Trump vẫn chưa đạt được, và quân đội Mỹ đang cạn kiệt các vũ khí chủ chốt cần thiết cho tầm ảnh hưởng toàn cầu.

Hiện tại, Iran dường như kiên quyết dưới một chính phủ cực đoan hơn, các chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của họ bị suy giảm nhưng không bị phá hủy, và trên  thực tế eo biển Hormuz đang nằm dưới sự kiểm soát của họ. Cuộc chiến đã khiến cả Hoa Kỳ lẫn Israel rơi vào vị thế yếu hơn — và đổ lỗi cho nhau về mớ hỗn độn này.

Tên lửa và máy bay không người lái của Iran không chỉ hạn chế giao thông qua eo biển và làm tổn hại cơ sở hạ tầng kinh tế trong sản xuất năng lượng của đồng minh, mà còn tiếp tục đe dọa các căn cứ Mỹ trên khắp Trung Đông và đã giết chết hoặc làm bị thương các quân nhân Mỹ.

Các nhà phân tích cho rằng, khi mục tiêu của ông Trump thay đổi, Washington đang đánh mất uy tín cả về quân sự lẫn ngoại giao. Hành vi của Mỹ trong chiến tranh nhấn mạnh ấn tượng rằng Hoa Kỳ là một công cụ gây rối loạn toàn cầu khó lường.

Cuộc chiến có thể diễn biến phức tạp hơn, nhưng cho đến nay kết quả vẫn là "một thất bại chiến lược và một sự xấu hổ," theo Robin Niblett, cựu giám đốc Chatham House, một viện nghiên cứu ở London. "Đối với các đồng minh của Mỹ và những người dựa vào Mỹ về an ninh, đây là sự xác nhận rằng bạn không thể tin tưởng Hoa Kỳ."

Ông nói thêm, ngay cả khi Cộng hòa Hồi giáo sụp đổ,  "người dân sẽ không quên rằng an ninh và tương lai của họ sẽ không rỏ ràng bởi một chính sách đối ngoại khó đoán và dao động của Hoa Kỳ."

Các đồng minh châu Âu nhớ đến lời thề của ông Trump về việc chiếm Greenland từ một đồng minh NATO và những lời đe dọa rút khỏi liên minh, trừ khi các đồng minh khác đáp ứng chỉ tiêu chi tiêu của ông. Các đồng minh Trung Đông thấy an ninh của chính họ bị suy yếu bởi cuộc chiến này, ngay cả khi họ quá gắn bó với Washington đến mức khó từ bỏ quan hệ đối tác với Hoa Kỳ. Nhưng họ đã bắt đầu phòng ngừa, tìm kiếm việc hàn gắn quan hệ với Iran và cải thiện quan hệ với châu Âu, Trung Quốc và Nga, theo Ali Vaez, giám đốc dự án Iran của Nhóm Khủng hoảng Quốc tế.

Ông Niblett nói, nhiều quốc gia không thích trật tự toàn cầu như hiện nay, nhưng họ thực sự muốn có một trật tự duy nhất. Ông nói, "Giờ đây nước Mỹ đã khẳng định mình là một lực lượng hỗn loạn và mọi người đều rút ra bài học từ đó, cố gắng bớt phụ thuộc hơn. Không ai muốn bị chi phối bởi một chính sách đối ngoại rối rắm mà không biết giới hạn của nó, và đó là một thất bại chiến lược."

Ông Vaez dẫn chứng các diễn biến khác gần đây như là bằng chứng cho thấy Hoa Kỳ đã mất uy tín với tư cách là một người bảo đảm an ninh cho các đồng minh, bao gồm cả việc ông Trump đột ngột thay đổi yêu cầu vào tuần trước, sau khi công bố một thỏa thuận hạt nhân mang tính bước ngoặt với Ả Rập Xê Út.

Ông Vaez nói, "Ả Rập Xê Út ký một thỏa thuận hạt nhân với Trump mà chỉ trong vòng 24 giờ, ông ta đã rút lui. Đây là cuộc khủng hoảng về uy tín của Hoa Kỳ. Không thể tin tưởng sức mạnh quân sự hay những lời hứa ngoại giao của Mỹ."

Ông Trump lập luận rằng việc ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là điều thiết yếu và cuối cùng Iran sẽ phải nhượng bộ trước sức mạnh vượt trội. Cuối cùng, ông nói vào hôm thứ Sáu, ông kỳ vọng Iran sẽ nhận ra rằng họ không thể chịu thêm bất kỳ hình phạt nào nữa và sẽ đàm phán theo điều kiện của Hoa Kỳ.

Ông Trump nói, "Chúng ta sẽ tấn công họ. Chúng ta sẽ tấn công họ rất mạnh. Đến một lúc nào đó, họ sẽ nói, 'Chúng tôi không thể chịu đựng được nữa.'"

Nhưng ông ấy đang mất dần niềm tin vào người Iran, phàn nàn rằng họ "luôn muốn nói chuyện" nhưng lại phá vỡ lời hứa sau khi đàm phán. Ông nói, "Họ sẽ yếu đi. và rồi họ sẽ biến mất."

Chiến tranh Thế giới thứ hai khiến Hoa Kỳ mạnh hơn ở trong nước và có ảnh hưởng lớn hơn ở nước ngoài. Nhưng kể từ đó, thành tích quân sự của Mỹ lại khá đa dạng. Những kẻ thù sẵn sàng chịu đau đớn và tổn thất của xung đột, như ở Việt Nam, Iraq và Afghanistan, đã sống còn lâu hơn Hoa Kỳ.

Cuộc chiến này ở Iran có thể sẽ diễn ra tương tự, khi Washington tìm được lý do đủ thuyết phục cho việc phải cắt giảm tổn thất và rút lui.

Ngay từ đầu, cuộc xung đột "đã làm suy yếu sự răn đe và uy tín của Mỹ, khiến các đồng minh của Mỹ khó chịu và làm hài lòng các đối thủ," Aaron David Miller,  nhà cựu đàm phán Mỹ và hiện là nghiên cứu viên cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, cho biết. "Và nếu eo biển Hormuz rơi vào công cụ  đòn bẩy và sự kiểm soát của Iran, đó sẽ là một thất bại chiến lược."

Tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các loại vũ khí phòng không chủ chốt  như tên lửa Patriot đang gây hậu quả gián tiếp ở Ukraine và phô ra  với Nga, Trung Quốc — cũng như NATO — rằng ít nhất trong nhiều năm nữa, Hoa Kỳ sẽ ít có khả năng tiếp tế cho đồng minh và chiến đấu trong một cuộc chiến kéo dài .

Cuộc chiến  cũng đã làm tổn hại nghiêm trọng đến liên minh quan trọng giữa Hoa Kỳ và Israel, theo François Heisbourg, một nhà phân tích an ninh Pháp. Các quan chức Mỹ, bao gồm Phó Tổng thống JD Vance, đã gợi ý rằng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã quá lạc quan khi thuyết phục ông Trump rằng cuộc chiến sẽ diễn ra nhanh chóng và dứt khoát. 

Thêm vào đó những quan điểm tiêu cực vốn đã có về Israel và người Do Thái, nói chung bắt nguồn từ cuộc xung đột kéo dài với Hamas ở Gaza, cái mà một số người gọi là diệt chủng, cuộc chiến này ở Iran đã làm gia tăng chủ nghĩa bài Do Thái ở Hoa Kỳ và các nước khác, một số cuộc thăm dò cho thấy.

Ông Heisbourg và ông Vaez đồng ý rằng cuộc đàm phán quan trọng nhất hiện nay là giữa Iran và Oman về quyền kiểm soát eo biển Hormuz, nơi mà cả hai nước có biên giới tiếp giáp. Iran muốn kiểm soát hoàn toàn tuyến đường phía bắc của eo biển và kiểm soát chung tuyến đường phía nam, điều này sẽ cho Iran quyền phủ quyết hiệu quả đối với giao thông qua eo biển, ông Vaez nói. Trong khi Oman, mà Iran tin rằng chịu ảnh hưởng của Ả Rập Xê Út và Hoa Kỳ, đề xuất một khoản phí tự nguyện để đi lại, Iran lại yêu cầu một khoản phí bắt buộc.

Ông Heisbourg nói "Đây có thể là sự kết thúc của luật biển như chúng ta từng biết," . Ông lưu ý rằng tự do hàng hải đã là một lợi ích sống còn của nước Mỹ ngay từ khi thành lập, nhưng giờ đây nó đang bị đe dọa.

Ngay cả khi có thỏa thuận về eo biển này, các quan chức Iran tin rằng không có gì bảo đảm ông Trump sẽ chấp nhận, các nhà phân tích cho biết. Người Iran nhớ rằng ông Trump đã xé bỏ thỏa thuận hạt nhân năm 2015, và hai lần tấn công Iran khi đang diễn ra các cuộc đàm phán hạt nhân gần đây. Vì vậy, họ đang kiên quyết yêu cầu một thỏa thuận cuối cùng về eo biển, trước khi bất kỳ bản ghi nhớ mới nào có thể được đàm phán với Washington, ông Vaez nói, và họ cũng muốn Mỹ rút các khí tài  quân sự tấn công ra khỏi khu vực.

Ông nói, "Tính toán của Iran rất đơn giản,". Khi các lực lượng ủy nhiệm khu vực của họ đang rút lui, "họ cần đòn bẩy mà eo biển mang lại để đòi hỏi nhượng bộ từ Mỹ, và bảo đảm rằng một cuộc tấn công vào Iran sẽ không xảy ra lần nữa."

Vị thế của họ có thể được củng cố bởi quyết định của đồng minh Yemen, lực lượng Houthi, phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb, một điểm nghẻn trên tuyến đường vận chuyển dầu xuất khẩu của Ả Rập Xê Út đến châu Á.

Nhưng ngay cả những người ra quyết định ở Iran ủng hộ đàm phán thêm với Hoa Kỳ cũng đang mất niềm tin rằng ông Trump có thể giữ được bất kỳ thỏa thuận nào về eo biển Hormuz hay bất cứ điều gì khác, theo lập luận của Esfandyar Batmanghelidj thuộc Quỹ Bourse & Bazaar, một tổ chức nghiên cứu chuyên về ngoại giao kinh tế.

Ông nói, "Các nhà lãnh đạo Iran đã trở nên vô cùng bi quan về những gì mà ngoại giao với chính quyền Trump có thể đạt được,". Ông lưu ý rằng nhiều người trong số họ xem ông Trump là người thất thường và khó có thể đạt được thỏa thuận với Hoa Kỳ khi nước này đã làm suy yếu chính các đồng minh của mình.

Ông Vaez nói, Washington đã bắt đầu một cuộc chiến mà dường như không biết cách thắng hay kết thúc, trong khi Iran nghi ngờ rằng bất kỳ thỏa thuận nào đạt được sẽ được thực thi. Những tuần tới có khả năng sẽ chứng kiến một chu kỳ ngừng bắn tạm thời và tiếp tục leo thang xung đột, một hình thức mới cho chiến tranh mãi mãi.

-----------------

_ Steven Erlanger, hiện làm việc tại Berlin, đã đưa tin về các vấn đề liên quan đến Iran kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1978. là phóng viên ngoại giao chính của tờ Times tại châu Âu. Ông đã đưa tin từ hơn 120 quốc gia, bao gồm Thái Lan, Pháp, Israel, Đức và Liên Xô cũ.

_ Trần H Sa lược dịch từ The New York Times... 02/8/2026.