TRẦN H SA

Tác giả Peter Baker ...18 tháng 8, 2026. ... The New York Times.

Một lần nữa, Tổng thống Trump lại đe dọa các đối tác của đất nước mình bằng mọi thứ từ thuế quan đến bom đạn. Một lần nữa, ông ta lại tâng bốc một bạo chúa sở hữu vũ khí hạt nhân, được xem là một trong những mối nguy lớn nhất đối với an ninh Mỹ. Và một lần nữa, thế giới lại phải cố gắng hiểu một nước Mỹ đã đảo lộn trật tự thế giới mà họ đã thiết lập cách đây tám thập kỷ.

Gần 10 năm sau khi ông Trump lần đầu tiên đến Tòa Bạch Ốc với khẩu hiệu Nước Mỹ Trên Hết, cách tiếp cận "tấn công bằng hữu, làm bạn với kẻ thù" trong quan hệ quốc tế đã trở thành đặc điểm, chứ không phải điểm yếu, trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. Các liên minh truyền thống từ châu Âu đến châu Á và Trung Đông đã rạn nứt trong khi tổng thống tiếp cận những kẻ từng bị coi là đối thủ.

Dù vậy, vài ngày qua đã làm nổi bật thế giới quan của Trump một cách rõ ràng. Ông Trump tuyên bố sẽ ném bom Oman, một người bạn quan trọng trong ngoại giao phức tạp ở Trung Đông, nếu ông quyết định Oman cản trở cuộc chiến của ông với Iran. Ông chuẩn bị áp đặt các mức thuế mới trừng phạt lên Canada, quốc gia từng được coi là người bạn thân thiết nhất của Hoa Kỳ. Và ông tuyên bố sẽ rút lại sự hỗ trợ quân sự từ Hàn Quốc, là pháo đài của mạng lưới đối tác Mỹ ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Cùng lúc đó, ông lại bắt đầu công khai gửi những lời lẽ đầy vẻ si mê tới nhà độc tài chuyên chế của Triều Tiên, Kim Jong-un – người mà theo chính lời ông mô tả là ông đã "phải lòng" ngay trong nhiệm kỳ đầu tiên. Ông Kim, người cai trị một trong những quốc gia bị áp bức nhất thế giới, chưa bao giờ từ bỏ vũ khí hạt nhân như ông Trump từng tuyên bố. Thay vào đó, Kim đã mở rộng đáng kể kho vũ khí hạt nhân của y bất chấp ông Trump, người mà dù vậy vẫn là kẻ theo đuổi, bất chấp việc tình cảm chẳng hề được đáp lại.

James J. Blanchard, cựu đại sứ tại Canada và thống đốc bang Michigan thuộc Đảng Dân chủ, cho biết, "Ông ấy thường xuyên chê bai bạn bè chúng ta và thân mật với kẻ thù. Nếu ai đó từng nói với tôi rằng Nga là bạn của chúng ta và Canada là kẻ thù, tôi sẽ nói với bạn rằng chúng ta đang ở trong một thế giới đảo ngược."

Richard Fontaine, giám đốc điều hành Trung tâm An ninh Mỹ Mới và là cố vấn cũ của Thượng nghị sĩ John McCain, Đảng Cộng hòa bang Arizona, cho rằng những lời lẻ đe dọa đao to búa lớn đó chẳng có gì mới mẻ. Nhưng ông chỉ ra rằng ông Trump không phải lúc nào cũng thực hiện những gì ông đã tuyên bố. Richard Fontaine lưu ý rằng Hoa Kỳ rốt cuộc đã không rút khỏi NATO, không bỏ rơi Hàn Quốc, không ném bom Oman hay chiếm giữ Canada và Greenland.

Fontaine nhận định, “Ngày càng nhiều quốc gia trên thế giới đang dần coi những lời lẽ mang tính bắt nạt này là một phần của thực tế phải tính đến. Họ không phớt lờ chúng, nhưng cũng không coi những lời đe dọa đó là điều chắc chắn sẽ xảy ra. Khi ngày càng nhiều lời đe dọa không được thực thi, người ta sẽ ít chú ý hơn. Điều này làm suy giảm uy tín của Tổng thống.”

Ông Trump từ lâu đã lập luận rằng cách tiếp cận của ông với các quốc gia khác, dù không chính thống, vẫn mang lại lợi ích cho Hoa Kỳ.  Ông Trump khẳng định., dưới đời các tổng thống tiền nhiệm, các đồng minh đã lợi dụng sự hiện diện quân sự  và các quy tắc thương mại của Mỹ mà không có sự đáp lại tương xứng, Ông xem thâm hụt thương mại tương đối cao và chi tiêu quân sự của NATO tương đối thấp là bằng chứng cho thấy những người được gọi là bạn bè đang lợi dụng Hoa Kỳ.

Đối với việc dùng lời lẽ mềm mỏng  với Triều Tiên, Trung Quốc, Nga và các đối thủ lâu năm khác, ông Trump cho rằng các chính sách đối đầu trong quá khứ đã không đạt được mục tiêu, nên tốt hơn là nên thử nhiều phương án ngoại giao hơn. Ông vẫn hy vọng đạt được thỏa thuận hạt nhân với Triều Tiên, ký kết một thỏa thuận thương mại toàn diện với Trung Quốc, và tái thiết lập quan hệ đầy đủ với Nga bằng cách làm trung gian chấm dứt cuộc chiến của Moscow ở Ukraine. Ông đã thúc giục các trợ lý tổ chức một cuộc gặp với ông Kim vào mùa thu này, theo báo The Wall Street Journal.

Cuộc chiến với Iran đã mang lại một bảng điểm mới cho các đồng minh xứng đáng được hỗ trợ và những đồng minh không xứng đáng. Các quốc gia từ chối hỗ trợ các hoạt động quân sự chống lại Tehran, hoặc từ chối hỗ trợ xử dụng vũ lực để bảo  đảm việc đi qua eo biển Hormuz theo ông, đã phản bội Hoa Kỳ, dù ông chưa từng hỏi ý kiến họ trước khi bắt đầu chiến tranh. Sau khi nhắm vào Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Ý và những nước khác vì không làm nhiều hơn để giúp ông chống lại Iran, ông Trump giờ đây đã tập trung sự phẫn nộ vào Hàn Quốc.

Ông Trump nói vào tuần này sau khi thông báo sẽ giảm các cuộc tập trận chung với Hàn Quốc, "Chúng tôi có 39.000 binh sĩ ở đó bảo vệ các ông khỏi Kim Jong-un, người hàng xóm sát vách của các ông, và các ông không giúp chúng tôi trong một chiến dịch quân sự rất dễ dàng ở Iran là sao?" 

Ngược lại, ông tiếp tục: "Kim Jong-un luôn đối xử với tôi hết mực tôn trọng, và chúng tôi đã gặp nhau nhiều lần, thực ra là hai dịp chính —  dành thời gian trao đổi. Tôi hiểu anh ấy. Anh ấy hiểu tôi."

Nếu đúng là như vậy, điều này tạo nên sự khác biệt giữa ông Kim với các đồng minh châu Âu và châu Á – những bên vẫn chưa thực sự hiểu được ông Trump, dù đã dần quen với những cơn bùng phát cảm xúc thất thường của ông. Từ trước đến nay, các tổng thống thuộc cả hai đảng đều luôn coi trọng mối quan hệ với các đối tác nước ngoài. Và mặc dù đã có không ít thời điểm căng thẳng xảy ra trong những năm qua, họ vẫn luôn nỗ lực để ngăn chặn tình hình leo thang quá mức.

Giờ đây, chính các đồng minh mới là bên đang cố gắng tránh làm trầm trọng thêm tình hình. Ông Victor D. Cha, Giám đốc Chương trình Địa chính trị và Chính sách Đối ngoại tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định, "Họ phải cắn răng chịu đựng vì rốt cuộc, họ không muốn thấy liên minh bị tổn hại đến mức không thể cứu vãn trong hai năm tới. Tóm lại, dù ngày nay các đồng minh có thể ít yêu mến và tin tưởng Mỹ hơn, họ vẫn cần đến Mỹ."

Ông Cha – người từng là cố vấn về các vấn đề châu Á cho Tổng thống George W. Bush – cho biết Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung thực ra có mối quan hệ tốt đẹp với ông Trump và không muốn làm tổn hại đến mối quan hệ đó. Ông Cha nói, "Ông Lee cũng là người chú trọng vào lợi ích thực tế giống như ông Trump; vì vậy, nếu nỗ lực tiếp cận  Kim Jong-un của ông Trump mang lại kết quả, thì điều đó hoàn toàn phù hợp với lợi ích của Hàn Quốc," .

Việc duy trì lực lượng Mỹ tại Hàn Quốc kể từ cuộc chiến những năm 1950, từ lâu đã khiến ông Trump khó chịu; ông coi đây là vấn đề "được-mất" tuyệt đối (zero-sum). Trong nhiệm kỳ đầu, ông từng muốn rút quân và hủy bỏ các cuộc tập trận, cho rằng chúng lãng phí và gây khiêu khích không cần thiết đối với người bạn của mình ở Triều Tiên. Ông muốn Hàn Quốc phải chi trả hàng tỷ USD cho sự bảo vệ của Mỹ, đồng thời gắn các vấn đề an ninh với những phàn nàn về chính sách thương mại của Seoul.

Ông Trump không phải là tổng thống đầu tiên muốn đưa quân từ Hàn Quốc về nước, sau khi chiến tranh đã kết thúc từ lâu. Tổng thống Jimmy Carter từng cam kết cắt giảm lực lượng Mỹ tại đây nhưng đã từ bỏ ý định do vấp phải sự phản đối từ Quốc hội và chính nội bộ của chính quyền ông. Ông Donald H. Rumsfeld, Bộ trưởng Quốc phòng dưới thời Tổng thống Bush, từng khiến phía Hàn Quốc bất ngờ khi điều chuyển một lữ đoàn ở Hàn quốc sang Iraq và không bao giờ đưa đơn vị này trở lại. Theo Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, hiện có khoảng 28.500 binh sĩ Mỹ đang đồn trú tại Hàn Quốc.

Michael J. Green, Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Hoa Kỳ thuộc Đại học Sydney (Úc), nhận định, "Có thể có lý do chiến lược để tái cơ cấu sự hiện diện quân sự của Mỹ trên bán đảo này. nhưng hoàn toàn không có lý do gì để biến họ thành quân cờ trong một màn ve vãn nhà độc tài tàn bạo nhất thế giới — nhất là vào thời điểm binh sĩ Triều Tiên trở về từ cuộc chiến ở Ukraine với kinh nghiệm trận mạc dày dạn, và được hậu thuẫn bởi kho tên lửa lớn hơn nhiều so với năm 2018."

Về phần mình, Oman từ nhiều năm nay đóng vai trò là bên trung gian quan trọng giữa Mỹ và Iran, góp phần thúc đẩy đàm phán khi hai bên sẵn sàng đối thoại. Tuy nhiên, ông Trump ngày càng tỏ ra bực bội trước việc Oman tìm cách làm trung gian cho một thỏa thuận với Iran nhằm kiểm soát eo biển Hormuz.

Lần đầu tiên ông đe dọa phát động một cuộc chiến vô cớ nhắm vào vương quốc này là hồi tháng 5, khi tuyên bố rằng "Oman phải hành xử giống như mọi quốc gia khác, nếu không chúng tôi sẽ cho nổ tung họ." Hôm thứ Hai, ông lại tiếp tục công kích gay gắt, tuyên bố rằng nếu Oman "cản đường" nỗ lực của ông đạt thỏa thuận với Iran, "chúng tôi sẽ ném bom họ tan tành." Canada đang đối mặt với một hình thái thù địch khác từ ông Trump; ông đã tuyên bố sẽ áp mức thuế mới 50% lên hơn 500 mặt hàng của Canada—bao gồm cả gậy khúc côn cầu và phô mai—bắt đầu từ nửa đêm thứ Ba. Tính đến chiều thứ Ba, Canada vẫn đang nỗ lực ngăn chặn việc áp thuế này bằng cách đưa ra các nhượng bộ thương mại nhằm thu hút sự chú ý của ông Trump.

Tuy nhiên, ngay cả khi hai bên đạt được thỏa thuận, vẫn còn tồn tại nhiều điểm bất đồng giữa hai nước láng giềng, vốn càng trở nên trầm trọng hơn, bởi tham vọng thường xuyên được ông Trump bày tỏ  việc thâu tóm Canada và biến nước này thành "bang thứ 51" của Mỹ. Mới tháng trước, việc khánh thành cây cầu quốc tế Gordie Howe mới—nối liền Detroit với Windsor, Ontario—đã bị trì hoãn nhiều tuần do những bất bình khác nhau mà ông Trump dành cho Canada.

Ông Blanchard cho rằng những động thái gây hấn mới nhất nhắm vào Canada và các đồng minh khác của Mỹ bắt nguồn từ việc ông Trump không thể chấm dứt cuộc xung đột với Iran. Cả biện pháp ném bom lẫn đàm phán đều không thể buộc Iran phải từ bỏ quyền kiểm soát eo biển Hormuz, hay đưa ra những cam kết có thể kiểm chứng về việc từ bỏ chương trình hạt nhân. Tổng thống dường như đang mắc kẹt trong một cái bẫy địa chính trị mà không có hướng đi rõ ràng nào phía trước.

Ông Fontaine nhận định rằng cách tiếp cận của ông Trump đối với cả đồng minh lẫn đối thủ đều gây tổn hại đến lợi ích của Hoa Kỳ. Ông nói, "Lẽ ra phải có lợi ích khi là bạn của nước Mỹ và phải trả giá khi là kẻ thù, chứ không phải ngược lại."

--------------

_ Peter Baker là trưởng ban phóng viên chuyên trách Tòa Bạch Ốc của tờ The Times. Ông đã đưa tin về sáu đời tổng thống và đôi khi viết các bài phân tích đặt các tổng thống cùng chính quyền của họ vào một bối cảnh rộng lớn hơn cũng như trong khuôn khổ lịch sử.

_ Trần H Sa lược dịch từ The New York Times.... 19/8/2026.