TRẦN H SA

Tác giả  Scott Waldman và Megan Messerly .... 25/08/2026 ... Politico.

Kế hoạch mới nhất của Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đối với Iran — cái mà ông gọi là "Ngày D kinh tế" — được kỳ vọng sẽ chấm dứt chiến tranh và kiểm soát thị trường dầu mỏ.

Các nhà phân tích thị trường năng lượng và thậm chí là một số đồng minh của Trump cũng lo ngại rằng điều đó sẽ không có hiệu quả.

Chiến dịch tấn công tài chính mà Bessent công bố vào hôm thứ Hai nhằm ép Iran phải khuất phục thông qua "ngoại giao âm thầm", tốt nhất sẽ là, kéo dài cuộc chiến đã kéo dài gần sáu tháng. Tệ nhất là, nỗ lực cô lập Iran hơn nữa khỏi nền kinh tế toàn cầu, có thể đẩy Tehran vào chân tường, và buộc các lãnh đạo của nước này tăng cường tấn công các căn cứ Mỹ, đồng minh và cơ sở hạ tầng năng lượng then chốt trong khu vực.

Các chuyên gia cho biết,.dù thế nào đi nữa, thị trường năng lượng vốn đã bị chiến tranh làm biến động trong nhiều tháng, có khả năng sẽ tiếp tục biến động. Và nếu Iran đáp trả bằng cách phá hủy thêm cơ sở hạ tầng năng lượng ở khu vực vùng Vịnh, họ có thể sẽ gây ra sự gián đoạn thị trường lâu dài, bất chấp những lời kêu gọi gần đây của Bộ trưởng Tài chính.

Behnam Ben Taleblu, giám đốc cấp cao chương trình Iran tại tổ chức nghiên cứu Quỹ Bảo vệ Dân chủ theo khuynh hướng diều hâu, cho biết, “Bạn có thể tìm cách thao túng tác động của thị trường tùy ý, nhưng làm thế nào để ứng phó tức thời với các biện pháp mà Iran dự định thực hiện nhằm bù đắp lại những tác động đó ? Khi cơn ngạt thở đến gần, những cú quẫy càng dữ dội hơn."

Thông báo của Bessent vào hôm thứ Hai bao gồm việc áp đặt các lệnh trừng phạt mới, đối với 60 thực thể liên quan đến Iran, bao gồm các tập đoàn, tàu thuyền và cá nhân. Ông gọi đó là một "phát súng cảnh báo" và nói rằng các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc hơn sẽ được áp dụng nếu các quốc gia không tuân thủ. Nhưng cho đến nay vẫn chưa có dấu hiệu cho thấy các lệnh trừng phạt kinh tế này sẽ thực sự ảnh hưởng đến Trung Quốc, một trong những khách hàng chính của Iran đối với dầu thô.

Chiến dịch mới gây áp lực kinh tế có thể không mang lại nhiều sự hỗ trợ ngay lập tức cho người tiêu dùng. Đó là tin xấu cho cử tri Mỹ đang mệt mỏi với chi phí tăng cao ở các mặt hàng hàng ngày, như thực phẩm và xăng dầu. Và điều đó có thể là tin xấu cho Đảng Cộng hòa, vốn đang cố giữ đa số trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới.

Và nó diễn ra vào thời điểm ngày càng bấp bênh đối với thị trường năng lượng. Lượng dầu dự trữ đang cạn kiệt dần xuống mức đáy của các bể chứa. Chỉ một phần nhỏ trong số 20 triệu thùng dầu của Trung Đông - từng được vận chuyển qua eo biển Hormuz trước khi xung đột nổ ra - mới có thể đi qua eo biển này vào thời điểm hiện tại.

Trong khi đó, theo AAA  giá xăng nội địa đang dao động quanh mức 4,10 đô la mỗi gallon, — chưa điều chỉnh giá theo lạm phát cao nhất là vào cuối năm nay.

Công suất nhà máy lọc dầu bị hạn chế đã góp phần làm tăng vọt giá nhiên liệu diesel — được xem là xương sống của nền kinh tế — đang tiến gần đến mức cao kỷ lục.

Tuy nhiên, các trợ lý Tòa Bạc Ốc vẫn tiếp tục khẳng định rằng các nỗ lực của tổng thống, từ việc phong tỏa hải quân các cảng Iran, đến rà phá bom mìn ở eo biển Hormuz, đã thành công trong việc duy trì dòng chảy dầu mỏ.

Phát ngôn viên Tòa Bạc Ốc Taylor Rogers cho biết, "Hoa Kỳ sẽ không nới lỏng đối với nền kinh tế đang sụp đổ của Iran, và Chiến dịch Cô lập Kinh tế (Economic Outcast) sẽ cắt đứt mọi sợi dây tài chính duy trì chế độ khủng bố này".

Ông Brett Erickson, Giám đốc điều hành tại Obsidian Risk Advisors, nhận định rằng những căng thẳng dai dẳng với Iran báo hiệu một giai đoạn bất định kéo dài đối với thị trường. Ông cũng cho rằng tình hình này chứng minh với thế giới rằng, trên thực tế  Iran vẫn kiểm soát eo biển này — một quan điểm mà ông Trump đã nhiều lần phủ nhận.

Ông nói, "Điều này cho thấy chính quyền Trump sẵn sàng tiếp tục chơi với lửa, và nếu Iran phản ứng nghiêm khắc, điều đó có thể gây tổn hại nghiêm trọng cho thị trường năng lượng toàn cầu. Thực ra hoàn toàn phụ thuộc vào Iran."

Lãnh đạo Iran đã tuyên bố, bước đầu tiên sẽ là hoàn toàn cắt đứt dòng chảy dầu mỏ vốn đã bị hạn chế đi qua eo biển này.

Mohsen Rezaei, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, viết trên nền tảng X vào ngày Chủ nhật, "Nếu cuộc chiến kinh tế tiếp tục, sẽ không có một giọt dầu nào được xuất khẩu, không qua eo biển Hormuz hay từ bất cứ nơi nào trong Vịnh Ba Tư. Iran sẽ coi việc bất kỳ quốc gia nào tham gia hoặc ủng hộ cuộc chiến kinh tế của Mỹ chống lại nhân dân Iran là một hành động chiến tranh."

Cho đến nay thị trường năng lượng  vẫn đón nhận tin tức một cách bình thản. Sau nhiều ngày giao dịch tăng, giá dầu thô đã giảm xuống dưới 90 USD sau thông báo của Bessent. Chính quyền cũng tuyên bố rằng lượng dầu lớn hơn đang chảy qua eo biển do được lực lượng quân sự  hộ tống .

Tính đến thờ iđiểm hiện tại, các lệnh trừng phạt hầu như không có tác dụng ngăn chặn Tehran. Vào hôm thứ Hai, một tàu chở dầu Iran đi qua eo biển Hormuz và các chiến binh Houthi liên kết với Iran đã nhận trách nhiệm về một vụ tấn công vào tàu chở dầu thứ nhì ở Biển Đỏ. Và truyền hình nhà nước Iran đã phát sóng vào hôm thứ Hai, một đoạn video đe dọa Barron Trump; Cơ quan Mật vụ Mỹ cho biết họ đã nắm được thông tin về vụ việc này.

Esfandyar Batmanghelidj, chuyên gia về kinh tế Iran và các lệnh trừng phạt của Mỹ, người đứng đầu Quỹ Bourse & Bazaar, một tổ chức tư vấn chuyên về ngoại giao kinh tế ở Tây và Trung Á, cho biết, "Chính quyền có thể nghĩ rằng họ đang chọn một chiến lược rất thông minh, qua đó họ có thể duy trì áp lực lên Iran nhưng không phải trả giá về mặt chính trị do việc tiếp tục hành động quân sự. Nhưng tôi không nghĩ Iran sẽ để họ thoát khỏi điều đó. Vì Iran không thể đáp trả tương xứng về mặt kinh tế, họ sẽ xử dụng hành động quân sự ... để bảo đảm Trump phải trả giá.

Và mặc dù Bessent đã nói vào hôm thứ Hai rằng Mỹ sẽ "cắt đứt mọi tuyến đường kinh tế duy trì chế độ độc tài này cho đến khi Tehran đứng một mình," thì Mỹ vẫn chưa làm điều đó. Ví dụ, chính quyền không tăng cường các lệnh trừng phạt đối với các nhà máy lọc dầu quy mô nhỏ của Trung Quốc, vốn xử lý phần lớn dầu thô của Iran. Hoa Kỳ  cũng không trừng phạt các ngân hàng Trung Quốc hợp tác với Iran.

Trung Quốc, quốc gia mua 90% dầu mỏ của Iran, hầu như không có dấu hiệu hợp tác với kế hoạch của chính quyền Trump.

Thay vào đó, Bắc Kinh tỏ ra khó chịu với nỗ lực đe dọa của Mỹ để buộc họ phải tuân thủ. Hôm thứ Ba  Bộ Ngoại giao nước này tuyên bố  rằng họ tiếp tục phản đối các lệnh trừng phạt đơn phương không có cơ sở pháp lý quốc tế, hay sự cho phép của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

 Ông Lâm Kiến, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc, cho biết, "Chiến tranh kinh tế và áp lực tối đa không mang lại giải pháp. Ngược lại, chúng chỉ làm gia tăng căng thẳng và dẫn đến lan tỏa rủi ro, điều này sẽ làm gián đoạn trật tự kinh tế và tài chính toàn cầu, đồng thời gây tổn hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của các quốc gia khác."

Ông Roger Diwan, phó chủ tịch S&P Global Energy, cho biết tại một sự kiện do Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế tổ chức vào thứ Hai rằng , chế độ Iran cũng có bề dày kinh nghiệm trong việc vượt qua các lệnh trừng phạt dưới nhiều chính quyền Mỹ khác nhau, và vẫn duy trì được quyền lực. Ông nói chiến dịch gây áp lực kinh tế cho thấy "lợi ích gia tăng mà chúng ta có là rất nhỏ," nhưng rủi ro đối với cơ sở hạ tầng năng lượng ở khu vực vẫn rất cao.

Ông nói, "Phản ứng trước mức độ trừng phạt tăng dần đó hiện đang đặt tất cả các tài sản năng lượng trong khu vực vào thế bị Iran đe dọa .Vì vậy, Iran đang áp dụng một chiến lược và cách phản ứng rất khác, về căn bản thông điệp của họ là, nếu Mỹ leo thang một chút, chúng tôi sẽ  đáp trả với mức độ leo thang mạnh mẽ hơn nhiều."

----------------

_ Tác giả  Scott Waldman và Megan Messerly ...| Phelim Kine và James Bikales đã đóng góp cho bản tin này.. 

_ Trần H Sa lược dịch từ Politico.....26/08/2026 ...